Reportage

Hippe Israëliërs worden Berliner

Berlijn is hot onder jonge Israëliërs en die zetten daarmee een nieuwe trend, want veel Joden gaan juist naar Israël toe. Maar Duitse Joden voelen de dreiging van het groeiend antisemitisme.

null Beeld Maja Hitij/picture-alliance/dpa/AP Images
Beeld Maja Hitij/picture-alliance/dpa/AP Images

'Onveilig? Nou nee, ik voel me hier op mijn gemak. Je wordt wel wat onzeker van al die nare gebeurtenissen, elders in Europa. Maar ik kijk hier niet voortdurend over mijn schouder, hoor.'

Nir Ivenizki woont en werkt sinds 2011 in Berlijn. Samen met zijn vriend Doron Eisenberg bezit de 32-jarige Israëliër een koffiehuis annex platenzaak in de wijk Neukölln. 'Gordon' luidt de naam, naar de straat in Tel Aviv waar het tweetal fameuze technoparty's organiseerde. De muziek bracht deejay Ivenizki naar Berlijn, immers 's werelds Techno-Haupstadt . Verder heeft hij zijn zaak in het steeds hipper wordende Neukölln, waar hij een straffe espresso zet; ook hummus en shakshuka staan op het menu.

Ivenizki en Dorenberg behoren tot de grote groep vooral jonge Israëliërs die de laatste jaren in Berlijn zijn neergestreken, mogelijk meer dan 20 duizend. Een omgekeerde trend: uit (met name) Frankrijk trekken vooral Joden náár Israël, maar voor Israëliërs heeft uitgerekend Duitsland een grote aantrekkingskracht.

Veel van deze nieuwkomers bezitten trouwens een Duits paspoort, doordat hun voorouders in de nazitijd de Duitse nationaliteit bezaten. De Duitse ambassade in Tel Aviv reikt jaarlijks 3.000 paspoorten uit.

Inmiddels heeft Berlijn de Hebreeuwse radiozender Kol Berlin (Schalom und willkommen!) en wordt er het tijdschrift Spitz gemaakt dat gedeeltelijk in het Ivriet is geschreven. Israëlische kunstenaars, musici, filmmakers en jonge ondernemers; er is geen ontkomen aan. Overal hoor je Ivriet praten.

De hoofdstad biedt volgens de Israëlische krant Haaretz een combinatie van Berghain (een technotempel), Stolpersteine (de messing 'struikelstenen' met de namen van vermoorde of verdreven Joden), curryworst en lage supermarktprijzen. Vorig jaar veroorzaakte een jonge Israëliër ophef met zijn jolige oproep op Facebook aan landgenoten om naar Berlijn te verhuizen. Immers: de Duitse pudding is veel goedkoper.

Jonge Israëliërs mogen vooral de liberale sfeer in Berlijn benadrukken, de circa 100 duizend autochtone Duitse Joden maken zich na de recente, tegen Joden gerichte, terreurdaden in Europa steeds meer zorgen over het antisemitisme. De Judenhass sudderde in het naoorlogse Duitsland nog altijd onder de oppervlakte.

De Berlijnse rabbijn Daniel Alter: 'Vlak na de oorlog hadden veel Duitse Joden de koffers ingepakt staan, ze konden meteen vertrekken als het weer mis zou gaan. Mijn generatie is opgegroeid met uitgepakte koffers, maar de laatste tijd twijfel ik.'

De twijfel wordt gevoed door de toegenomen Jodenhaat onder moslims. Alters wantrouwen nam toe nadat hij in 2012 in Berlijn, in het bijzijn van zijn dochter, door enkele jonge moslims in elkaar was geslagen. Dat was misschien een incident, maar 'na de recente Gaza-oorlog was de geest uit de fles', constateert hij. Vorig jaar kende Duitsland 10 procent meer antisemitische incidenten dan in 2013. Tegenwoordig verbergt rabbijn Alter zijn keppeltje onder een sportpet als hij naar buiten gaat.

Haatmails

Tijdens de recente oorlog in Gaza stroomden bij de Israëlische ambassade in Berlijn de haatmails binnen met verwijzingen naar de gaskamers: 'Hamas moet Zyklon B inzetten.' Ook niet-Joodse Duitsers met namen als Goldberg krijgen tegenwoordig haatberichten.

In Neukölln, de wijk waar Ivenizki zijn koffiehuis heeft, staat de salafistische Al Nur-moskee, een gebedshuis dat de warme belangstelling geniet van de autoriteiten. Niet zo lang geleden riep een Deense imam hier op 'alle Joden te vermoorden'.

De sfeer is grimmiger geworden. Na de aanslagen in Parijs en Kopenhagen worden ook in Duitsland Joodse instellingen extra bewaakt. Het maandblad van de Joodse Gemeente in Berlijn wordt in een blanco omslag verzonden. Voorzitter Gideon Joffe schrijft: 'Nog, ik benadruk nóg, is het niet zover dat Joden in Duitsland worden vermoord omdat ze Joden zijn.'

Dit alles leidt echter niet tot emigratie. De meeste Duitse Joden leggen de oproep van de Israëlische premier Netanyahu om naar Israël te emigreren naast zich neer. Sommigen doen het af als een 'goedkope verkiezingsstunt'. De journalist Lorenz Beckhardt, zoon van Holocaust-overlevenden, schreef in een Duitse krant: 'Netanyahu beschermt de Israëlische Joden slechter tegen de raketten van Hamas dan de Europese regeringen de Europese Joden tegen antisemitische terreur beschermen.'

Een anti-Israël demonstratie in Berlijn, afgelopen zomer ten tijde van de Gaza-oorlog. Beeld reuters
Een anti-Israël demonstratie in Berlijn, afgelopen zomer ten tijde van de Gaza-oorlog.Beeld reuters

Toen Nir Ivenizki zijn grootmoeder in Israël vertelde dat hij naar Duitsland verhuisde, haalde ze een antiek pistool uit een la. Het wapen had ze in de oorlog gebruikt als lid van een Joodse verzetsgroep in Polen. Nir moest maar 'voorzichtig' zijn met die Duitsers.

Hij moet er om glimlachen. 'Toen ik hier kwam, nam ik me voor de geschiedenis te deleten', zegt hij. Ivenizki wil vooral naar de toekomst te kijken. 'In Duitsland heb ik het naar mijn zin. Ik heb heel diverse vrienden. Ook Palestijnen en Iraniërs', zegt hij.

De paar vierkante meter die de jonge Israëliër met zijn Rwandese koffiebonen en hippe techno uitbaat, biedt mogelijk een blik op die toekomst. 'Musikcafé' mag overduidelijk in het Ivriet op het raam staan, binnen zit een jonge klant gebogen over zijn MacBook Air, met een sticker I Love Ramallah.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden