Nieuws Italië

Hij is euroscepticus en 81 jaar, maar Savona móést minister van Financiën worden

De Italiaanse econoom Paolo Savona wandelt door het Villa Borghese park in Rome. Beeld EPA

De Italiaanse ‘Regering van Verandering’ had de macht voor het grijpen, maar zondagavond glipte alles toch nog uit hun handen. De twee coalitiepartners, de extreemrechtse Lega en de populistische Vijfsterrenbeweging, eisten dat de 81-jarige econoom Paolo Savona hun nieuwe minister van Financiën zou worden. President Sergio Mattarella kon niet leven met de euroscepticus Savona. Waarom konden de Lega en de Vijfsterrenbeweging niet leven zónder Savona?

In een zeven minuten durende verklaring zei president Mattarella gisteravond dat hij alle voorstellen van de Lega en de Vijfsterrenbeweging heeft geaccepteerd, ook al was hij ‘perplex’ toen zij de niet-gekozen advocaat Giuseppe Conte naar voren schoven als premierskandidaat. Hij heeft slechts één veto uitgesproken, zei hij, en dat betrof de minister van Financiën. Volgens hem kon Savona, een uitgesproken euroscepticus die de euro een ‘historische vergissing’ noemde, het land mogelijk schaden omdat hij Italië de euro uit zou duwen, ook al stond dat niet in het officiële regeerakkoord.

‘Onze deelname aan de euro is een fundamentele keuze’, zei Mattarella daarover. ‘Als we die keuze ter discussie willen stellen, moeten we dat op een open en serieuze manier doen.’

Mattarella heeft het constitutionele recht ministers te weigeren – iets wat bovendien wel vaker is gebeurd in politiek Italië. Maar waarom hielden beide coalitiepartners zo stellig vast aan Savona? Ze wisten immers dat hun regering daardoor nooit van de grond zou komen. Hadden zij hun plannen niet kunnen uitvoeren met een andere minister van Financiën?

Druk uit buitenland

Naar het antwoord op die vraag moet worden gegist, omdat de twee coalitiepartijen het etaleren van hun woede momenteel verkiezen boven het geven van een sluitende uitleg. Wat waarschijnlijk een rol heeft gespeeld, is de openlijke druk vanuit het buitenland om Savona te weigeren.

Voor zowel de Lega als de Vijfsterrenbeweging – twee partijen die continu benadrukken nooit hun oren te laten hangen naar Noord-Europese leiders, Brussel of de financiële markten – zou het bijna onmogelijk zijn geweest aan hun kiezers uit te leggen waarom ze dat toch zouden hebben gedaan.

Dat hoeft nu niet. Sterker nog: ze kunnen er nu nog eens extra op hameren dat het politieke establishment in Rome niet luistert naar het gewone volk. De Lega en de Vijfsterrenbeweging kregen gezamenlijk meer dan 50 procent van de stemmen, benadrukten ze maandag keer op keer, maar die democratische meerderheid werd genegeerd door een niet door het volk gekozen president. Niet voor niets riep de Vijfsterrenbeweging zondagavond nog op een gerechtelijke afzettingsprocedure te beginnen tegen Mattarella – iets wat normaal alleen gebeurt in geval van hoogverraad.

Nieuwe verkiezingen dichtbij

Het was vooral Matteo Salvini van de Lega die vast wilde houden aan Savona. Hij wist: als de onderhandelingen klappen, zijn nieuwe verkiezingen dichtbij. Dat zou weleens heel gunstig kunnen uitpakken voor de Lega. Salvini’s partij kreeg tijdens de verkiezingen van 4 maart 17 procent van de stemmen en sindsdien is zijn populariteit alleen maar toegenomen. Volgens recente peilingen zou hij nu op een kwart van de stemmen kunnen rekenen.

Bovendien maakte de Lega in de aanloop naar de vorige verkiezingen deel uit van een rechtse lijstverbinding met twee andere partijen: Fratelli d’Italia en Forza Italia. Gezamenlijk haalde die lijstverbinding 37 procent van de stemmen. In Italië is, dankzij een ingewikkeld opgezette kieswet, 40 procent van de stemmen voldoende om met een meerderheid te mogen regeren. Salvini weet: bij nieuwe verkiezingen is de kans aanwezig dat die grens nu wel wordt geslecht en dat hij in dat geval zelf premier mag worden.

Terugkeer Berlusconi

Een van de partijen uit die lijstverbinding, Forza Italia, wordt geleid door Silvio Berlusconi (81). Bij de afgelopen verkiezingen was Berlusconi officieel nog verbannen uit de Italiaanse politiek vanwege een veroordeling voor belastingfraude. Maar die verbanning is inmiddels opgeheven, waardoor de drievoudig ex-premier en bewezen stemmentrekker zelf ook weer verkiesbaar is.

In een uiterste poging de rust zo veel mogelijk terug te brengen, is president Mattarella maandagochtend in gesprek met de voormalig IMF-functionaris Carlo Cottarelli, die als hoogleraar gespecialiseerd is in de Italiaanse staatsfinanciën. Mattarella zal hem naar verwachting vragen leiding te geven aan een technocratisch kabinet.

Of dat er komt, is zeer de vraag. Een technocratisch kabinet moet voor het geïnstalleerd kan worden een vertrouwensstem van het parlement krijgen. Salvini riep maandagochtend zijn politieke bondgenoten, onder wie Berlusconi, al op om vooral tegen te stemmen.

Meer over het geklapte akkoord

Italië's president is niet gekozen en is meestal minder bekend dan de premiers. Een vooral ceremoniële functie, met meer invloed dan je zou verwachten. President Mattarella speelt zijn rol met verve. 

Wie is Giuseppe Conte? De premierskandidaat is een grote onbekende, ‘zonder enig benul van politiek’, schreef onze correspondent eerder in een profiel

De populistische partners Lega en de Vijfsterrenbeweging sloten akkoorden op de drie hoofdthema's: economie, Europa en immigratie. We zetten ze kort uiteen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.