Hij wil terug naar Irak: 'Ik waag mijn kans'

Interview vluchteling Munther

Munther (58) is een van de Irakezen die in een Haags tentenkamp zaten en een kerk kraakten voor bed, bad en brood. Nu wil hij terug naar Irak. Op zijn motorkruiser Athena Maria.

Munther werkt eind vorig jaar aan zijn boot. Hij ziet het werk ook als therapie. Beeld Frans Ohm

In Zuid-Irak duurt de winter amper twee maanden. De zomers aan de Perzische Golf zijn heet, al kan het 's nachts flink koud zijn. Zeker als je, zoals Munther, van plan bent op zee te slapen. Al zal het nooit zo ijzig koud worden als in die uitzichtloze maanden in dat tentenkamp en die gekraakte kerk.

Daar, op de Koekamp en in de Sacramentskerk in Den Haag, heeft Munther (58) met tientallen anderen twee jaar gehoopt op bed, bad en brood. Op een verblijfsvergunning. Nu wil hij toch terug naar Irak, het land dat hij vol oorlogstrauma's achter zich heeft gelaten. 'Mijn verhaal is moeilijk. Het is lang.'

Munther zit op de dorpel van de kajuit van de Athena Maria. Het is een tweedehands motorkruiser, zeven meter lang. Op de achterplecht zit een rek voor een visnet. Binnenkort hoopt hij ermee in de Perzische Golf te vissen, maar nu ligt de boot nog afgemeerd tegenover de Haagse Hogeschool.

In 1977 moet Munther in militaire dienst. Hij is 18 en komt uit het zuiden, bij Basra. In het noorden vecht hij tegen de Koerden, daarna volgt de oorlog van Saddam Hussein tegen Iran. Het is een zware tijd. 'Je begroet je vrienden en een half uur later zijn ze dood.'

Hij moet anderen leren jagen. Op mensen. 'Je ziet de dood elke dag, elk uur, elke minuut. Je hoort de geweren, de bommen, de vliegtuigen.'

(Tekst gaat verder onder foto).

Munther (midden) met medebetogers in oktober 2013 op de Koekamp in Den Haag, waar zij aandacht vragen voor hun uitzichtloze situatie. Beeld Frans Ohm

Na een kort verlof zegt hij tegen zijn moeder dat hij terugkeert naar het leger. Maar hij deserteert en vlucht. Tussen 1995 en 2001 woont hij in Nederland. Hij krijgt een verblijfsvergunning, een huis, 'alles'. Maar hij kan niet aarden. Lange perioden gaat hij naar Athene. Daar voelt hij zich beter thuis, wordt hij verliefd en vindt hij illegaal werk als lasser.

Als de Griekse economie instort, keert hij in 2009 terug naar Nederland. Waarom? 'Wil je de waarheid of een leugen?' De waarheid is dat hij helemaal niet terug wilde naar Holland, maar naar Oslo. Noorwegen is een betere plek om te leven, denkt Munther. Maar hij zal het niet kunnen ervaren, want bij een tussenstop op Schiphol wordt hij aangehouden.

Dan beginnen de problemen pas echt. Hij mag niet weg, maar zijn oude verblijfsvergunning heeft hij verspeeld door zijn vertrek naar Athene. Nederland oordeelt dat Irak een veilig terugkeerland is geworden - Saddam Hussein is dood en IS heeft het land nog niet ontwricht.

(Tekst gaat verder onder foto).

Munther op zijn opgeknapte boot, geknipt en klaar voor vertrek naar Irak. Beeld Frans Ohm

Voor meer van zijn landgenoten in Nederland is de situatie uitzichtloos. Ze beginnen een actie om aandacht te vragen voor hun situatie. In september 2012 maakt hij deel uit van de groep van 66 mannen, voornamelijk Irakezen en Afghanen, die op de Koekamp in Den Haag een tentenkamp beginnen. Het krijgt veel media-aandacht, maar een oplossing blijft uit. In januari 2013 wordt voor hen de Sacramentskerk gekraakt.

De Haagse burgemeester Van Aartsen en collega's vinden dat het Rijk opvang moet bieden, maar het kabinet voelt zich niet aangesproken. De discussie over bed, bad en brood leidt bijna tot de val van het kabinet. De felle politieke strijd gaat echter aan Munther voorbij. Hij ligt alleen nog maar in bed, zwaar depressief. Vissen op de Pier in Scheveningen, ooit een hobby, doet hij niet meer. Munther verstopt zich onder de dekens in de niet warm te stoken vluchtkerk. 'Het leven is wachten, wachten, wachten. Op niks.'

Als de gemeente in november 2014 noodopvang biedt voor de groep, krijgt hij medische hulp. Vrijwilligers houden contact met hem. Langzaam komt hij weer tot zichzelf. En hij neemt een besluit: hij wil terug naar Irak. Met een boot, om te vissen. 'Ik waag mijn kans.'

Meer lezen?

Gemeenten regelen opvang nog steeds zelf. Lees hier het nieuwsbericht.

Met hulp van een sponsor kan hij een boot kopen. Een motorkruiser uit Breskens met de naam Anneke, waarmee de eigenaar als hobby op garnalen heeft gevist. Munther doopt de boot om in Athena Maria. 'Ik hield van een vrouw in Athene.'

Het kost veel werk de oude boot op te knappen. Verven, schuren, slijpen, lassen, schoonmaken. Het koelsysteem van de motor hapert, de schroef is te groot. Het meeste doet hij zelf. Het werkt mede als therapie. Nu is alles klaar en is het een kwestie van geld om de Athena Maria naar Irak te laten brengen door een transportbedrijf. Met een crowdfundingsactie op geloofinjeproject.nl probeert Munther 10 duizend euro op te halen. Als tegenprestatie biedt hij boottochtjes aan. Bijna het hele bedrag is al binnen.

In het zuiden van Irak, aan de Perzische Golf, is het veilig. Daar zal zijn leven anders zijn. 'Als je me daar treft, zal je een ander mens zien.' Eerst zal hij drie maanden aan wal 'het systeem' ontdekken. Hoe lopen de grenzen van de territoriale wateren? Wat zijn de regels? Hij kent nog mensen aan het stroomgebied van de Sjatt al-Arab, de grensrivier tussen Irak en Iran waarin Eufraat en Tigris samenvloeien.

De andere actievoerders

Van de 66 'uitgeprocedeerden' in Den Haag die tussen 2012 en 2014 in tenten op de Koekamp en in de Sacramentskerk zaten, hebben 52 een nieuwe asielprocedure aangespannen. Dat leidde tot 14 verblijfsstatussen en 5 afwijzingen. 33 zaken zijn nog in behandeling. Dat zijn voornamelijk Irakezen uit provincies die na de opmars van Islamitische Staat onveilig werden verklaard en die nu in een asielzoekerscentrum verblijven. Nog eens 6 zijn terugkeerders of met onbekende bestemming vertrokken. De gemeente wil de opvang voor de laatste 8 mannen (uit Irak, Afghanistan, Iran en Tadzjikistan) per 1 oktober staken, hoewel er volgens Vluchtelingenwerk bij de meesten nog perspectieven zijn.

Als hij straks gaat vissen, zal hij soms wel een maand op zee blijven. Aan land komt hij enkel voor proviand en ijs om de vangst te koelen. Iedereen koopt zijn verse vis op zee: Irakezen, Iraniërs, Chinezen, Saoediërs, Koeweiti's. De Chinezen willen haaienvinnen, maar haai wil hij niet vangen. Wel tijgergarnalen en kreeft. Krab is niet populair, maar van een grote tonijn kan hij drie maanden leven.

Hij vertrekt liever vandaag dan morgen. Zonder inzet van vrijwilligers, sponsoren en de opvang door de gemeente zou de toekomst van Munther er heel anders uitzien. Aan Nederland houdt hij goede en slechte herinneringen over. 'In 1995 hield ik van Holland, nu niet meer. Alles is veranderd. Te veel regels hier.'

Hij houdt van Irak. Midden op zee zal hij vrij zijn. 'Dan hoor ik geen nieuws, niks. Mijn geest is dan rustig. Op een boot slapen is gemakkelijk. De boot wiegt je in slaap, zoals een moeder haar pasgeboren baby in slaap wiegt. Geen zee, geen leven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.