Hij schept orde in chaos, maar vergeet de burger

BIJNA EEN JAAR nadat Vladimir Poetin werd geïnstalleerd in het Kremlin is zijn populariteit groter dan ooit. 70 Procent van de Russen is tevreden over hun president....

Bart Rijs

Poetin was en is ervan overtuigd dat Rusland alleen uit de problemen kan komen als het staatsapparaat wordt versterkt en het wilde kapitalisme wordt ingedamd. Die gedachtengang lijkt te werken: langzamerhand maakt de chaos plaats voor orde. Het geluk lacht Poetin toe: dit jaar maakt de economie een recordgroei door van 7 procent. Dat is niet zozeer de verdienste van de president. De plotseling opbloei van de economie is vooral te danken aan de hoge olieprijs en de devaluatie van de roebel. Dat biedt Poetin manoeuvreerruimte voor hervormingen. Eerst ontnam hij de gouverneurs een groot deel van hun politieke invloed. Die heersten als koninkjes over hun provincie; nu moeten ze naar Moskou luisteren.

Toen waren de zakentycoons aan de beurt. Onder Jeltsin was hun invloed zo groot dat een van hen ooit pochte dat hij de premier kon ontslaan wanneer hij maar wilde. Toen de procureur tegen de ene na de andere tycoon een onderzoek instelde wegens verduistering of corruptie, kwam er een einde aan die bravoure. Ze hebben zich neergelegd bij een meer bescheiden rol in ruil voor de verzekering dat ze hun bezittingen mogen behouden. Alleen de tycoons Goesinski en Berezovski bleven zich verzetten. Ze vluchtten naar de VS, vanwaar ze steeds pathetischer klinkende protesten laten horen.

Poetin bracht diplomaten en generaals aan het verstand dat een land met een economie die kleiner is dan die van Nederland, zich niet meer als supermacht kan opstellen. Hij zag de absurditeit in van een strijdmacht die met zijn kernwapens de wereld kan verwoesten, maar niet in staat is een paar duizend Tsjetsjeense moslimguerrillastrijders te verslaan. Het kernarsenaal zal worden ingekrompen, en de roebels die hij niet meer aan raketten hoeft te besteden gaan naar de modernisering van het conventionele leger.

Wat er van de Russische invloed in de wereld over is, wil Poetin efficiënter aanwenden. De diplomaten moeten zich op de landen richten waar Rusland directe belangen heeft: de buurlanden en de voormalige republieken van de Sovjet-Unie. Zelf gaf hij het goede voorbeeld door ze de één na de ander te bezoeken.

Allemaal goed nieuws. De generaals, de zakentycoons en de corrupte gouverneurs waren een obstakel op weg naar een democratisch en welvarend Rusland. Dat betekent niet dat er niets op Poetin is aan te merken. Verre van dat. Zijn grootste tekortkoming is zijn overtuiging dat de dictatuur van de wet alleen geldt voor de burgers, en niet voor de staat.

In Poetins sterke staat lijken alle middelen geoorloofd om politieke vijanden onschadelijk te maken. Het best is dat te zien in Tsjetsjenië, waar het leger en de politie in naam van het herstel van 'de grondwettelijke orde' een terreurbewind voeren. Dagelijks verdwijnen daar burgers en worden er naamloze lijken gevonden, zonder dat de strijdkrachten tot de orde worden geroepen.

Het nieuwe Rusland maakt met elke sta-in-de-weg korte metten. Het o zo keurige Wereldnatuurfonds ondervond vorige week dat er niet met de staat valt te spotten. De tweeëneenhalf miljoen handtekeningen die natuurbeschermers hadden verzameld om een referendum af te dwingen tegen de import van radio-actief afval - een hartewens van het atoomministerie - werden als vervalsingen terzijde gelegd.

De druk op de media groeit. De 'informatie-doctrine' die door het Kremlin is opgesteld, hint op de mogelijkheid buitenlandse media binnen Rusland aan banden te leggen. Media-Most, het moederbedrijf van de onafhankelijke tv-zender NTV, werd door het staatsbedrijf Gazprom onder druk gezet oude schulden af te betalen. Censuur is het niet, maar de media zijn wel veel voorzichtiger met kritiek dan vroeger.

Poetins totalitaire trekjes zijn deels terug te voeren op zijn overtuiging dat zachte heelmeesters stinkende wonden maken, deels op zijn KGB-carrière. Maar hij heeft het gezonde verstand om zich niet al te autoritair voor te doen.

Het echte probleem is dat Poetin niet lijkt te begrijpen dat de staat er is voor de burgers, en niet omgekeerd. Als de economische groei stopt, en de onvrede over Poetin niet beperkt blijft tot Moskouse intellectuelen, valt nog te bezien of hij zijn heerszucht in bedwang kan houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden