Hilarische huiskamerscènes over leven na de holocaust

De kip die over de soep vloog naar Frans Pointl. Bewerking: Pieter Vrijman. Regie: Christiaan Nortier. Gezien in Orpheus te Apeldoorn....

'Heb ik daarom een moeder die niet kan knuffelen?', vraagt David zich af. Tenslotte is moeder, opgegroeid in een gezin dat zich koesterde in een nonchalant soort rijkdom, na de holocaust berooid en alleen achtergebleven. Nou ja, alleen, David zelf, haar buitenechtelijke kind, is er ook nog. Zodra hij zichzelf kan redden, stapt moeder eruit. Dat is wat ze hem telkens weer in het gezicht wrijft, en hij weet dat ze het meent.

Hilarisch en wrang is De kip die over de soep vloog, Frans Pointls prozadebuut uit 1990 waarin de gevolgen van de holocaust en humor hand in hand gaan. Pieter Vrijman bewerkte de verhalenbundel tot een avondvullend toneelstuk. Hij heeft zijn werk behoedzaam gedaan. De zelfspot, het belangrijkste overlevingsmechanisme van hoofdpersoon David, is behouden gebleven, sterker nog, de toneeltekst staat er bol van.

Bovendien wist Vrijman de diverse verhalen op smaakvolle wijze samen te smelten. Van kunstmatige spanningsbogen moet deze dramaturg niets hebben. Hij schreef een toneeltekst waarin de personages Davids leven geleidelijk concreet maken. Soms doen zij dat vertellend, dan weer handelend.

Als voorstelling is De kip die over de soep vloog onderhoudend - niets meer, soms wel minder dan dat. Huib Broos weet als David, met eenvoudige gebaren of nuanceringen in zijn dictie, stevige beelden te scheppen. Wanhoop, huiskamers vol ooms en tante's die na 1945 dood blijken en een kille opvoeding; het wordt zichtbaar achter het ironische masker dat David permanent draagt.

Nelly Frijda heeft daarentegen moeite met de vorm van de tekst. Vrijman maakte van de vrouwen in Davids leven afsplitsingen van zijn moeder. Dat gaat tot de pauze, wanneer Frijda alleen de moeder speelt, goed; vertelling en handeling gaan dan naadloos in elkaar over. Maar wanneer zij in het tweede deel ook vriendin Carla en hospita Lia karakter moet geven, ontspoort de voorstelling. De giebelende Carla, met bungelende beentjes, en de volgevreten Lia, met onvermijdelijke peuk in haar mondhoek, doen het verhaal over Davids onverzoenbare geschiedenis sneuvelen.

Dat is doodzonde, want wanneer moeder en zoon samen bekvechten zijn schimmen van pijn wel degelijk zichtbaar.

Ronald Ockhuysen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden