'Hier zie je hoe de gemeente haar eigen verzet organiseert'

In mijn wijk komen vluchtelingen wonen - het werd eens tijd zeg. Goedgemutst stuur ik de bewonersbrief van de gemeente richting sociale media, en per kerende post komen felicitaties terug van bijvoorbeeld Roland Brouwer uit Den Bosch: 'Gefeliciteerd dat je je wijk naar de tering wil zien gaan', en dan, na een korte denkpauze: 'Ik ben Toine en geil erop dat onze cultuur kapot gemaakt wordt en plaats maakt voor de islam.'

De informatieavond voor buurtbewoners in een middelbare school.Beeld Toine Heijmans

Mooi in lijn met VVD-huisfilosoof Halbe Zijlstra, die vindt dat vluchtelingen 'onze manier van leven' in de war schoppen, ze 'per kerende post' terug wil sturen want 'wij zijn geen islamitisch land en dat gaan we niet worden ook'. Het heeft kennelijk waarde een groep mensen af te bakenen, met een bulldozer op te tillen en op de vuilstort te lazeren, dat is 'onze manier van leven', witgewassen door politici als Zijlstra en ik vrees uit meer dan alleen opportunisme.

De bewonersbrief is voorzichtig - je weet nooit met die boze burgers, ze gooien stenen tegenwoordig, kijk naar Geldermalsen. De brief is opgetrokken uit een nevelachtige taal en gebruikt vaak het gezellige 'nieuwe Amsterdammers'. Lastige details (320 alleenstaande statushouders en studenten in containerunits) zijn verbannen naar een alleen voor doorzetters te vinden internetpagina. De brief is 'duizend keer' bekeken door communicatiemensen, hoor ik later; ook het zinnetje waartoe de tekst versmalt ('dit besluit kan niet meer worden veranderd') is strategie. 'Verwachtingsmanagement', zegt mijn bron: besluit geheimhouden, als een bom op de buurt gooien en dan benadrukken dat we het 'samen' doen. Net als in Geldermalsen.

Mijn wijkbewoners ken ik als welwillende types, niemand is tegen vluchtelingen, maar tijdens de informatieavond zie ik hun gezichten vergrauwen. De wethouder heeft een wolk aan ambtenaren meegenomen die hij 'de gebiedsmensen' noemt, herkenbaar aan handgeschreven naambordjes: Anita, Karim, Ellen. Maar ze lijken wat overvallen door hun eigen overvaltactiek. Precies dit buurtje heeft een geschiedenis van overlast en als de bewoners dat vertellen zie ik de gebiedsmensen twijfelen tussen meebewegen en terugmeppen. Verzet zagen ze aankomen, maar niet dit soort verzet.

De wethouder, Laurens Ivens, vertelt dat hier nu eenmaal een 'bouwrijp kavel' beschikbaar is. Waarom dit kavel terwijl er genoeg andere zijn, omzeilt hij. 'Dit gaan we niet eerst in de inspraak leggen, dit gaan we communiceren.' Daarna valt vaak het woordje 'samen'.

De bewoners slaan hem kalm om de oren met een 'buurtvisie' die de gemeente zelf schreef over de labiele situatie van juist dit stukje dichtbebouwde, 'sociaal kwetsbare' wijk. En hoe de wethouder dat ziet. Maar die ziet dat niet, die ziet alleen een bouwrijp kavel. 'Ik hoor in jullie verhaal heel veel uitgestoken handen', zegt stadsdeelbestuurder Thijs Reuten.

Bewonersbrief, 'duizend keer' bekeken door communicatiemensen.Beeld Toine Heijmans

De zaal mag vragen stellen en de wethouder maakt loopings om zijn eigen antwoorden heen, zegt: 'dit is precies de zorg die we met elkaar allemaal hebben', en: 'ik denk dat we dan hoofdzakelijk weer komen op de uitgestoken hand'. Wat me zo opvalt, zegt buurtgenoot Ad Lagendijk in de microfoon: 'Jullie vallen de hele avond alleen maar in herhaling.'

Ik vraag de wethouder of het niet verstandiger is vooraf de wijk te verkennen en gerust te stellen - hij is van SP, en bij de SP is de buurt belangrijker dan beleid. Hij reageert bozig. Als we dat doen, zegt hij, denken bewoners van andere buurten ook dat ze kunnen gaan 'shoppen' met locaties, 'en daarom maak ik gebruik van mijn doorzettingsmacht'.

Vervolgens meldt zich een vrouw aan mijn adres die me vurig bevraagt: in welke hoedanigheid ben jij hier? (mezelf), heb jij de wethouder wel netjes verteld dat je journalist bent (ja) en sta jij wel op de lijst (welke lijst?) de lijst met journalisten want jij hebt je dus niet aangemeld (jawel) ja maar als bewoner en dat is niet de bedoeling. Als ik vraag met wie ik eigenlijk van doen heb, zegt ze: 'Janine'. Ze is de woordvoerder van de wethouder.

Het zullen de zenuwen zijn.

Terwijl het gemeentecircus opbreekt, onderweg naar de volgende plek om bestuursmacht door te zetten, waaien de eerste recensies van mijn welwillende wijkgenoten door de zaal: 'aanfluiting', 'moet dat nou zo'. Buurman Ewoud Nysingh, communicatieprofessional van beroep: 'Hier zie je hoe de gemeente haar eigen verzet organiseert.'

In Geldermalsen smeten bewoners met stenen toen er ineens een azc moest komen. Ook daar waren ze de buurt vergeten. De burgemeester wilde 'tempo maken', zei ze achteraf deemoedig: een 'inschattingsfout', 'het heeft geleid tot weerstand en polarisatie' - een reeks van dialoogbijeenkomsten is nu nodig om dat te herstellen.

Mijn buurtgenoten gooien geen stenen. Die bellen een goede advocaat.

De wethouder ziet alleen een bouwrijp kavel.Beeld Toine Heijmans
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden