'Hij stuurde wapens en knispervers geld'

Vandaag wordt het vonnis geveld over Charles Taylor, de vroegere krijgsheer en president van Liberia, voor misdaden die hij heeft begaan in het buurland Sierra Leone. Het Speciale Hof voor Sierra Leone in Den Haag, dat losstaat van het Internationaal Strafhof, gaat niet over de daden van Taylor in zijn eigen land. Taylor zou de drijvende kracht zijn achter de Sierra Leoonse strijders van het RUF, die immense wreedheden hebben begaan tijdens de burgeroorlog (1992-2002, 50.000 doden). In ruil voor wapens zou Taylor 'bloeddiamanten' hebben gekregen. Hoe kijken de burgers van Sierra Leone terug op de oorlog en op Taylor?
Afrika-correspondent Kees Broere ging op bezoek bij de diamant- en goudzoekers van Jembeh.

De vrouwen gaan voor goud. De mannen voor diamant. Aan de oever van de Sewa, een trage rivier van zo'n veertig meter breed, verzamelen zich in de loop van de broeierige ochtend de mensen die vandaag een nieuwe poging gaan doen de edelstenen uit het water te halen. Ze komen uit het dorp Jembeh in het oosten van Sierra Leone.


Eerst wassen de vrouwen de kleren die ze later op de dag, als de zon eindelijk is gaan zakken, droog weer aan hopen te trekken. De jongere en soms al wat oudere dames van Jembeh zullen met hun emmers een paar stappen de rivier ingaan, hun frêle lichamen vooroverbuigen en als stille muzen, de neuzen tegen de waterrand, de bodem betasten om zand te scheppen dat hopelijk goud bevat.


De mannen maakt het niet uit dat zij in natte plunjes weer op huis aan moeten. Veel meer dan een broek hebben de meesten trouwens niet aan. Zij maken de wankele kano's klaar om naar het midden van de Sewa te varen. Daar stoppen zij de op een luchtfles en generator aangesloten slangen in hun mond en stappen overboord. Urenlang zullen zij krabben aan de diamanten korst van de rivier.


Wie aan Sierra Leone denkt, denkt nog steeds aan diamanten, mogelijk zelfs aan 'bloeddiamanten'. De zeldzame edelstenen, die hier doorgaans als onooglijk ruwe kiezels uit de grond komen, vormden een belangrijkste voedingsbodem voor een wrede burgeroorlog, die tussen 1992 en 2002 aan zeker vijftigduizend mensen het leven kostte en twee miljoen mensen van huis en haard verjoeg.


Krankzinnige furie

Een oorlog van vooral de rebellenbeweging RUF, onder leiding van die bebaarde oud-journalist en krankzinnige furie, Foday Sankoh. Hij is al weer jaren dood, eenzaam in zijn cel aan een hartaanval overleden.


Maar in een andere cel, in een Nederlandse gevangenis, zit nog altijd een man wiens naam ook met de Sierra Leoonse burgeroorlog is verbonden. En dat terwijl hij het land nooit bezocht schijnt te hebben.Het is Charles Taylor, de oud-president van buurland Liberia.


Taylor, in eigen land in de jaren negentig zelf een rebel met een wrede reputatie, is ervan beschuldigd de RUF-rebellen van wapens te hebben voorzien, in ruil voor illegaal gesmokkelde diamanten. Deze donderdag komt de uitspraak in zijn proces.


Fisco Marrah, een mooi gebouwde Sierra Leoner van 36 jaar, heeft Taylor nooit ontmoet. Toch lijkt hij al twintig jaar met de ex-president te leven. Net als met de RUF-rebellen, die volgens Marrah wel degelijk naar Taylor in Liberia trokken en dan terugkwamen met niet alleen de wapens die hij hun gaf, maar ook met 'knisperverse dollars en Liberiaanse bankbiljetten'.


Vermoord door jochies

Typisch genoeg is Fisco Marrah een zoon van een diamanthandelaar. Aan het begin van de oorlog is zijn vader, die zijn gezin al het dorp uit had gestuurd om zo hun levens te redden, door de jochies van het RUF vermoord. Zijn moeder werd door de rebellen gevangen genomen. Ook zij is overleden, na mishandeling en mogelijk verkrachting.


Marrah woont al jaren in de hoofdstad Freetown, waar hij ook in het levensonderhoud van de andere kinderen voorziet. Nooit in die twintig jaar is hij in het oosten van zijn eigen land, op zijn geboortegrond teruggekomen. Nu zit hij aan de oever van de Sewa, op een boomstronk en kijkt met een mengsel van herkenning en pijn naar de activiteiten van de mannen en vrouwen op zoek naar de edelstenen die voor zo veel van hun landgenoten een te vroege, en vaak gruwelijke dood hebben betekend.


'Voor mij is Charles Taylor een spil geweest in de ellende die Sierra Leone zo lang in zijn greep heeft gehouden', zegt Marrah. 'Nu gaat het redelijk met ons land, al zijn de meeste mensen er nog steeds erg arm. Van mij mag Taylor de doodstraf krijgen. Of minstens een heel zware straf. Pas dan kan ik de zaak sluiten en zal ik mij tevreden weten.'


Marrah zwijgt. En bijt zich op de lippen.


Niemand kan met zekerheid zeggen of Charles Taylor voor alle aanklachten zal worden veroordeeld. Hij heeft niet alleen een zeer slimme advocaat, het kan voor de rechters ook bijzonder lastig blijken alle beschuldigingen zonder redelijke twijfel bewezen te achten. Taylor krijgt immers een eerlijk proces, anders dan de vele Sierra Leoners, die met een 'long cut' danwel 'short cut' hun ledematen afgehakt zagen - een arm of een hand, een been of een voet.


De diamantwinning gaat gewoon door, meestal nog op een even primitieve manier als twintig jaar geleden. De productie is de afgelopen tien jaar sterk toegenomen, maar volgens schattingen verdwijnt nog altijd de helft van de ruwe edelstenen op dubieuze manier uit het land. Zoals uit de velden van Tongo, iets verder naar het oosten.


Killing fields

Ook de 'Tongo Fields' golden tot tien jaar geleden nog als de 'killing fields' van de burgeroorlog. Al die tijd probeerde Abdu Mgomoh er enkele tientallen jongens en mannen te laten werken op zijn veld, dat kleiner is dan een hectare. Ook vandaag zijn ze er weer. De kerels hebben zich in het zweet gespit en gegraven. Er is, rond drie uur in de middag, nog geen enkele steen van waarde gevonden.


'Maar als God het wil, zullen we hier ons brood verdienen', zegt Mgomoh. Oud-strijders van het RUF, die amnestie hebben gekregen, wonen in de buurt. Ze liggen nog steeds op de loer, zij het nu als dieven. Als de arbeiders het vermoeden hebben dat een behoorlijk grote diamant gevonden gaat worden, kiezen ze er dan ook voor om in de mijn te blijven slapen. Nog steeds moeten zij op hun hoede zijn.


In 1994, op de laatste dag van het jaar, beroofden RUF-krijgers Mgomoh van een groot aantal ruwe diamanten en van zijn contant geld. Ook voor deze man lijdt het geen twijfel dat de edelstenen naar Charles Taylor gingen.


Mgomoh maakt een wild gebaar met de armen. 'Hij mag nooit meer vrijkomen, die Charles Taylor, nooit, nooit!'


Maar al zou hij vrijkomen, voor Sierra Leone zal Charles Taylor waarschijnlijk geen bedreiging meer vormen. Het gevaar komt nu van andere kanten. In een van de diamantkuilen is een grote slang gesignaleerd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden