Hij was zoekende en vond de oorlog

De Amerikaanse militair Bowe Bergdahl, die bijna 5 jaar door de Taliban werd vastgehouden, werd zaterdag vrijgelaten in ruil voor 5 Afghaanse strijders uit Guantánamo Bay.

Bowe Bergdahl is een plattelandsjongen uit de Amerikaanse staat Idaho. Hij leeft met zijn ouders in een houten huisje dicht bij de natuur, houdt van skiën, wordt balletdanser, maar vindt geen rust. Hij heeft allerlei baantjes en weet niet goed wat hij met zijn nog prille leven aan moet. Hij meldt zich aan bij het leger in de hoop daar vastigheid te vinden en mensen in andere landen te kunnen helpen.


Ineens bevindt de twintiger, die kort daarvoor nog in De Notenkraker danste, zich achter een machinegeweer, schietend op de vijand in Afghanistan. Hij is er nog geen twee maanden wanneer hij op mysterieuze wijze, eind juni 2009, in handen van de Taliban valt. Hij wordt de enige Amerikaanse krijgsgevangene, althans voor zover bekend. Als zoon van het kleinsteedse Amerika is Bowe Bergdahl verstrikt geraakt in de Oorlog tegen de Terreur.


Zijn ouders, Robert en Jani Bergdahl, beginnen het gevecht om hem te redden. Zijn vader had hem nog gewaarschuwd tijdens de kerstdagen in 2008, enige tijd voor zijn uitzending: 'Mannen komen niet terug daarvandaan, dat weet je.' Later als er video's verschijnen van Bowe in gevangenschap en de vader ziet dat Bowe zich niet meer scheert, laat hij ook zijn baard staan. Hij wordt naar zijn zeggen één met zijn zoon. Het weer hier interesseert me niks, voor mij gaat het alleen nog om het weer daar, in Afghanistan, zegt de vader.

Geen telefoon

In het houten huis bij het stadje Hailey had het gezin vijfduizend boeken maar geen telefoon. Jani Bergdahl onderwees haar zoon en dochter Sky thuis. Maar nu heeft de buitenwereld zich ruw naarbinnen gedrongen bij hen. De ouders reizen geregeld naar Washington DC om druk uit te oefenen op de regering-Obama om hun kind niet te vergeten. Robert Bergdahl verwijt haar dat ze te weinig doet. De vader, een gesjeesde antropologiestudent die chauffeur werd bij een koeriersdienst, legt zelfs persoonlijk contact met de Taliban.


De onzekerheid is slopend. Niet bekend is waar Bowe wordt vastgehouden. Altijd is er de angst dat hij niet meer leeft. Hij was gestationeerd in de Afghaanse provincie Paktika toen hij verdween. Eerst wordt er gezegd dat hij zonder toestemming zijn post heeft verlaten. In een Taliban-video verklaart Bowe dat hij gevangen genomen is toen hij achterop raakte tijdens een patrouille. In door WikiLeaks gelekte militaire verslagen wordt geopperd dat hij door opstandelingen werd ontvoerd toen hij op de wc zat. Het vermoeden is dat hij gevangen zit ergens in het Pakistaans-Afghaanse grensgebied.


In januari dit jaar komt er na lange tijd weer een video: Bowe leeft. Maar zijn gezondheid gaat zo te zien achteruit. Zijn overleving lijkt een race tegen de klok. Er zijn geheime onderhandelingen gaande over een gevangenenruil. Het is spannend. De vrees is dat hardliners bij de Taliban dwars gaan liggen. Of dat de Afghaanse president Hamid Karzai achter het overleg komt en er een streep door haalt uit angst dat de Amerikanen zo zijn positie willen verzwakken.


Maar er komt een akkoord: Bowe wordt zaterdag vrijgelaten. Volgens de Taliban ergens in de Afghaanse provincie Khost. Een helikopter met Amerikaanse commado's landt, verrassingen blijven uit. Lichamelijk lijkt de 28-jarige sergeant in redelijke conditie. Aan boord schrijft hij op een stuk papier SF? Dat staat voor Special Forces. 'Ja!'schreeuwen de mannen om hem heen, 'we waren al heel lang op zoek naar je.' Dan begint Bowe te huilen.


Hij was zoekende, dacht in het leger zijn bestemming te vinden en een land te kunnen helpen, maar in plaats daarvan vond hij oorlog en de martelende onzekerheid van het krijgsgevangenschap. In de rozentuin van het Witte Huis omhelzen Robert en Jani Bergdahl president Obama, die een paar dagen eerder de einddatum voor Amerika's verblijf in Afghanistan bekend heeft gemaakt. Alle kritiek en leed is vergeten. 'We kunnen niet wachten om onze enige zoon in onze armen te sluiten', zegt de vader.


Taliban vieren feest over vrijlating vijf kopstukken


De Afghaanse Taliban vieren de gevangenenruil met de Verenigde Staten als een grote overwinning. Hun leider, Mullah Omar, liet voor het eerst sinds de Amerikanen zijn bewind eind 2001 omverwierpen, weer van zich horen. Hij feliciteerde de 'hele Afghaanse moslimnatie' met de vrijlating van vijf Taliban-kopstukken uit Guantánamo Bay.


Ze werden zaterdag geruild tegen de 28-jarige Amerikaanse sergeant Bowe Bergdahl, die vijf jaar vastzat.


De vreugde bij de Taliban is omgekeerd evenredig aan de kritiek van de Republikeinen in de Verenigde Staten. De vrijgelaten Talibanleiders vormen een bedreiging voor Amerikaanse militairen, zei Mike Rogers, de voorzitter van de inlichtingencommissie van het Huis van Afgevaardigden. De regering-Obama wordt verweten een verbod van het Congres op het overdragen van gevangenen uit Guantánamo Bay te hebben geschonden. Zij verdedigt zich met het argument dat de president als vertegenwoordiger van de uitvoerende macht in bijzondere gevallen het recht heeft anders te handelen.


Minister van Defensie Chuck Hagel erkent dat hij niet aan de verplichting heeft voldaan om de vrijlating van gevangenen dertig dagen van tevoren te melden. Volgens hem was daar geen tijd voor omdat de veiligheid en gezondheid van Bergdahl in gevaar waren. Er moest snel worden gehandeld om zijn leven te redden.


De vijf vrijgelaten Talibangevangenen behoren tot de belangrijkste Afghanen in Guantánamo Bay. Een paar van hen zouden verantwoordelijk zijn geweest voor het doden van duizenden Afghaanse sjiieten.


Zij zijn overgebracht naar Qatar. Zij moeten daar minstens een jaar blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden