Hij drinkt alleen thee als hij tegenwoordig is

Dialect biedt soms een handreiking naar het standaard-Nederlands. In Groningen, aldus een inzendster, (maar in andere streken bestaat een vergelijkbaar hulpmiddel) maakt de dialectklank van een woord duidelijk of het met een 'ei' of een 'ij' wordt geschreven: een 'train' is een trein, een 'diek' een dijk....

Rik Nijland

Een ander voorbeeld: voor zuidelijke autochtonen is het geslacht van een woord veelal geen probleem. Een Tilburgse lezer spreekt van 'ne stoel' (mannelijk) en 'un taofel' (vrouwelijk). Soms ook handig in het Duits.

Omdat wij uit het midden van het land komen, vinden we deze regionale ezelsbruggetjes niet helemaal zuiver op de graat. Wel dik in orde is een vaderlandse klassieker: 't kofschip. Alom bekend, maar wel moeten veel mensen in hun geheugen graven om te bepalen waarvoor dit bruggetje ook al weer diende.

Ter opfrissing: 't kofschip - ook wel aangeduid als 't fokschaap - geeft voor zwakke werkwoorden aan of de voltooide tijd met een d dan wel een t wordt geschreven. Als de stamvorm van een werkwoord op een medeklinker uit 't kofschip eindigt, volgt er een t.

Tegenwoordig wordt ter completering ook gesproken van het 't ex fokschaap of 't fokschaap x, om een antwoord te hebben op de voltooide tijd van bijvoorbeeld het nieuwe werkwoord faxen.

Werkwoordsvormen met d en t vormen een plaag voor de schrijvende Nederlander. Er bestaat een aantal thee-drink-ezelsbruggetjes om het ergste leed te verzachten, zij het dat die zelf ook niet eenvoudig zijn. Een paar voorbeelden: Ik drinkt nooit thee; hij drinkt alleen thee als hij tegenwoordig is; als je/jij voor het werkwoord komt dan is ie nog op tijd voor de thee, komt je/jij erna dan is de thee al op.

Ook op andere terreinen van het Nederlands moet de gebruiker voor uitglijders worden behoed. Wie wil weten of een c gevolgd door een klinker daadwerkelijk als c dient te worden uitgesproken of als k, kan terecht bij het rijmpje: c is een k, voor o, u en a. Of bij het ezelwoord: cacecicocu, uit te spreken als kaseesikoku.

Of neem onmiddellijk (twee maal d en twee maal l), dat goed moet worden geschreven door een associatie met: twee dekentjes en twee lakentjes; twee dikke dienders en twee lange lummels, of twee doden en twee lijken. Een lezer beschrijft hoe in zijn familie, onmiddellijk met twee d's en twee l's', evolueerde tot 'met twee dikke lullen'. Een heel lokale ezelsbrug, maar in dit geval wel met landelijke potentie.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden