Beschouwing

Hiphop: van vrouwen en wapens naar moreel leiderschap en visie

Nieuwe namen, nieuwe generatie, nieuwe woede: 2015 werd het jaar van de hiphop. Zeg maar gerust een legendarisch hiphopjaar. Hoe dat kwam? Door bijvoorbeeld niet meer te zeuren over geld en hoeren.

Van links: Vince Staples, het duo Rae Sremmurd, A$AP Rocky, Kendrick Lamar Beeld Studio V

Hij stuurt nooit zijn eindejaarslijstje naar de muziekblogs of -bladen. Maar dit jaar wilde Barack Obama kennelijk iets kwijt. Het nummer How Much a Dollar Cost van de rapper Kendrick Lamar, zo vertelde hij het tijdschrift People vorige week, was volgens president Obama het belangwekkendste muziekstuk van 2015.

Het raplied, afkomstig van Lamars plaat To Pimp a Butterfly, is een sombere maar poëtische bespiegeling over armoede en vooroordelen, waarin een crack rokende zwerver zich ontpopt tot Messias. Een betekenisvol lied en wellicht om die reden een persoonlijke topper van Obama. Toch opmerkelijk: presidentiële goedkeuring voor een hiphopplaat, die nota bene met een priemende vinger in de open Amerikaanse wond van racisme, politiegeweld en systematische achterstelling roert. De hiphopvaders van Public Enemy (Fight The Power) zullen er gemengde gevoelens bij hebben gehad.

Het popjaar 2015 was het jaar van de hiphop en niet alleen in de Verenigde Staten maar zéker ook in Nederland. De belangrijkste en meest pregnante popplaten, zoals To Pimp a Butterfly, kwamen uit de hiphop. Grote hiphophelden van vroeger lieten weer eens wat horen: Dr. Dre en The Game kwamen na jaren van stilte over de brug met sterk nieuw werk. En de Canadees Drake werd de meest gestreamde artiest op Spotify met zijn plaat If You're Reading This, It's Too Late.

Kendrick Lamar - How much a dollar cost
'He begged and pleaded,
Asked me to feed him twice,
I didn't believe it
Told him: beat it
Contributin' money just
for his pipe, I couldn't see it
He said: 'My son, temptation
is one thing I've defeated
Listen to me, I want a single
bill from you
Nothin' less, nothin' more'
I told him I ain't have it,
and closed my door
Tell me how much a dollar cost.'

Hiphop in 2015

2015 was een legendarisch hiphopjaar. Hoe dat kwam? Door bijvoorbeeld niet meer te zeuren over geld en hoeren. Bekijk hier de interactieve special over hiphopjaar 2015.

Slecht imago

Maar opvallender was de heerschappij van een nieuwe generatie hiphoptalent. Kendrick Lamar dus, en opkomende grootheden als Vince Staples, Young Thug, Joey Bada$$, A$AP Rocky en Rae Sremmurd. Zij maakten hiphopplaten die reikten tot ver buiten de strakke kaders van het genre en de hiphopgemeenschap. Ze promoveerden de hiphop tot meest dominante factor in de popmuziek.

Natuurlijk is de grote Amerikaanse hiphop de afgelopen decennia vaker belangrijk geweest, bij de jaaroverzichten in bijvoorbeeld de Nederlandse pop. Platen van Kanye West en Jay Z haalden de favorietenlijstjes steeds wel, maar niet eerder was de hiphop in de volle breedte een zo heersende stroming in de pop. Het jaar begon al met een driftig knipperende richtingaanwijzer: op het Amerikaanse festival South By South West (SXSW), het grootste internationale showcase-festival ter wereld, werd toch vooral een hiphopfeestje gevierd. Het jonge hiphopduo Rae Sremmurd bijvoorbeeld speelde soms wel zes shows per dag in Austin, Texas. Het was eigenlijk onvermijdelijk dat de hiphop ook weer eens zou doordringen tot de grote Europese festivals.

Op de grote popfestivals had hiphop altijd een slecht imago gehad. De hiphop-acts kwamen niet of te laat opdagen, verzorgden rommelige en ongeïnspireerde shows, of waren gewoon te stoned. Maar die clichés konden dit jaar eindelijk aan de straat worden gezet. Het Nederlandse popfestival Lowlands boekte Kendrick Lamar als headliner op de laatste dag, en kreeg daar geen spijt van. De Alpha-tent golfde op en neer bij King Kunta (een van de sterkste hiphopliedjes van het jaar) en keek al doende tegen een propvol podium aan, waar Lamar zich had omringd met zowaar een echte, grote band.

Kendrick Lamar sierde de Alpha tent op de laatste dag van Lowlands 2015 Beeld ANP

De beste hiphopplaten
De hiphopadel deed niet eens mee, in 2015. Jay Z was bezig met andere dingen, zoals zijn nieuwe muziekdienst Tidal, en Kanye West schoof de release van zijn nieuwe album door naar 2016. En toch was de oogst aan knallende hiphopplaten niet eerder zo groot als dit jaar. De vijf allermooiste, zoals afgelopen jaar in V besproken:

Kendrick Lamar To Pimp a Butterfly
'Universele en literaire liedkunst, die simpelweg dwingt tot luisteren.' RvG

A$AP Rocky At.Long.Last.A$AP
'Artistieke tophiphop met hitpotentie.' GK

Vince Staples Summertime '06
'Bijtende voordracht en een even provocerende als intelligente lyriek.' MP

Joey Bada$$ B4.DA.$$
'Soepel swingend, soulvol, met oor voor details.' GK

Drake If You're Reading This, It's Too Late
'Meer een demoplaat dan een echt album, maar voorzien van een paar sterke
Drake-tracks.' GK

Hiphopfestival

Ineens was live hiphop weer spectaculaire popmuziek, die ook de niet-hiphoppers bij het nekvel greep. En om die reden had ook het Hilvarenbeekse Best Kept Secret een greep gedaan uit de hiphop-catalogus. Het festival boekte Earl Sweatshirt, A$AP Rocky en de dronken partyhiphop van de Nederlandse rapper Cho.

En dan kreeg Nederland er nog een paar fijne genrefestivals bij, om nóg meer ruimte te kunnen bieden aan de spraakmakende hiphop van 2015.

Amsterdam had al het ultrafrisse hiphopfestival Appelsap, en breidde dat feestje dit jaar stevig uit. In Tilburg werd een compleet nieuw en al gelijk behoorlijk omvangrijk hiphopfestival uit de grond gestampt. Op Woo Hah! stonden de nieuwe klinkende namen, zoals Run the Jewels en Vince Staples, naast oude helden als Cypress Hill en Nederlandse toppers van Fresku tot Mocromaniac. En veelbetekenend: het publiek stond open voor alle hiphopvormen, was gretig, laaiend enthousiast en bovendien gaarne tot dansen bereid. Voor die beleving zouden flink wat gitaar- en dancebandjes willen tekenen.

Bezoekers tijdens de eerste editie van Woo Hah! in Tilburg Beeld Boudewijn Bollman
Run the Jewels Beeld Matt Mcginley

Bekende weg

Maar waarin zat hem nu precies die beleving, dat gevoel van urgentie dat dit jaar zo vrijelijk uit de hiphop vloeide? Waarom brak de hiphop in 2015 uit de engte van de genrehokjes en werd rap op boom bap beats ineens weer ongeremd heersende popmuziek?

Allereerst natuurlijk omdat hiphop nog altijd iets te zeggen heeft. En aan inhoud, duiding en strijdbaarheid, het liefst verpakt in zingevende muziek, is nu eenmaal behoefte in een wereld die er in 2015 niet bepaald op vooruit is gegaan. In Amerika werd de plaat 2 van Run the Jewels eind vorig jaar al zo groot omdat het duo knetterende statements in toch gelikte rapsongs wist te persen. Geen gezeur meer over geld en hoeren - nou ja, nog een beetje dan - maar vooral loeiende maatschappijkritiek in bijvoorbeeld Close Your Eyes (And Count to Fuck), een heerlijk agressief nummer gericht tegen consumentisme en modeslaven: 'Fashion slave, you protestin' to get in a fucking look book, everything I scribble is in an anarchists cook book.' Niet voor niets deed Zack De La Rocha van Rage Against The Machine mee met Run the Jewels. De plaat 2 was feitelijk de beste punkplaat die de afgelopen jaren in Amerika werd gemaakt, moest zelfs de Amerikaanse hanekam-punkband Anti-Flag erkennen.

Minder bot en boos maar daarom misschien nog venijniger was het onbetwiste meesterwerk van 2015: To Pimp a Butterfly van Kendrick Lamar. In cynische nummers als The Blacker the Berry beschouwt Lamar het raciaal gerichte politiegeweld, na een aantal incidenten in de Verenigde Staten die dit jaar leidden tot ernstige rellen, van Baltimore tot Ferguson. Maar in hetzelfde nummer stelt Lamar de raciale zelfhaat en hypocrisie van de zwarte Amerikaanse gemeenschap aan de orde: 'So why did I weep when Trayvon Martin was in the street, when gang bangin' make me kill a nigga blacker than me. Hypocrite!' Geen muziek die wil pleasen of de bekende weg inslaan, maar liedkunst die vooruit wil wijzen. De hiphop van 2015 toonde visie en soms zelfs moreel leiderschap, en was daarom van maatschappelijk belang.

Het album van Kendrick Lamar: To pimp a butterfly Beeld AP

Middelvinger

Ook in Nederland, waar bijvoorbeeld Fresku de vinger op de zere plek legde in het jaar van het bijna uit de hand lopende racismedebat. In het nummer Zo Doe Je Dat klaagde de Eindhovense rapper de volgens hem raciaal profilerende Nederlandse muziekindustrie aan, op de van hem bekende humoristische en subtiel geacteerde wijze; met een wit geschilderd gezicht, en dus het tegenovergestelde van een black face. Kennelijk is de hiphop nog altijd de meest geschikte stijlvorm om een muzikaal protest te laten horen.

En eigenlijk staken Lil Kleine en Ronnie Flex met hun Drank & Drugs ook ouderwets de middelvinger op naar de weldenkende burgerij, naar ouders en beter wetende leerkrachten. Drank & Drugs werd het meest geliefde én meest gehate Nederlandse lied van 2015, dankzij weinig verhullende teksten als: 'Als je bitch wil chillen is 't geen probleem, dan ga ik erheen en ik kom niet alleen want ik heb drank, en drugs, ik heb drank, en drugs.' Muziek die recht tegen de haren instrijkt en waarmee je je als jong boos gastje dus prachtig kunt afzetten.

Zo hebben we de pop uiteraard het liefst, en zo was ook de hiphop bedoeld toen die in de jaren zeventig een alternatief bood voor disco en andere blijheidsmuziek. Dat Drank & Drugs veruit de meest bekeken Nederlandse clip was op YouTube en de meest gestreamde hit op Spotify, kan worden beschouwd als een kroon op dit illustere, memorabele, geweldige en nu al legendarische hiphopjaar 2015.

Hiphop in 2016
Het heeft er alle schijn van dat ook 2016 een excellent hiphopjaar wordt. De talenten drongen dit jaar aan, en beloven veel voor de nabije poptoekomst. De 23-jarige mc Young Thug uit Atlanta bijvoorbeeld bespeelde al een bomvolle Melkweg, met weinig meer dan zijn eerste 'mixtape' Barter 6 op zak. En natuurlijk dat heerlijke nummer (I Know There's Gonna Be) Good Times, dat hij maakte met de Britse producer Jamie xx.

Veel wordt ook verwacht van het debuut van de 22-jarige Chance the Rapper uit Chicago, Illinois. Hij maakte al een heerlijke zomerplaat getiteld Surf, onder de projectnaam Donnie Trumpet & The Social Experiment: een rijk hiphopalbum, met mooie verwijzingen naar Beach Boys en zonnige jarenzestigmuziek. Chance the Rapper, onthoud die naam. 2016 wordt zijn jaar.

Van links: Mocro Maniac, Ronnie Flex, Lil' Kleine, Fresku Beeld Studio V

Hiphop in de mix

Meer dan ooit liet de hiphop zich in 2015 mengen met andere muzikale stijlen, waardoor de hiphop jong, fris en spannend bleef. De mooiste en meest onverwachte hiphopmixen van 2015.

Hiphop met jazz: Kamasi Washington
Hij speelde met hiphopmannen als Nas en Snoop Dogg, en verzorgde de blazersarrangementen voor Kendrick Lamars To Pimp a Butterfly. En dus heerst op de epische jazzplaat The Epic van de nieuwe jazzheld Kamasi Washington ook het hiphopgevoel. Overigens net als op Sour Soul van Badbadnotgood met Ghostface Killah.

Hiphop met tribale avant-garde: Young Fathers
Zalig ongrijpbaar is de knisperige hiphop en tribale trommelfurie van het Britse duo Young Fathers, die toch ook bedoeld is om op te dansen.

Hiphop met punk en metal: Ho99o9
Een sensatie op Lowlands: de verwoestende hiphoppunk van de Amerikaanse heren Ho99o9. Het luisterbrein maakte overuren en hoorde Bad Brains, Black Flag, horrorsoundtracks én de blast beats van Napalm Death.

Hiphop met indie: Dazzled Sticks
Gitaarliedjesjongen Tjeerd Bomhof van Dazzled Kid hokte samen met rapper Sticks van voorheen Opgezwolle, en bakte een liedjestaart als een betonblok, vol fijne maar toch ook loodzware hiphop. Mét refreintjes.

Hiphop met trance en hardstyle-dance: Yellow Claw
Ook Nederlands - hoe kan het ook anders - is de beukende en gekmakende hiphopdance van trio Yellow Claw. Jim Aasgier, Bizzey en Nizzle brachten twee weken geleden hun debuut Blood For Mercy uit, en die plaat gaat spijkerhard in de VS.


Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden