Hindoe-nationalisme koppiger dan de idealen van Gandhi

Zes weken na de hevige botsingen tussen hindoes en moslims in Gujarat (India), is het geweld nog altijd niet opgehouden....

In zijn autobiografie schrijft de Franse socialist André Malraux over zijn ontmoeting in 1958 met de eerste premier van India, Jawaharlal Nehru. 'Wat', vroeg Malraux hem, 'is uw grootste uitdaging?' 'Op een rechtvaardige manier een rechtsstaat creëren', antwoordde Nehru. En even later: 'Of het creëren van een seculiere staat in een religieus land.'

Vijfenvijftig jaar na de geboorte van India staan de huidige politici voor dezelfde uitdaging. Al weken branden de vuren van het sektarisch geweld in de deelstaat Gujarat. Honderden doden zijn er gevallen, en elke dag vallen er meer. Moskeeën zitten vol met tienduizenden vluchtelingen die hun familie en hun huis zijn kwijtgeraakt, islamitische werknemers worden ontslagen, moslimkinderen mogen niet naar normale scholen - en de lokale autoriteiten stimuleren, negeren of initiëren deze ontwikkelingen.

Alhoewel aartsvader Mahatma Gandhi droomde van een India als thuis voor alle Indiërs, ongeacht afkomst of religie, heeft de haat tussen de verschillende groepen altijd bestaan. Toen Groot-Brittannië het subcontinent onafhankelijkheid in het vooruitzicht stelde, vroegen moslims om een eigen thuisstaat omdat ze niet wilden leven in een door hindoes gedomineerde maatschappij. Ze kregen Pakistan - en de volksverhuizing die volgde, na hysterische moordpartijen aan beide zijden van de nieuwe grens, is een van de bloedigste hoofdstukken in de wereldgeschiedenis.

Maar miljoenen moslims kozen ervoor te blijven wonen in het land van hun voorouders en Gandhi smeekte om tolerantie. 'We zijn allemaal Indiërs', was zijn boodschap. Een boodschap die hem uiteindelijk het leven kostte; hindoe-nationalisten schoten hem dood.

Het hindoe-nationalisme is dus niet nieuw. Gandhi's moordenaars waren lid van de RSS, een militante organisatie die in 1925 werd opgericht met het doel de Congresbeweging van Nehru en Gandhi te bestrijden. En ze bestaan nog steeds: in het jaar 2000, toen ze hun 75-jarig jubileum vierden, werd er een militaire parade gehouden waaraan maar liefst 60 duizend geüniformeerde mannen uit zevenduizend dorpen en steden deelnamen.

Sinds haar bestaan zijn er veel organisaties voortgekomen uit de RSS, zoals de BJP, de politieke partij die op dit moment de grootste is in het parlement, en de Wereld Hindoe Raad (VHP). Deze laatste groep zette de afgelopen maanden opnieuw alles op alles om een hindoetempel te bouwen in Ayodhya op de plek waar de god Ram zou zijn geboren, de plek ook waar tien jaar geleden een moskee werd neergehaald door fanatieke jonge hindoe-activisten. De verwoesting van de moskee en de daarop volgende rellen deden het seculiere India op zijn grondvesten schudden.

De extremistische hindoes grijpen volop terug naar het verleden. Het politieke systeem en het wetsstelsel van India is gestoeld op Brits model en dat, aldus de extremisten, is niet onze cultuur. Zij geloven dat India duizenden jaren lang een culturele eenheid was die al zijn veroveraars absorbeerde. De moslims, sikhs, christenen en boeddhisten die in het land wonen zijn uiteindelijk allemaal bekeerde hindoes en zullen zich moeten aanpassen.

De laatste decennia worden deze militante groeperingen in India steeds sterker. Onder andere vanwege de strijd in Kasjmir, waarbij moslimextremisten India aanvallen omdat ze vinden dat deze deelstaat bij Pakistan hoort. Maar ook omdat de Congrespartij van Nehru, die de eerste decennia van 's lands bestaan bijna onafgebroken aan de macht is geweest, een politiek voerde die moslims en hindoes uit lage kasten bevoordeelde. De brahmanen, de hoogste kaste die het hindoeïsme kent, gingen zich daarop meer en meer verenigen en maakten zich hard voor een nieuwe politiek.

Ook de vrees voor het verlies van een eigen identiteit speelt een rol en reacties tegen de westerse cultuur komen steeds vaker voor. Het gebruik van het Engels bijvoorbeeld, de enige taal die in het hele land gesproken wordt, ligt onder vuur. Steden krijgen nieuwe, historiserende namen. Bombay heet alweer een tijdje Mumbai, Madras is omgedoopt tot Chennai. Feesten als Nieuwjaar of Valentijnsdag, die onder de rijke jongeren steeds populairder worden, mogen volgens extremisten niet worden gevierd.

De BJP is op de golven van het hindoe-nationalisme naar boven gekomen en vormt, in een coalitie van seculiere partijen, de huidige regering. Premier Atal Behari Vajpayee probeert te benadrukken dat zijn regering er voor alle Indiërs is, maar sinds de rellen in Gujarat zeggen velen dat India alleen maar op papier een seculiere staat is en dat de BJP als het er op aan komt haar agenda van hindoenationalisme moeilijk kan loslaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden