Hierom wil het Vaticaan journalisten berechten

Het Vaticaan berecht vandaag vijf mensen omdat ze geheime documenten zouden hebben gelekt en gepubliceerd. Het schandaal vormt een nieuw hoofdstuk in de Vaticaan-leaks, maar kreeg minder aandacht dan eerdere lekken. Waar gaat deze zaak over?

Emiliano Fittipaldi en Gianluigi Nuzzi voor aanvang van de zitting in Vaticaanstad.Beeld epa

Eind oktober werden de Spaanse priester Lucio Ángel Vallejo Balda en de Italiaanse pr-expert Francesca Chaouqui opgepakt nadat het Vaticaan een onderzoek was gestart naar het uitlekken van vertrouwelijke financiële documenten. De documenten kwamen uit de pauselijke commissie die paus Franciscus in 2013 oprichtte om de curie economisch en administratief te hervormen.

Vallejo Balda en Chaouqui maakten deel uit van de commissie. Zij worden verdacht van het laten lekken van die informatie. Ook de secretaris van Vallejo Balda, Nicola Maio, is aangeklaagd en staat vandaag terecht.
Naast deze drie, worden ook de journalisten Gianluigi Nuzzi en Emiliano Fittipaldi berecht. De boeken van Fittipaldi en Nuzzi, 'Gierigheid' en 'Handelaren in de Tempel' verschenen begin deze maand en zijn gebaseerd op documenten van de hervormingscommissie. De journalisten zouden de vertrouwelijke documenten hebben misbruikt voor hun boeken en druk hebben uitgeoefend op de commissie om informatie te lekken.

Sinds 2013 heeft het Vaticaan het lekken van informatie strafbaar gesteld, nadat Nuzzi eerder al een boek publiceerde op basis van privécorrespondentie van de toenmalige paus Benedictus XVI. Het boek Zijne Heiligheid bracht de corruptie binnen de kerk aan het licht en deed veel stof opwaaien. In 2012 werd de butler van Benedictus XVI tot achttien maanden cel veroordeeld voor het lekken van de informatie, maar de paus verleende hem gratie.

Dat de nieuwe boeken minder spraakmakend zijn, ligt volgens Volkskrant-correspondente Sarah Venema aan de openheid over de misstanden binnen de kerk door de huidige paus. 'De paus benoemde in zijn kersttoespraak van vorig jaar zelf al de vijftien ziekten van de kerk.' Hypocriete' kardinalen gaan volgens hem zo op in hun bureaucratische taken dat ze het contact met de werkelijkheid verliezen. Anderen roddelen en ze maken hun collega's zwart om de voorpagina's van kranten te halen. 'Dit zijn ziektes en neigingen die onze dienstverlening aan God verzwakken', zei de paus destijds.

Toch bevatten de boeken interessante onthullingen. Venema: 'Er is deze keer weliswaar geen privécorrespondentie gelekt, maar de documenten die openbaar zijn gemaakt, waren wel voor intern gebruik. Ze bevatten details waar de paus nooit op in is gegaan bij het benoemen van de kwalen.'

Emiliano Fittipaldi, Gianluigi Nuzzi en Francesca Chaouqui tijdens de zitting dinsdag in Vaticaanstad.Beeld epa

Persoonlijke verrijking

In de boeken is onder andere onthuld dat geld dat is bestemd voor goede doelen is gebruikt voor de administratiekosten van de kerk en voor persoonlijke verrijking. In het boek van Fittipaldi staat bijvoorbeeld beschreven hoe kardinaal Tarcisio Bertone, ex-staatssecretaris van het Vaticaan, zijn luxueuze penthouse heeft laten restaureren met geld uit een fonds van een kinderziekenhuis. Ook bleek dat de miljoenenopbrengst van de jaarlijkse collecte voor de Pieterspenning niet naar hulpbehoevenden gaat, maar gewoon aan lopende uitgaven van de kerk wordt besteed. Daarnaast worden de duistere vastgoedpraktijken van de kerk tot in detail besproken.

In het boek van Nuzzi staat tevens het verzet beschreven waar paus Franciscus op stuit in zijn poging de curie te hervormen. Tegenstanders van de paus doen er volgens Nuzzi alles aan om Franciscus in diskrediet te brengen. Zo werd gelekt dat de paus ziek zou zijn en kwam er een brief naar buiten van conservatieve kardinalen die beweerden dat de uitkomst van de bisschoppensynode al op voorhand vastlag.

Het Vaticaan noemt de publicaties 'een ernstig verraad van het vertrouwen van de paus' en beschuldigt de auteurs ervan misbruik te maken van 'de ernstig illegale daad van het overhandigen van vertrouwelijke documenten'. Het is voor het eerst dat ook journalisten worden berecht voor gelekte documenten binnen het Vaticaan.

Nuzzi en Fittipaldi noemden het proces 'kafkaësk'. Enkele uren voordat het dinsdag begon hadden de journalisten en hun advocaten het strafdossier nog niet kunnen inzien. 'Dit is een proces tegen de persvrijheid', zei Fittipaldi in een interview. 'In geen enkel ander deel van de wereld, of in ieder geval in het deel dat zich democratisch acht, is het brengen van een scoop, het publiceren van nieuws, een misdaad.' Venema: 'Mocht dit een rechtszaak worden, dan zal dit een smet op het blazoen van de paus zijn. De wereld verwachtte van deze paus meer transparantie'. De vijf hangt een maximale celstraf van acht jaar boven het hoofd.

De boeken van Emiliano Fittipaldi en Gianluigi Nuzzi in de boekhandel.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden