'Hier is de lyriek in het landschap gebleven'

Wat is de mooiste plek van Nederland? Gedurende de zomermaanden geven in de Volkskrant onder anderen een landschapsschilder, een architect en een projectontwikkelaar hun antwoord op die vraag....

Willem den Ouden (75) schildert luchten tegenwoordig. Eigenlijk is de grijze kunstenaar uit Varik landschapsschilder. Maar het Nederlandse landschap is grotelijks verpest. Rechtgetrokken, gladgestreken en in vakken verdeeld door de platmakers van deze wereld, de Neelie Smit-Kroezen, de Maij-Weggens en de Sicco Mansholts. Als Den Ouden Nederland ziet, dan ziet hij 'een troosteloze vlakte, doorkruist door rechte asfaltwegen waaraan schuren met kippen staan'. Dus zoekt hij troost in de lucht. 'Daar kan geen enkele overheid iets aan verpesten.'

De lucht is elke dag anders, zegt Den Ouden enthousiast. De noordwestenwind bijvoorbeeld brengt een blauwe hemel 'met stapelwolken die als beeldhouwwerken door de lucht drijven'. Heel anders dan de zuidenwind die warm, broeierig licht meevoert dat goud over het landschap strooit. 'Nederland heeft het mooiste licht ter wereld. Ik heb het gezocht in het buitenland. Je vindt het niet.'

Den Ouden heeft in zijn jonge jaren veel rondgezworven. 'Tot ik merkte dat ik steeds op zoek was naar een landschap dat me aan Nederland deed denken. Ik begon me pas thuis te voelen als ik in Bretagne aan de zee stond. Toen dacht ik: ik lijk wel waanzinnig om steeds met die koffers te zeulen.'

In 1967 streek hij neer in een huisje aan de dijk bij Varik. Het was liefde op het eerste gezicht tussen hem en het rivierenlandschap. 'Een verrukking om te zien. Sindsdien heb ik niet meer gereisd. Tot verdriet van mijn vrouw, want zij reist graag.'

Tientallen jaren legde Den Ouden zich toe op het schilderen van rivierenlandschappen. Maar de dijkverzwaring heeft zijn passie geblust. De ziel is uit het landschap gebulldozerd, zegt hij.

Zeg onderweg langs de Waal niet per ongeluk dat het toch best mooi is geworden. Dan kruipt er iets korzeligs in zijn warme stem. Hij moppert op de in zijn ogen veel te plompe dijk die als een vette rups in het landschap ligt. Echte rivierdijken zijn rank en steil en geven je het idee dat je boven het landschap zweeft, zegt Den Ouden.

En hij wijst op lege plekken. 'Hier lag een prachtige tuin. Die is weg. Daar stonden een paar arbeidershuisjes. Ook weg.' De herinnering speelt hem parten. 'Dan sluit ik mijn ogen en zie hoe het is geweest.' Op één plek heeft hij daarvan geen last. Dat is een stukje dijk tussen Neerijnen en Waardenburg. 'Hier heeft een groepje van Rijkswaterstaat gezegd: we zullen laten zien dat we de dijk ook kunnen verzwaren zonder het landschap aan te tasten.'

Over een afstand van een paar kilometer zijn damwanden geslagen, waarmee de dijk kon worden verhoogd zonder breder te worden. Daardoor mochten de huisjes langs de dijk blijven staan en bleef het oeroude kleibos in de uiterwaarden behouden. Dat kostte wat, maar het is een peulenschil vergeleken met de Betuwelijn. 'En wat heb je daar aan?'

Den Ouden klapt zijn tuinstoel uit op het fietspad dat over de dijk loopt en ademt het landschap in met zijn ogen. Hij wijst met zijn stok naar de bomen, het kasteel van Waardenburg, de oude rivierstrangen waarlangs paarse wilgenroosjes bloeien en de weilanden in de uiterwaarden waarop in de verte een tractor balen hooi uitwerpt. 'Net een poepende kever. Prachtig toch.' Hier is de 'lyriek' in het landschap gebleven, zegt Den Ouden. 'Dit vind je nergens ter wereld. Dit is echt cultuurlandschap, gemaakt door de mens in samenwerking met de natuur. De eeuwen van vroeger zijn hier nog te zien. Zoals het er nu uitziet, zo ziet het er al eeuwen uit. Je ziet de geschiedenis van het landschap.'

De plek is twee keer met de ondergang bedreigd, vertelt Den Ouden. Een keer door Rijkswaterstaat en een keer door de Gelderse Milieufederatie die van de uiterwaarden een 'Donau-achtig' landschap wilde maken. 'Zoiets geloof je toch niet.' Beide aanslagen zijn verijdeld. 'Dat maakt deze plek nog bijzonderder.'

Terwijl we op de dijk zitten vliegen de uren voorbij. Genietend leunt Den Ouden achterover. 'God ja, ik zit hier werkelijk zonder chagrijn te kijken. Dat heb ik nergens anders.' Toen Den Ouden nog goed ter been was kwam hij hier graag werken. 'Dan stond ik hier en zag ik op de brug bij Zaltbommel files met mensen die onderweg waren. Terwijl de mooiste plek ter wereld gewoon hier ligt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden