Hij teelde vezelhennep, en wordt nu verdacht van drugsproductie

In Groningen staan er duizenden hectares legaal mee vol. Dat heeft alles te maken met het product: hennepolie, gewoon te koop in de supermarkt. Maar het kleine veldje vezelhennep van Henk Susebeek in Gelderland moest worden vernietigd. Waarom?

Bordje met de licentie van Henk Susebeek. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Bordje met de licentie van Henk Susebeek.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het is alweer een week of wat geleden dat het hennepveld van Henk Susebeek werd vernietigd, maar hij is er nog steeds lichtelijk onthutst over. Denk je als werkeloos hovenier een fijn project op te zetten met de legale teelt van vezelhennep - keurig aangemeld, alle papieren erbij - sta je ineens te boek als verdachte van de productie van softdrugs.

Hij kan er met zijn kop niet bij, zegt Susebeek thuis in het Gelderse Lievelde, in de kleine woonkamer met een dikke dossiermap op tafel en een oude fruitautomaat in de hoek. 'Zo ga je toch niet met mensen om. Het is in en in triest.' Was Franz Kafka erbij, hij zou zich gillend van de pret op de knieën slaan.

Het verhaal van Henk Susebeek (63) begint als in 2013 zijn eigenhandig opgebouwde hoveniersbedrijf failliet gaat na een scheiding. Dat komt hard aan: vrouw weg, huis weg, bedrijf weg. Drie jaar later vindt Susebeek zichzelf terug in een seniorenwoning in Lievelde, pogend de draad weer op te pakken. Hij hoopt werk te vinden als freelancetuinarchitect - de tekentafel staat klaar in de slaapkamer.

Maar Susebeek heeft nog een ander plannetje: de teelt van hennep voor vezels en CBD-olie, een bijproduct van vezelhennep. Die olie is een mirakels goedje, zegt Susebeek, die het met eigen ogen heeft gezien. Zijn dochter, die met psychische problemen kampt, neemt er dagelijks twee druppels van. 'Van een zombie is ze veranderd in een levendig kind.'

Gewoon te koop

CBD-olie is gewoon te koop, maar je kunt het ook zelf maken uit vezelhenneptoppen. Dat is wat Susebeek wil. 'In de olie uit de winkel zitten allerlei toevoegingen. Ik weet dat ik een beter product kan maken.' Susebeek zoekt en vindt LaCassini, een beginnend bedrijfje in Enschede dat een CBD-project is begonnen voor particuliere telers.

Precies wat Susebeek nodig heeft. Hij bestelt een pakket zaden, huurt een lapje grond bij een bevriende hovenier in Winterswijk en is klaar om te zaaien. Maar voor het zover is, meldt hij zich bij de politie van Lichtenvoorde met het voornemen 250 vierkante meter vezelhennep in te zaaien.

Henk Susebeek met een van de overgebleven hennepplantjes op zijn gerooide veld in Lievelde. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Henk Susebeek met een van de overgebleven hennepplantjes op zijn gerooide veld in Lievelde.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Dat behoeft enige uitleg. De teelt van cannabis is in Nederland verboden, maar vezelhennep is toegestaan. Hennepvezels worden onder meer gebruikt in de bouw en de auto-industrie. In Groningen staan er duizenden hectares mee vol. Er is een lijst met toegestane rassen; hennepplanten die nauwelijks THC bevatten, de psychoactieve stof in cannabis. Zo'n ras heeft Susebeek. High zul je er nooit van worden. 'Dan kun je nog beter gras roken.'

De teelt mag legaal zijn, om misverstanden te voorkomen - alle hennepplanten lijken op elkaar - adviseert LaCassina telers hun veld aan te melden bij de plaatselijke politie. Het bedrijf levert een voorbedrukte kennisgeving mee met een verwijzing naar artikel 12 van het Opiumwetbesluit, dat de teelt van vezelhennep toestaat.

Blauw stempel

Susebeek gaat op 17 mei met dit formulier naar de politie en krijgt het terug met een blauw stempel en een handtekening. Daarna kan hij aan de slag: negenduizend zaadjes planten, een centimeter diep, met de hand. Drie dagen werk. 'Ik heb toch tijd.' Ondanks de natte zomer schieten de planten omhoog. Susebeek verheugt zich op een goede oogst.

Maar op 21 juni krijgt hij een brief van de politie. De agent die de kennisgeving heeft ondertekend, heeft zich bedacht. 'Mij is thans gebleken dat dit niet is toegestaan.' Als Susebeek doorgaat, is dat 'geheel voor eigen rekening'. Susebeek raadpleegt zijn advocaat: niks van aantrekken, zegt die. Vezelhennep is immers legaal.

Een paar weken later, op 17 juli, krijgt LaCassini in Enschede bezoek van twee functionarissen van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) en het hennepteam van de landelijke politie. 'Wij werden vriendelijk verzocht te stoppen met de verkoop van zaden', zegt mede-eigenaar Artie de Lange. Een bevel is het niet, maar uit voorzorg zet LaCassina het CBD-project stop, hangende verder onderzoek.

Terwijl ze volgens De Lange volkomen legaal bezig waren. Hij laat een e-mail zien van een van de deelnemers aan het CBD-project. Die vraagt in november 2015 aan het ministerie van Justitie of hij als particulier vezelhennep mag telen. Het antwoord is ja: 'Het gebruik van dit hennepzaad zal u geen problemen opleveren.'

Dat geldt niet voor Susebeek. Op 26 juli krijgt hij een brief dat zijn hennepveld niet aan de voorwaarden voldoet. Op 1 augustus nemen agenten poolshoogte bij zijn veldje, drie dagen later krijgt hij een telefoontje van de man van wie hij de grond huurt: de politie is er met een stel loonwerkers om het hennepveld te vernielen.

Susebeek rijdt er als een speer naartoe, maar kan niets uitrichten. Het rooien zelf maakt hij niet mee. 'Ik dacht: straks ga ik slaan. Laat ik dat mezelf niet aandoen.'

De vraag is: waarom? Waarom moest het hennepveldje van Susebeek vernield worden, terwijl er in Nederland velden vol van precies hetzelfde spul staan, open en bloot, ongemoeid gelaten door de politie? Susebeek schudt zijn hoofd terwijl hij de laatste brief uit zijn dossier laat zien: een uitnodiging van de politie 'om als verdachte te worden verhoord over vervaardigen softdrugs'. Hij weet het niet.

Wie wel? De Nederlandse bureaucratie is ingewikkeld, het deel dat zich bezighoudt met drugsbeleid is een doolhof. Een handvol instanties is erbij betrokken: de ministeries van Justitie en Volksgezondheid, de Inspectie voor de Gezondheidszorg, de Nationale Politie. Om uitleg gevraagd wijzen alle woordvoerders eerst naar elkaar. Volgens de IGZ was de politie 'leading' bij het ingrijpen bij LaCassina. Volgens de politie was het precies andersom. 'Wij maken het beleid niet.'

Albert Heijn

Uiteindelijk komen de woordvoerders met een gezamenlijk antwoord waarin ze verwijzen naar eerder genoemd artikel 12 in het Opiumwetbesluit. Daarin staat dat het telen van vezelhennep is toegestaan 'voor de productie van vezel of de vermeerdering van zaad'. CBD-olie wordt niet genoemd. Susebeek was dat wel van plan. Ergo: zijn proefveld mocht niet.

Als onderbouwing stuurt justitie een uitspraak mee van de rechtbank Rotterdam op 21 april 2016. Daarin wordt een verdachte tot vier maanden cel veroordeeld voor het bezit van 18 kilo vezelhenneptoppen, bedoeld voor het produceren van CBD-olie.

Dat is gek, want Cannabidiol, kortweg CBD, is een legaal product dat als medicinale (zelfzorg)olie en voedingssupplement te koop is bij winkels als De Tuinen, Kruidvat, Albert Heijn en Jumbo. Volgens het Bureau voor Medicinale Cannabis, een overheidsinstantie, kan CBD ontstekingsremmend, zenuwbeschermend, anti-epileptisch en spierontspannend werken. Toepassingen in de psychiatrie, de neurologie en de oncologie worden nog onderzocht. Één ding doet CBD niet: je wordt er gegarandeerd niet stoned van.

Het wordt nog gekker: CBD-olie wordt in grote hoeveelheden op de markt gebracht door vezelhennepverwerkende bedrijven als Hempflax en Dun Agro in Oude Pekela.

Directeur Mark Reinders van Hempflax schrikt als hij hoort van het Rotterdamse vonnis. Hempflax oogst 2.300 hectare vezelhennep. Het meeste wordt verwerkt voor vezels, een deel van de toppen en bladeren wordt apart gehouden voor de productie van CBD. Daarbij gaat het om honderden kilo's, zegt Reinders. Als 18 kilo al goed is voor vier maanden cel: 'Hoe lang zou ik dan wel niet moeten zitten?'

Hempflax droogt de bladeren en de toppen in Oude Pekela. De productie, waarbij CBD wordt geëxtraheerd uit het plantmateriaal, gebeurt in het buitenland. 'Omdat ze het daar beter kunnen', zegt Reinders. Het extract wordt met olie verdund tot een consumentenproduct en verkocht.

Ook concurrent Dun Agro zet jaarlijks 'duizenden liters' CBD-olie af, zegt eigenaar Albert Dun. Er zit groei in. 'CBD gaat een groot product worden.' Net als Hempflax laat Dun de productie van CBD in het buitenland doen. Niet omdat ze het daar beter kunnen, zegt Dun. Maar omdat het in Nederland verboden is.

Officieel tenminste: 'De wetgeving daarover is dubieus. Daarom zijn we er huiverig voor.' De CBD-extractie voor Dun wordt gedaan door een bedrijf in Duitsland. Van vezelhennep uit Denemarken, voegt hij er voor de zekerheid aan toe.

Verkopen mag, produceren niet

Daarmee stuiten we op een opmerkelijke parallel met het Nederlandse softdrugsbeleid: CBD verkopen mag, maar produceren niet. Het is een lacune in de wetgeving, zegt Dun. Bij het regelen van de teelt voor vezelhennep is men vergeten ook iets te regelen voor CBD.

'De politiek zou er wat aan moeten doen', vindt hij. Ook al om te voorkomen dat particulieren als Susebeek zich ermee gaan bemoeien. 'Dan krijg je een situatie waarin cowboys hun gang gaan.' Dun ziet het meest in een systeem waarbij reguliere boeren hun vezelhennepvelden laten registreren. 'Zo is het in Duitsland, Denemarken en Engeland ook geregeld.'

De regelgeving laat op dit punt aan duidelijkheid te wensen over, geeft een woordvoerster van het ministerie van Volksgezondheid bij herhaald navragen toe. 'Hennepolie', gedefinieerd als 'concentraat van planten van het geslacht cannabis' staat op de lijst van verboden stoffen in de Opiumwet. Daar valt dus alle olie van elke soort hennepplant onder.

Op grond daarvan is de productie van CBD-olie formeel niet toegestaan. Maar CBD op zichzelf is niet verboden, benadrukt de woordvoerster. Daar zit volgens haar een 'discrepantie' in. 'Is dat nog wel logisch, kun je je afvragen. Daarover moeten we in gesprek met justitie.'

Fakkeldrager

Susebeek zit ondertussen met de gebakken peren. Zijn hennepveldje is gerooid, zijn naam besmeurd. En zelfs al is de productie van CBD-olie verboden, dan is de vraag nog steeds: waarom? Want zover was Susebeek nog lang niet; hij had alleen nog maar planten. 'Op individuele zaken geven we geen commentaar', is het standaardantwoord van de politie.

Daar klopt natuurlijk helemaal niks van, zegt Susebeeks advocaat Maurice Veldman. Veldman, die op vakantie is in China, is gespecialiseerd in cannabis-zaken. 'Het kan niet zo zijn dat een deel van de vezelhennep is toegestaan voor de productie van vezel en een restdeel plotseling verboden is', e-mailt hij via zijn telefoon. De zaak-Susebeek is volgens hem een prachtige voorbeeldzaak: 'Henk Susebeek kan de fakkeldrager worden in de discussie over een volkomen legaal product dat justitie wil scharen onder de Opiumwet.'

Die fakkeldrager zelf meldt dat afgelopen week nog een politieagent op het proefveld is geweest om bewijsmateriaal te verzamelen. Maar voor de zekerheid heeft Susebeek zelf meteen nadat het veld was geruimd een paar achtergelaten toppen opgeraapt. Ze staan bij hem thuis in potjes voor het raam. Honderd procent vezelhennep. Legaal, of toch niet?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden