Hier wordt leegstand gebouwd

Eigenlijk gelooft alleen het Utrechtse stadsbestuur nog in het visioen van een bruisende en volgelopen nieuwe wijk. Bewoners, projectontwikkelaars en winkeliers schudden het hoofd.

UTRECHT - De eerste paal is nog amper geslagen of het blauwe straatnaambord met de aanduiding 'Parijsboulevard' prijkt alvast op de uitgestrekte, vrijwel lege zandvlakte. Eenzelfde soort optimisme straalt ook af van de bouwborden die op de kavels van het toekomstige Leidsche Rijn Centrum staan: welgesteld ogende mensen met hippe zonnebrillen slenteren door levendige straten met chique winkels.


Maar behalve de wethouders van de gemeente Utrecht zijn er nauwelijks betrokkenen die nog geloven dat in de grootste Vinexwijk van Nederland een bruisend tweede stadshart voor Utrecht wordt gebouwd. Zelden zie je bewoners, ontwikkelaars, winkelbedrijven en winkelvastgoeddeskundigen zo eensgezind: hier wordt voor leegstand gebouwd, als die geplande 38 duizend vierkante meter winkeloppervlakte er worden gerealiseerd. De plannen dateren van vóór de economische crisis. Toen werd er nog rekening mee gehouden dat er in 2030 in Leidsche Rijn 100 duizend personen zouden wonen. Er wonen er nu 29 duizend.


'Onze huizenprijzen gaan dalen als daar straks een veel te groot, doods centrum met veel leegstand staat', zegt bewoner Xander Coolen, voorzitter van de wijkraad. 'Wij participeren ons het lep-lazarus. Werkelijk alle partijen zeggen: gemeente, doe het niet. Maar het stadsbestuur houdt vast aan plannen uit het verleden, zonder de realiteit van vandaag.'


Volgens het stadsbestuur is er 'in deze groeiende regio' wel degelijk behoefte aan winkels, 'waar je goed kunt parkeren'. 'Ook Leidsche Rijners willen kunnen funshoppen en uitgaan', zegt wethouder Kees Geldof (VVD). 'Een wijk met zo veel bewoners verdient een goed voorzieningenniveau. Wij hebben hen dit centrum beloofd.'


De discussie is deze week verder verhit, nu blijkt dat het stadsbestuur pas nu een waarschuwend rapport uit september vorig jaar openbaar heeft gemaakt. Daarin staat dat het geplande grote theater (800 stoelen) een maatje te groot is voor dit Vinex-centrum. Wethouder Geldof zegt dat het theaterplan zal moeten worden aangepast aan de bestaande behoefte. 'Er komt wel een culturele voorziening, maar deze zal waarschijnlijk kleiner worden.'


Winkelbedrijf Corio, die de winkelruimte gaat uitbaten, heeft inmiddels al miljoenen euro's afgeschreven op de investering van het te bouwen centrum. Het bedrijf vindt dat de gemeente zulke 'cruciale' informatie niet had mogen achterhouden, bij de contractondertekening in december. 'Wij voelen ons te kijk gezet', zegt woordvoerder Ronald Besemer. 'De gemeente wist toen al dat dit centrum hoogstens de omliggende wijken zal bedienen en laat ons voor leegstand tekenen.'


De inwoners van Leidsche Rijn verliezen het vertrouwen in de gemeente, zegt wijkraadvoorzitter Coolen. 'Wij zijn gewoon voorgelogen, toen de gemeente in een discussie in december bleef zeggen dat dat grote theater er echt zou komen. Dan ga je toch denken: komen er straks nog meer lijken uit de kast? Het is bovendien onbegrijpelijk dat Utrecht zelf haar plannen wel mag aanpassen en de bouwers het winkeloppervlakte niet.'


Het plan voor Leidsche Rijn Centrum ontstond in de jaren negentig op de tekentafel met het argument: een stadsdeel met uiteindelijk 100 duizend inwoners verdient een volwaardig centrum. Ontwikkelaar ASR en Vesteda wonnen in 2007 de aanbesteding voor de bouw en kochten de grond. Zij tekenden beide toen een contract met een bouwplicht voor een investering van 0,5 miljard euro. Dus wordt er nu, vlakbij het nieuwe treinstationnetje Leidsche Rijn Centrum, driftig geheid voor de ongeveer 130 winkelruimtes met 700 appartementen erboven, plus 10 duizend vierkante meter kantoren. Ook moet er, behalve een theater, een bioscoop en allerlei horeca openen.


De wereld van 2007 is een andere dan die van nu, zegt directeur Jeroen Messemaeckers van ASR Vastgoed Ontwikkeling. Hij noemt de economische crisis en het toenemende aantal aankopen op internet. De leegstand van winkelruimte neemt rap toe. Op een steenworp afstand van het geplande winkelhart, in het langgerekte, rode complex The Wall aan de A2, staan vele duizenden vierkante meters leeg.


Een aantal grote winkelketens als V&D en Primark heeft al laten weten geen brood te zien in een vestiging in Leidsche Rijn Centrum. ASR heeft de gemeente daarom gevraagd om het centrum in etappes te bouwen. Messemaeckers: 'Je kunt beter voorzichtig beginnen en dan groeien. Als er meteen veel leegstand is, geeft dat geen goede uitstraling. Over tien jaar willen we kunnen zeggen: dit hebben we goed gedaan. En niet dat mensen ons dan vragen: waarom hebben jullie de plannen niet vooraf aangepast?'


Waarom houdt het stadsbestuur vast aan de gemaakte plannen, terwijl zo veel partijen zeggen: pas de ambities aan aan de nieuwe tijd? De grond is tenslotte al aan de ontwikkelaars verkocht. Vermoed wordt dat de gemeente bang is dat als zij soepel omgaat met de bouwplicht in het contract wellicht ook aan andere onderdelen uit gemaakte afspraken kan worden getornd.


Winkelexpert Cor Molenaar, tevens hoogleraar e-marketing aan de Erasmus Universiteit, vindt dat de Provincie Utrecht moet ingrijpen door de gemeente Utrecht te dwingen 'te stoppen met bouwen voor de leegstand'. 'Het hart van de grootste Vinex-locatie in Nederland verpaupert zodra het wordt opgeleverd. Dit spookcentrum zal de leefbaarheid van de wijk enorm schaden', voorspelt hij.


Molenaar ziet meer gemeenten weigeren hun plannen aan te passen, maar zo extreem als in Leidsche Rijn Centrum ziet hij het zelden. 'Provincies moeten in dergelijke gevallen op de resetknop kunnen drukken', vindt Molenaar. 'Het is overduidelijk dat er geen behoefte is aan zo veel winkelruimte, met de uitbreiding van Hoog Catharijne in het centrum en de leegstand in The Wall. Zeker in een tijd waarin de winkelomzet met een kwart terugloopt, door internetverkoop en de crisis.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden