Hilversum op Cuba

Radio Nederland Wereldomroep heeft een onderbelichte kant: het produceren van uitzendingen in andere talen, op grote schaal. De omroep presenteerde afgelopen week op Cuba een radiodocumentaire over de Buena Vista Social Club....

DE Buena Vista Social Club, zijn dat niet die schattige oude mannetjes met die leuke muziek? Het is een vraag die welhaast vanzelf opkomt bij de aanblik van een cd van de Cubaanse muzikantengroep, of de documentaire die Wim Wenders over hen maakte. De beelden van de charmante, breekbare bejaarden, 'gemiddelde leeftijd 70 jaar', die op het podium veranderen in swingende zangers, virtuoze tres- of bongospelers, zijn alom bekend.

In 1997 werden de bejaarde muzikanten van de vergetelheid gered door de Amerikaanse gitarist en producer Ry Cooder, die samen met hen een cd maakte. De Cubanen groeiden uit tot wereldsterren. Ze wonnen een Grammy. Ze speelden van Amsterdam tot New York de zalen plat met hun Cubaanse songs en teksten over liefde en brand in de slaapkamer. De documentaire van Wim Wenders, waarin zanger Ibrahim Ferrer (73) opklom van schoenenpoetser tot ster en pianist Rubén González (83) ondanks zijn reuma weer begon te spelen, maakte het sprookje compleet.

Maar dat kan nog gaan veranderen.

Deze week presenteerde Radio Nederland Wereldomroep in de Cubaanse hoofdstad Havana een tiendelige radiodocumentaire die de beeldvorming in de media over de swingende bejaarden moet ontkrachten. De meeste muzikanten waren niet arm of onbekend voordat ze werden ontdekt, Wim Wenders schetst een eenzijdig beeld van de groep, en Ry Cooder wordt ten onrechte een heldenrol toebedacht, zegt Eli Silvrants, een van de producers van de radiodocumentaire. 'Ry Cooder doet alsof hij persoonlijk de Cubaanse muziek heeft ontdekt. Maar dat klopt niet.' Juan de Marcos González, muzikaal leider van de Buena Vista Social Club: 'In de film van Wenders worden de oude mannen afgeschilderd als domme, simpele types.'

De Spaanstalige documentaire van de Wereldomroep wordt de komende weken op meer dan 650 radiostations in heel Latijns Amerika, inclusief Cuba, uitgezonden. De documentaire van Wenders is nooit officieel in Cuba vertoond. Bovendien was de gelegenheidsformatie Buena Vista Social Club populairder bij de buitenwereld dan op het eiland zelf.

De documentaire behoort tot een onderbelichte kant van de Wereldomroep: het produceren van uitzendingen in andere talen. De Wereldomroep is er niet alleen voor de campingbezoeker in Benidorm of geëmigreerde Nederlanders, met het Nederlandse nieuws, noodoproepen en het weerbericht. Ze verzorgt ook dagelijks radio-uitzendingen voor miljoenen luisteraars in Latijns Amerika, Indonesië, Afrika en het Caribisch gebied, in de taal die zij verstaan: Spaans, Portugees, Indonesisch, Frans, Engels, Papiamentu en Sarnami.

De programma's, die allemaal in Hilversum worden gemaakt, worden via de korte golf en internet uitgezonden. Maar ook plaatselijke stations - wereldwijd zo'n 5500 - mogen onderdelen ervan gebruiken. Naast nieuws en serieuze informatie nemen stations ook muziekprogramma's over; Britney Spears zingt tot in de kleinste bergdorpen van de Andes.

Het doel van de Wereldomroep is 'het geven van onafhankelijke informatie aan inwoners van landen met een informatie-achterstand' en 'het verspreiden van een beeld van Nederland tegen de achtergrond van Europa'. De zender biedt niet alleen wereldnieuws, maar ook nieuws uit Nederland, Europa en de regio waarop de uitzending gericht is. Jaarlijks ontvangt de omroep 88 miljoen gulden overheidssubsidie.

Radio Nederland is van groot belang voor deze landen, zegt directeur Lodewijk Bouwens. 'Jaarlijks krijgen we 125 duizend brieven en één miljoen e-mails van luisteraars. Nobelprijswinnares voor de vrede Rigoberta Menchú vertelde dat ze Radio Nederland al kende voordat ze wist dat Nederland een land was. In Sri Lanka hoorde ik van een hoogleraar dat hij altijd naar Radio Nederland luistert vóór hij de deur uit gaat. Hij vergelijkt het nieuws met dat van de plaatselijke omroep. Dan weet hij of hij veilig naar zijn werk kan gaan.'

De omroep timmert flink aan de weg. Uit een onderzoek van de BBC bleek dat Radio Nederland in Latijns Amerika met één miljoen luisteraars de populairste buitenlandse zender is, nog vóór BBC World Service, Deutsche Welle en Voice of America, die eveneens in het Spaans uitzenden. Het was een van de redenen waarom de Buena Vista Social Club, waarvan sommige muzikanten al dertig jaar naar Radio Nederland luisterden, de documentaire met de Wereldomroep wilde maken.

'De meeste wereldomroepen zijn niet onafhankelijk, niet journalistiek', verklaart José Zepeda Varas, hoofd van de Latijns-Amerikaanse afdeling van Radio Nederland Wereldomroep, de populariteit. 'Voice of America is een staatsomroep. Zij beginnen de uitzendingen met: ''This is the news of the US Government''.'

De uitzendingen van Deutsche Welle komen neer op propaganda voor Duitsland in de rest van de wereld, meent hij. Zoniet de Nederlandse wereldomroep: 'Radio Nederland is neutraal. De microfoon staat open voor iedereen.' Het verschil met de BBC: Radio Nederland staat dichter bij Latijns Amerika.

B

IJ DE presentatie van de radiodocumentaire in Havana ontbreken de regeringsfunctionarissen die normaal altijd ter controle aanwezig zijn. 'Fidel Castro staat dit toe omdat de Buena Vista Social Club een culturele propagandafunctie heeft', zegt een ingewijde. 'Cuba wordt populair bij niet-politiek bewuste mensen, en dat wil hij graag.'

In Havana zijn vooral zakenlieden, intellectuelen, journalisten en politiek actieve Cubanen geïnteresseerd in de Wereldomroep. 'Vrienden komen naar me toe om samen te luisteren en te discussiëren', zegt voormalig diplomaat Reginaldo Zepeda (66). 'Het nieuws is neutraal en breed. Ik vergelijk het met het nieuws van hier en trek mijn conclusies.' De eerste uitzending over de Buena Vista Social Club heeft hij die ochtend al beluisterd.

Bij de man in de straat is de Wereldomroep echter onbekend. Een kortegolfradio om de rechtstreekse uitzendingen te kunnen beluisteren, is duur. 'Qué?', vraagt de taxichauffeur. 'Radio Nederland? Komt dat uit Holland? Nooit van gehoord. Ik luister naar Radio Rebelde, en kijk naar CNN voor het nieuws. Jij bent toch geen journalist, hè?'

Cubanen hebben over het algemeen weinig belangstelling voor afwijkende politieke geluiden, zegt een bekende van het regime, die niet met zijn naam in de krant wil. 'Ze zijn niet revolutionair. Een ander geluid, dat is gevaarlijk. Cuba kent zijn eigen dissidenten niet.'

Opvallende afwezigen bij de documentairepresentatie zijn Buena Vista-sterren Ibrahim Ferrer, Eliades Ochoa en Omara Portuondo. 'Misschien dachten ze dat Fidel de bijeenkomst zou frustreren', zegt iemand. 'Of Ry Cooder wilde niet dat ze gingen', denkt een buurman. 'Ze hebben ja gezegd, en ze bedoelden nee', suggereert een ander.

En dat zou heel goed kunnen. Het blijft tenslotte Cuba.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden