Achtergrond De jaren tien

Hillary Clinton geeft met één woord rivaal Donald Trump alle munitie

Het zijn vaak toevallige gebeurtenissen die de loop van de geschiedenis bepalen. Wat waren cruciale momenten in de jaren tien, die binnenkort ten einde komen? Vandaag: Hillary Clinton jaagt met het label ‘deplorable’ een groot deel van de stemmers naar het Trump-kamp.

Hillary Clinton tijdens haar gewraakte speech op het LGBT-for-Hillary-gala. Beeld Getty Images

Het is duidelijk voor wie Hillary Clinton op 9 september 2016 komt spreken: haar eigen parochie. Ze staat achter een spreekgestoelte in de Cipriani Club, een sjiek restaurant in New York, in de monumentale zaal die tot de jaren zestig de handelsvloer van de National City Bank is geweest, een van de iconen van het kapitalisme, met een marmeren vloer binnen en een zuilenrij buiten, en nog in Wall Street ook.

Voor zich ziet Clinton de tafels met de resten van het diner – verfrommelde servetten en hele carillons met halfgevulde glazen wijn – en daaromheen op goudkleurige stoelen bijna duizend mannen en vrouwen van middelbare leeftijd in pakken en jurken, die ergens tussen de 1.200 en 250.000 dollar hebben betaald om haar op dit LGBT-for-Hillary-gala te kunnen aanhoren.

Een zaal in het financiële hart van Amerika, een zaal vol New Yorkers met geld en sympathie voor diverse seksuele geaardheden: dit is in alle opzichten een thuiswedstrijd voor de kandidaat van de Democraten, die, al is haar voorsprong die weken teruggelopen, tot die avond nog steeds de gedoodverfde nieuwe president van de Verenigde Staten is.

Barbra Streisand is er ook, ze zal later wat liedjes zingen over Donald Trump, de Republikeinse tegenstrever.

‘Is hij wel zo rijk, is hij arm misschien - we zullen het nooit weten, tot we zijn belastingaangiften zien’, zingt ze. ‘Zelfs als hij ooit in de hemel komt opdagen, zal hij daar faillissement aanvragen. Deze droevige, vulgaire clown - je ligt eruit, jij clown.’

Beeld Getty Images

Maar eerst is daar dus Clinton. Ze krijgt om te beginnen een steunbetuiging van de transseksuele, zwarte actrice Laverne Cox, die een speech houdt over transseksuelen en zwarten. Het is het thema van de avond: de discriminatie die minderheden in de VS nog steeds ondervinden, en volgens Clinton door Trump wordt versterkt.

‘Weet je dat zijn running mate een wet heeft getekend die bedrijven zou hebben toegestaan LGBT-Amerikanen te discrimineren?’, zegt Clinton. ‘En er is zo veel in deze campagne dat ik betreurenswaardig vind…’

Daar was het woord voor het eerst, die avond. Betreurenswaardig. Deplorable.

‘De manier waarop hij aanschurkt tegen witte suprematiedenkers, hoe hij racistische aanvallen pleegt, vrouwen varkens noemt, mensen met handicaps bespot – je verzint het niet. Hij wil 16 miljoen mensen deporteren. Elke dag zegt hij weer iets dat ik niet alleen persoonlijk beledigend vind, maar ook gevaarlijk.’

Dat heeft Clinton al vaker gedaan, die zomer: Trump portretteren als een extremist, een haatprater met een twijfelachtig temperament. Het is het werk van speechschrijver Megan Rooney, die, tot genoegen van het Democratische establishment, op die manier de waarden van Clinton tegen de non-valeur Trump wil zetten. Eind augustus is dat al een keer uitgemond in een speech over alt-right, waarvan Trumps campagneleider Steve Bannon het boegbeeld is. Nu gaat Clinton opnieuw die kant op. Het idee is dat Clinton niet alleen de Democratische kiezers aan zich zal binden, maar zelfs gematigde Republikeinen die zich kunnen afkeren van Trump.

Dat Clinton intussen het contact met een boos wit deel van het electoraat kwijt is, ontgaat haar – zelfs al maakt haar man Bill zich daarover zorgen. Ze ziet hen gewoon niet, zeker niet onder de toehoorders in de Cipriani Club, die enthousiast haar naam scanderen. Ook al staat haar leus ‘Samen Sterker’ op de lessenaar: die eenheid geldt niet voor iedereen.

‘Weet je, om maar eens even grof te generaliseren: je kunt de helft van Trumps aanhangers in een mandje stoppen met wat ik de sneue types noem’, zegt ze.

Gelach en applaus, voor de opmerking waarmee Clinton mogelijk de wereldgeschiedenis verandert. Natuurlijk, er zijn meer belangrijke factoren - de Russische hacks, Cambridge Analytica en Facebook, FBI-directeur James Comey die het onderzoek naar haar e-mails heropent - maar als Clinton twee maanden later de verkiezingen verliest, is dat met dank aan de sneue types in staten als Michigan en Wisconsin, die normaal altijd naar de Democraten gaan.

Waar komt het vandaan? Ze heeft het een dag eerder ook al gezegd, maar dan nog voor de Israëlische tv, en dat is onopgemerkt gebleven. Nu zegt ze het in een zaal waar Amerikaanse televisie aanwezig is. Clinton verklaart niet alleen Trump zelf ongeschikt, maar ook 50 procent van zijn stemmers. Sterker nog: iedereen die zich sneu voelt, wordt met deze opmerking vanzelf naar dat mandje van Trump gestuurd.

Een slechter woord heeft ze niet kunnen kiezen. Clinton, zo blijkt uit de volgende zin van haar speech, bedoelt eigenlijk de racisten, de seksisten, de homofoben, de xenofoben, de islamofoben, en ja, die zijn er, onder Trump-stemmers. Maar waarom dan dat woord, betreurenswaardig? Er zijn zo veel mensen in het land die daadwerkelijk betreurenswaardig zijn - de werklozen, de verslaafden aan pijnstillers, de alleenstaande vrouwen, de mannen met een minimumloon, iedereen die zijn ziekenhuisrekening of studieschuld of huis niet meer kan betalen – en die worden op deze manier ook allemaal weggezet als Trump-stemmer. Niet alleen beledigt Clinton deze deerniswekkende Amerikanen, maar ze zegt ook tegen hen: aan mij hebben jullie niets.

Diezelfde avond wordt #basketofdeplorables al gebruikt als geuzennaam.

De volgende dag probeert Clinton het vergeefs af te zwakken. ‘Gisteravond generaliseerde ik grof, en dat is altijd onverstandig’, zegt ze. Ze zegt ook dat ze spijt heeft dat ze ‘de helft’ in dat mandje heeft gestopt. Maar het woord blijft staan.

En dus kun je het nu aantreffen op petjes en t-shirts en in speeches van Republikeinen die willen bewijzen dat de Democraten niets op hebben met het gewone volk. Het is een banier geworden waarmee het volk ten strijde wordt geroepen, zoals afgelopen maand tijdens het impeachmentdebat in het Huis van Afgevaardigden. ‘Dit is waar de Democraten bang voor zijn’, zegt Clay Higgings, volksvertegenwoordiger uit Louisiana, terwijl hij wijst op een overvloedig rood gekleurde kaart van de Verenigde Staten. ‘Ze noemen dit de Republikeinse kaart. Ze noemen het fly-overcountry, ze noemen ons deplorables. Ze zijn bang voor ons geloof, onze kracht, onze eenheid.’

In haar analyse van haar verlies, Wat is er Gebeurd, schrijft Clinton dat het haar spijt dat ze ‘Trump een politiek geschenk heeft gegeven met mijn deplorables-opmerking’. Aan de andere kant vindt ze dat te veel Trump-aanhangers bedenkelijke ideeën hebben. ‘En dat vind ik – en daar is geen ander woord voor – betreurenswaardig.’

Clinton blijkt dus het verschil niet te kennen tussen betreurenswaardige mensen en betreurenswaardige ideeën. Op die avond, in september 2016, giet zij het politieke misverstand van het decennium in één woord. Deplorable.

Lees meer van de serie: tien keer de jaren tien

Een perfecte golf stuwt Mark Rutte in 2010 tot grote hoogte
Het was in 2010 nog niet vanzelfsprekend dat Rutte premier werd. Wanneer de liberalen voor het eerst in honderd jaar weer eens de premier kunnen leveren, borrelen de twijfels op. Is Rutte wel klaar voor het premierschap? Is hij niet te studentikoos, te licht, te lacherig? Hoe Mark Rutte op het nippertje premier werd.

Hoe Draghi in 2012 de euro redde
In de zomer van 2012 rekenden speculanten zich rijk. Massaal hebben de aasgier- of hefboomfondsen gegokt op de ineenstorting van de eurozone. Maar dat was buiten de nieuwbakken ECB-president Mario Draghi gerekend.

Er is een tijdperk vóór en na ‘Huizinge’
Al sinds 1986 veroorzaakt gaswinning in Groningen aardschokken. Maar er is een tijdperk vóór en een tijdperk na ‘Huizinge’.

De dag dat Obama besloot om niets te doen
Het zijn vaak toevallige gebeurtenissen die de loop van de geschiedenis bepalen. Wat waren cruciale momenten in de jaren tien, die binnenkort ten einde komen? Hoe de Amerikaanse president Barack Obama dreigt met ingrijpen in Syrië en dat toch niet doet.

Het sluimerende westerse privacy-bewustzijn ontwaakt
Als Snowden de afluisterpraktijken van de NSA niet had onthuld, zou privacy een veel minder grote rol hebben vervuld in ons bewustzijn.

Rusland schoof ‘groene mannetjes’ vooruit voor het vuile werk
Niemand wist waar ze vandaan kwamen, de militairen, gekleed in uniform zonder insignes, die de Russische vlag hesen op het parlementsgebouw in de hoofdstad Simferopol en zich posteerden zich rond de luchthaven.

Hoe het vertrek van de Britten uit de Europese Unie terugvoert naar een sandwich met bacon
Het zijn vaak toevallige gebeurtenissen die de loop van de geschiedenis bepalen. Wat waren cruciale momenten in de jaren tien? Vandaag: 2014, de Britse politicus Ed Miliband verslikt zich in een moeilijk broodje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden