Hij voorkwam een kernoorlog, maar bleef daar altijd bescheiden over

Stanislav Petrov op 77-jarige leeftijd overleden

Hij voorkwam een kernoorlog tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie, maar als held heeft hij zichzelf nooit willen zien. Op het hoogtepunt van de Koude Oorlog deed de Russische officier Stanislav Petrov een melding van een Amerikaanse kernaanval af als een systeemfout, tegen alle protocollen in. En hij kreeg gelijk.

Petrov bleef altijd bescheiden over zijn daad. Beeld Wikipedia

Petrov is op 77-jarige leeftijd overleden in zijn woonplaats net buiten Moskou. Op 26 september 1983 vond de episode plaats die hem een heldenstatus bezorgde. Die nacht was Petrov officier van dienst op een legerbasis, belast met de taak vijandelijke raketten vroegtijdig te signaleren, toen het systeem plots melding deed van een inkomende kernraket uit de VS. 'De sirene loeide, maar ik zat gewoon een paar tellen stil, starend naar het grote rode scherm met het woord 'lanceer' erop', herinnerde Petrov zich jaren later in gesprek met de BBC. Waarschuwingen voor nog vier Amerikaanse raketten volgden in de minuten daarna.

Had Petrov volgens het boekje gehandeld, dan had hij de melding doorgegeven aan zijn superieuren. Een Russisch antwoord - in de vorm van raketten richting de VS - had dan niet kunnen uitblijven. Maar Petrov twijfelde aan de waarschuwingen van het systeem. Op satellietbeelden bleek geen projectiel te zien, en ook het geringe aantal raketten scheen hem onwaarschijnlijk toe - Petrov was geleerd dat de Amerikanen bij een aanval 'all out' zouden gaan.

Stijf van de zenuwen belde Petrov uiteindelijk het hoofdkwartier, dat hij op de hoogte bracht van een systeemfout. Zeker van zijn zaak was hij allerminst: hij hield het op fiftyfifty, bekende hij achteraf. '23 minuten later besefte ik dat er niets was gebeurd. Als er echt een aanval was geweest, had ik het inmiddels geweten. Het was zo'n opluchting.' Hij had de wereld behoed voor een potentiële kernoorlog, maar in plaats van lof kwam het Petrov op een strenge berisping te staan, omdat hij het logboek verkeerd had ingevuld. Een jaar later trad hij uit dienst.

Onopgemerkt

Petrov overleed op 19 mei dit jaar in zijn flatje net buiten Moskou. Zijn bekendheid ten spijt bleef zijn dood maandenlang onopgemerkt door de pers. Pas toen een Duitse kennis Petrov begin deze maand belde om hem te feliciteren met zijn verjaardag, nam de buitenwacht kennis van zijn overlijden.

Curieus, maar ook tekenend voor Petrovs bescheidenheid. De oud-militair liep nimmer te koop met zijn levensreddende actie. Zelfs voor zijn vrouw hield hij zijn daad stil. Totdat een journalist via een legerpublicatie het verhaal op het spoor kwam en hem opzocht in Rusland. Zijn vrouw was stomverbaasd.

Alle media-aandacht en prijzen die daarop volgden, hebben Petrov altijd in verlegenheid gebracht. Sterker, in de documentaire The Man Who Saved the World (met Kevin Costner) foeterde hij op alle journalisten die hem maar bleven lastigvallen. Petrov keek eerder met wroeging terug op die septembernacht, die zijn militaire carrière te gronde had gericht. Hij ging gebukt onder de dood van zijn vrouw in 1997, raakte aan de drank en kreeg geldproblemen. In eenzaamheid sleet hij zijn dagen in zijn flatje, waar hij de laatste jaren uien in de vensterbank kweekte.

Petrov met de German Media Prize. Beeld epa

Zijn heldenstatus heeft hij nooit geaccepteerd. In gesprek met Russia Today zei hij: 'Toen ik hoorde dat die tv-reportages mij een held noemden, was ik verrast. Ik heb mezelf nooit zo gezien - ik deed letterlijk gewoon mijn werk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.