High worden aan de 'West Coast', eindelijk mag het - maar op welke plek dan precies?

De verwoede zoektocht naar een plek om te blowen in Colorado

Welkom in Colorado, de Amerikaanse staat die vijf jaar geleden als eerste besloot het recreatieve gebruik van marihuana te legaliseren. Na medisch gebruik al jaren te hebben toegestaan vonden ze het hier, in deze vrijgevochten bergstaat in het westen van het land, tijd voor de ultieme vrijheid: iedereen boven de 21 mocht voortaan een joint opsteken. Tot zo ver de theorie. Maar vijf jaar later is de praktische vraag: waar dan?

Foto epa

'Dit is de beste plek ter wereld om high te worden', zegt Jim Norris, en met zijn handen maakt hij een gebaar alsof hij iets opdient, richting de boekenkasten, platenbakken, flipperkasten, stripfiguren, en de bar waar een oude computerkast als koffietafel fungeert. Dit is het Mutiny Information Cafe in Denver, de hoofdstad van Colorado. Een jongen met een baard en een mutsje zit pacman te spelen. Het enige wat hier ontbreekt, in de beste plek ter wereld om high te worden, is iemand die high is.

Californië trad deze week in de voetsporen van Colorado, waarmee er nu acht staten in Amerika zijn waar je mag blowen (plus Washington DC). Juichend stonden de inwoners dinsdag in de rij voor de dispensary's, zaken die het midden houden tussen apotheken en snoepwinkels en waar de cannabis in allerlei rookbare, eetbare en drinkbare varianten te krijgen is. Maar ook in Californië is in veel steden de vraag: waar rook, eet of drink je het dan op?

Norris, een van de twee eigenaren van de Mutiny, is een van de hardnekkige liefhebbers die nu al maanden probeert een vergunning te krijgen voor 'sociale consumptie', zoals dat hier heet. 'Ik wil het paradigma veranderen', zegt Norris, een rebel op middelbare leeftijd. 'Blowen is niet alleen voor gasten met dreadlocks, afgezonderd in een kamertje. Blowen is voor iedereen, en is iets wat je juist samen moet doen. Daar moeten plekken voor zijn.'

De 'mile-high-city'

Maar die zijn er dus niet. Ja, je mag thuis drugs roken of eten - als je tenminste geen huurhuis hebt, want dan verbieden de eigenaren het vaak. Op straat is het verboden, in parken is het verboden, in hotels en restaurants en bars is het verboden, en in de auto ook. Wie toch op zo'n plek drugs gebruikt kan een boete van een paar honderd dollar krijgen. Uit onderzoek blijkt dat zwarte inwoners van Colorado twee keer zo veel kans hebben te worden gepakt als witte: als zwarte Amerikaan heb je nog steeds meer kans iets strafbaars te doen als dat eigenlijk legaal is. En ook toeristen kunnen eigenlijk nergens naartoe, om gelegaliseerd high te worden.

En dat in Denver, de mile-high-city.

Na jaren gesteggel kwam er eind 2016 schot in de mogelijkheden. Zo'n 54 procent van de kiezers stemde voor Initiatief-300, dat cannabisgebruik in principe toestond in (horeca)bedrijven. Daarmee zou Denver de eerste stad in Amerika worden met sociaal sofdrugsgebruik - in theorie. Maar daarna bepaalde Colorado dat bestaande bars en restaurants hun alcoholvergunning niet mochten inruilen voor een cannabisvergunning. En daarna kwamen er nog zoveel extra voorwaarden bij dat het aantal mogelijke plekken voor sociale consumptie sterk slonk. Daardoor is er nu nog steeds geen enkele coffeeshop in de stad (er zijn wel wat besloten clubs, maar die zijn dus niet voor willekeurige passanten).

Drie jaar geleden staan ze geduldig te wachten in de sneeuw. Misschien dat de marihuana deze inwoners van Denver wat opwarmt. Foto epa

'Ze hebben het zo bedacht dat het wel moést falen', briest Emmett Reistroffer, een activist die de campagne leidde voor sociaal cannabisgebruik en die nu met zijn adviesbureautje Denver Relief Consulting onder meer Jim Norris van de Mutiny probeert te helpen met het krijgen van een vergunning. Hij zit in zijn kantoortje voor een grote kaart van Denver, waarop de mogelijke sociale blowplekken geel zijn gemaakt. Het geel is schaars.

'Hier zit de alcohol-lobby achter', denkt Reistroffer. 'Gouverneur Hickenlooper heeft zelf een brouwerij. Mensen die blowen gaan minder drinken. Al die restricties zijn bedacht om de cafés te beschermen.'

De blowplekken moeten minimaal 300 meter verwijderd zijn van scholen, kinderopvangcentra en afkickcentra. Ook mogen ze niet in woonwijken zitten. De smalle gele stroken op de kaart zijn vooral winkelstraten, maar daar zijn de meeste plekken al ingenomen door cafés en restaurants. Verder zijn er potentiële blowplekken rond begraafplaatsen, rangeerterreinen en rond een oude stortplaats waar lichte radioactiviteit is gemeten.

Maar er is wel net een geel vierkantje op de plek waar de Mutiny boekwinkel zit. 'Die regels lijken wel voor ons te zijn gemáákt', wrijft Norris zich in de handen. 'Wij zitten precies goed.'

Wat hij precies in de Mutiny wil gaan doen, is nog niet helemaal duidelijk. Een échte coffeeshop, op zijn Nederlands, is onmogelijk in Colorado: in zaken die drugs verkopen mogen geen drugs worden gebruikt. Je zult dus je eigen spul mee moeten nemen naar de Mutiny, voor een avondje met muziek of gedichten - jeweetwel, zegt Norris. Hoe hij er precies geld mee gaat verdienen is ook nog de vraag. 'Ik hoop dat als die lui hier komen voor de wiet, dat ze dan ook een boek kopen. Dat is ook mijn bedoeling. Het is toch prachtig als ze hier weggaan met Kerouac of Bukowski?

In Californië is het anders geregeld dan in Colorado: daar mogen cannabisverkopers in principe ook een ruimte aanbieden waar de drugs kunnen worden geconsumeerd. Maar ook hier is de praktijk weerbarstig: er zijn nu maar een paar steden waar dat kan (San Francisco, Oakland). De meeste steden proberen ook hier de softdrugsgebruikers achter de deur van hun eigen huis te houden. Sterker nog: op het platteland achter de kuststrook geven veel steden en dorpen, ondanks de legalisering, zelfs geen vergunningen af voor verkoop.

'De lokale overheid heeft het laatste woord', zegt Andrew Freedman, een belangrijke cannabisadviseur voor veel Amerikaanse staten. 'Dat hoort ook zo. Mensen die géén drugs in hun stad willen zien, moeten daar ook voor kunnen kiezen.'

'Marihuana-tsaar'

Freedman was als 'marihuana-tsaar' een van de architecten van de cannabisregulering in Colorado. Totale controle, dat is het concept: de cannabis wordt met RFID-chips gevolgd van de kas via verwerkingsfabrieken tot aan de verkooppunten. Het probleem was nog wel het medische circuit, zegt Freedman. Medische gebruikers mochten 99 planten voor eigen gebruik in huis hebben staan en konden dat recht overhevelen naar eventuele verzorgers, die dus per patiënt 99 planten konden kweken. Daarvan werd misbruik gemaakt door de georganiseerde misdaad, die de zo gekweekte drugs naar andere staten smokkelde.

'Daardoor bleef er een hele schaduwcannabiseconomie naast de gereguleerde teelt bestaan', zegt Freedman. 'Er was enorm veel verzet toen we dat wilden stoppen. De medische teelt komt uit een zeer libertijnse traditie, die wil geen enkele overheidsbemoeienis. Pas toen er doden waren gevallen door toedoen van kartels hebben we dat gat kunnen dichten. Nu mag je hooguit twaalf planten in huis hebben.'

Freedman had liever gehad dat cannabisklanten hun gekochte drugs gewoon bij de winkel konden consumeren - een beetje zoals in een proeflokaal bij een wijnboer. 'Dan houd je controle over het product en over het geld. Kijk, het uiteindelijke doel van cannabislegalisering is betere volksgezondheid, minder criminaliteit en meer belastinginkomsten. Dan is het logisch als je gebruik koppelt aan de verkooppunten.'

De inkomsten voor Colorado zijn best aardig: 150 tot 200 miljoen dollar per jaar. Maar je moet er ook weer niet te veel van verwachten, op een totale begroting van 27 miljard. 'Het is niet zo dat je met de drugs het onderwijs of de infrastructuur kunt financieren', zegt Freedman. 'Maar bijvoorbeeld de daklozenopvang heeft best wat aan 15 miljoen extra.'

Colorado was bang dat de koppeling van verkoop en consumptie, à la de coffeeshops in Nederland, het drugsgebruik zou normaliseren en stimuleren, zegt Freedmans partner Lewis Koski, de voormalige handhaver tijdens de marihuanalegalisering in Colorado. Ongeveer zoals bier drinken in een bar het bier drinken aanwakkert - zowel de bezoeker als de barman wil graag dat er meer wordt geconsumeerd. 'Het verschil met alcohol is dat je bij cannabisgebruik niet goed ziet wanneer iemand te veel heeft gehad, wanneer hij bijvoorbeeld niet meer kan rijden', zegt Koski. 'Er is nog een wetenschappelijk bewezen manier om dat te herkennen. Dus zeiden onze beleidsmakers: dan wil ik liever dat mensen thuis stoned worden, waarna ze de rest van de dag lekker thuis blijven.'

Foto epa

Idealistische onderneming

Goed, nu kunnen er dus toch een soort coffeeshops komen waarbij je je eigen drugs mag meebrengen. Met zelf meegebrachte drugs zou het probleem van overmatig gebruik kleiner zijn, denken ze in Colorado, omdat de drugs die je meeneemt een gegeven moment op zijn. De eerste vergunning in Denver is overigens twee weken geleden aangevraagd door iemand die al een verkooppunt heeft, en die ernaast een zaak wil openen waar je je net gekochte cannabis kunt opeten of oprapen. Maar dan moet ze wel eerst nog door allerlei inspraakrondes heen.

Andere problemen zijn juist gegroeid, zeker na donderdag. Staten als Colorado en Californië mogen marihuana dan hebben gelegaliseerd, op federaal niveau is het gebruik nog steeds strafbaar. Minister van Justitie Sessions zei donderdag dat hij strenger wil optreden tegen het liberale drugsbeleid van de staten. Koski: 'Normaal gesproken houden federale agenten zich niet bezig met het achternazitten van gebruikers. Maar ze mogen dat wel doen. Je weet het nooit met deze regering, die is zeer onvoorspelbaar.'

Door die federale strafbaarheid zijn ook banken die marihuanatelers of de marihuanadetailhandel financieren ook strafbaar. 'Er is geen geruststellende richtlijn die zegt: als je je hieraan houdt ben je veilig', zegt Adam Crabtree, een oud-bankier die nu banken adviseert. 'Dus zijn bankiers huiverig.' Die huiver is donderdag 'exponentieel' gegroeid. Dat heeft tot gevolg dat marihuana-handelaren met enorme hoeveelheden cash werken. 'De architecten van de dispensories moeten er rekening mee houden bij de bouw', zegt Crabtree. 'Zodat de kluis niet door de vloer zakt.'

Daar heeft Jim Norris dus geen last van. Zijn verhoopte klanten gaan hun eigen drugs meebrengen, en niet hun eigen geld. Ach, het wordt een deels idealistische onderneming, zegt hij. 'Ik wil mensen hier iets meegeven. Als ik straks een paar corpsstudenten binnen krijg met hun honkbalpetje achterstevoren, en ze luisteren hier naar muziek en praten met mensen en begrijpen dan iets beter hoe de wereld in elkaar zit, waarna ze hun petje goed op hun hoofd hebben als ze weer naar buiten komen, dan ben ik tevreden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.