Bellen metRoderik van Grieken

Hier let debatexpert Roderik van Grieken op tijdens de Algemene Beschouwingen

Traditie direct na Prinsjesdag: de Algemene Politieke Beschouwingen. Roderik van Grieken analyseert namens het Nederlands Debat Instituut al sinds 2008 welke politicus zich de beste debater mag noemen. Hoe kijkt hij?

Asscher aan het woord in 2019. Van Grieken: ‘Asscher kan goed benoemen wat Rutte doet, maar doet dat te vaak alleen voor zijn inner circle.’ Beeld ANP

Kun je je na twaalf jaar nog steeds op twee eindeloze dagen van pratende politici verheugen?

‘Ik vind het ieder jaar weer een feestje. De Algemene Beschouwingen zijn toch een beetje de hoogmis van het politieke debat, al zijn de verkiezingsdebatten ook spectaculair. Ik vind het ook wel leuk om twee dagen in die Haagse cocon te zitten. Dat doe ik in een zaal in het Tweede Kamergebouw, vlak bij de plenaire zaal.

‘Ik doe dit namens het Nederlands Debat Instituut, Jaap de Jong namens de Universiteit Leiden. Hij heeft 45 studenten die het vak politiek debat bij hem volgen. Voor hen zijn kijkopdrachten voorbereid, zoals: wat zijn de stijlfiguren die een politicus gebruikt om zijn standpunt duidelijk te maken? Wat was zijn sterkste of zwakste interrupties? Af en toe loop ik even de plenaire zaal in. Maar ik kijk vooral tv, omdat de meeste mensen zo het debat zullen volgen.’

Hoe bereid je je voor op twee dagen van ellenlang debat?

‘Zoals een voetballer zich op een wedstrijd voorbereidt. Ik probeer er uitgerust aan te beginnen en zoek een rustige plek om te zitten. Ik volg het politieke nieuws, maar wel met enige distantie. Een politiek verslaggever let meer op de politieke details. Ik probeer vooral als de gemiddelde Nederlander te kijken: waar staat een partij voor? Wat vindt een politicus de belangrijkste thema’s en hoe zoekt hij het debat met de andere partijen? Dat zijn de belangrijkste criteria. De politieke scherpslijperij op detailniveau ontgaat de gemiddelde Nederlander.’ De winnaar van de Debatprijs wordt donderdag tussen 18.30 en 19.00 uur bekendgemaakt in het NPO Radio 1-programma Dit is de dag.’

Word je nog weleens verrast na zo veel jaar Algemene Beschouwingen?

‘Vorig jaar nog: door de milde toon van het debat. Over het algemeen gaat het er best hard aan toe in de politiek nu, maar vorig jaar was de sfeer ineens heel constructief. Jesse Klaver vond dat het afgelopen moest zijn met de ‘scorebordpolitiek’, iedereen ging daar wel in mee. Wat me ook weleens verrast is een slimme vondst. Een zin die zo goed is dat je denkt: heeft de politicus die nu helemaal voorbereid of komt dit ter plekke in hem of haar op?’

Aan welke voorbeelden denk je dan?

‘Wilders weet elk jaar volgens dezelfde techniek met iets grofs of verstrekkends te komen. Maar dat doet hij wel heel knap, hij heeft de Debatprijs in 2015 ook een keer gewonnen. Grote stromen asielzoekers kwamen in dat jaar hierheen. Hij ging toen tergend langzaam de lijst af met gemeenten die asielzoekers gingen huisvesten. Je voelde een ijzige stilte in de Tweede Kamer. En toen hij klaar was, begon hij aan een andere lijst – die met gemeenten die de huisvesting van plan waren. Dat was een knappe manier om duidelijk te maken welk onderwerp maatschappelijk ontzettend leefde.

‘Pechtold had in 2009 de geweldige oneliner over het nietje. Het kabinet Balkenende-IV kwam maar niet tot besluiten, dat beviel de oppositie totaal niet. Pechtold kwam toen met een stapel dossiers aanzetten en vroeg CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel of het kabinet nog eens actie ging ondernemen. Van Geel zei toen dat hij niets aan afzonderlijke rapporten had en een samenhangend verhaal wilde. Waarop Pechtold hem onderbrak en zei: ‘Zal ik er een nietje doorheen slaan?’ Dat was zo krachtig, omdat hij in een paar seconden het gevoel verwoordde dat iedereen bij dat kabinet had. Lukt zoiets, dan deel je een knock-out uit. Pechtold heeft trouwens altijd gezegd dat hij dat nietje ter plekke had bedacht.’

Rutte won de prijs drie keer, Asscher de laatste twee jaar. Loopt Rutte uit of komt Asscher deze keer gelijk?

‘Rutte is een ijzersterke debater. Hij staat niet voor niets altijd in de top drie. Een aantal dingen is uniek en specifiek voor hem. Hij is een meester in het dicteren van de sfeer en het tempo van het debat. Hij kan door een grapje bij een serieus onderwerp het hele debat ontregelen en mensen ongelooflijk goed te vriend houden. Dan zegt hij bijvoorbeeld: ‘Goh, dat is een interessante vraag, maar eigenlijk stelt u twee vragen.’ En hij kan ook in een vriendelijke sfeer weer hard terugslaan.

‘Rutte staat er natuurlijk al tien jaar. Je moet van goeden huize komen om hem aan te kunnen. Asscher kan dat, die loopt ook al lang mee. Hij kan goed benoemen wat Rutte doet, maar doet dat te vaak alleen voor zijn inner circle. De kunst is dat voor het grote publiek inzichtelijk te maken.’

Waar ben je benieuwd naar vandaag?

‘Naar wie zich op links gaat positioneren als de uitdager voor de verkiezingen. Als je het nu moet voorspellen, zeg je: we gaan een recessie in, dus de economie wordt een groot thema. Gek genoeg is er een rechts kabinet dat iets links doet: veel geld uitgeven. Maar er moet toch iemand op links opstaan die daar tegenin gaat. Op rechts wordt het toch Wilders versus Baudet, waarbij Wilders er in de peilingen beter voor staat. Baudet zoekt nog naar een thema om zich mee te profileren. En Wilders is ook gewoon een betere debater.’

Lees verder

Van belastingverlaging tot een CO2-heffing: dit heeft het kabinet in petto
De laatste begroting van het huidige kabinet bevat geen grote bezuinigingen. Waar gaat extra geld naartoe? De meest opmerkelijke maatregelen op een rij.

Jetten en Klaver willen Klimaatwet aanscherpen
De eisen die de Nederlandse Klimaatwet aan het milieubeleid stelt, moeten worden aangescherpt, vinden Rob Jetten (D66) en Jesse Klaver (GroenLinks). Daarvoor zal ook nieuw klimaatbeleid moeten worden ontwikkeld. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden