Column

''Hier geen plaats voor antisemieten', dat leert men kennelijk niet bij inburgeren'

In het schuldbeladen Europa heeft antisemitisme een veel sterkere gevoelswaarde gekregen dan andere vormen van discriminatie en uitsluiting, schrijft René Cuperus.

Schoolkinderen lopen langs de kransen bij het Monument op de Dam tijdens de Nationale Dodenherdenking. Beeld anp
Schoolkinderen lopen langs de kransen bij het Monument op de Dam tijdens de Nationale Dodenherdenking.Beeld anp

Technologisch mogen we dan een hele jongen zijn, moreel gesproken is het nogal een rommeltje in het hoofd van de 21ste-eeuwse Europeaan. In de diepere lagen van ons collectief bewustzijn zijn we nog altijd druk bezig met het likken van de wonden die de 20ste eeuw in onze moraal heeft geslagen. Er is nogal wat gebeurd. Ten goede en ten kwade.

Zo werd in de 20ste eeuw niemand minder dan God, ons Opperwezen, ge-sidelined en een eeuwenlange christelijke traditie zo'n beetje weg-geseculariseerd. Dat mag op zijn zachtst gezegd een morele innovatie heten. Verder was de 20ste eeuw het decor van een moderniseringsproces dat ons ongekende vrijheid en welvaart bracht, maar het was ook de eeuw waarin het dieptepunt van de beschaving werd bereikt met totalitaire regimes, wereldoorlogen en genocide. Het is niet te veel gezegd dat we wat verward uit deze morele centrifuge zijn gekomen.

Het morele niemandsland
In de naoorlogse periode werd moreel houvast gezocht en gevonden in een eredienst voor mensenrechten en internationale samenwerking. 'Nooit meer oorlog.' 'Nooit meer Auschwitz.' 'Nooit meer racisme en discriminatie.' In het morele niemandsland werd 'dit nooit meer' de leidraad. Het werd de morele Leitkultur van Europa en Nederland.

De Holocaust neemt in het naoorlogse verhaal van de moraal een centrale plaats in. Elke 4 en 5 mei staan we stil bij Jodenvervolging, antisemitisme, bezetting, discriminatie en geweld tegen onschuldigen, alleen 'om wie zij zijn'. Schoolboeken voeden op in de morele lessen van de oorlogstijd. De Holocaust is centraal komen te staan in de morele zelfidentificatie van Europa. Morele herbewapening in een post-religieuze samenleving. Het is vanwege deze morele Leitkultur dat we het lastig hebben met twee actuele gebeurtenissen. We hebben moeite met een ultranationalistisch Israël dat zelfverdediging opvat als vrijbrief voor agressie. En we hebben moeite met het uit de moslimwereld mee-geëmigreerde antisemitisme.

Inburgeringscursus. Beeld anp
Inburgeringscursus.Beeld anp

Zionistisch complot
Om me hier op dat laatste te concentreren. Ik kom nog even terug op die ontslagen vrouwelijke ambtenaar die werkte voor het ministerie van Veiligheid en Justitie. Zij werd geschorst vanwege een tweet waarin ze IS als een 'zionistisch complot' voorstelde, louter bedoeld om de islam zwart te maken. Er was veel schokkends aan deze tweet. Vooral natuurlijk dat niet IS werd veroordeeld, maar via IS juist 'de zionisten'. Een dubbelzinnig scheldwoord voor Joden en de staat Israël. De tweet verraadt de schaamtecultuur waarmee de islam koste wat het kost verdedigd en afgeschermd wordt, ook al besmeurt het islamo-fascisme van IS deze wereldgodsdienst met woord en daad. Maar in plaats van dat men IS scherp veroordeelt en komt tot een intellectuele zelfbevraging van de islam, grijpt men liever naar complottheorieën over 'de zionistische vijand'.

Het is schokkend dat een hoogopgeleide, op het oog goed geïntegreerde ambtelijk projectleider met moslimachtergrond, er het wereldbeeld van de satellietschotels op na blijkt te houden en niet dat van een in het Westen opgeleide professional.

Als dit de stem en opvatting is van de hoog opgeleide, gematigde Nederlandse moslims, hoe goed gesteld is het dan met de integratie? Hoe kan zo iemand het in godsnaam geschopt hebben tot medewerker terrorismebestrijding op het Veiligheidsministerie? En hoe amateuristisch en naïef moet de screening wel niet zijn van partijen als GroenLinks en de PvdA, waar deze ambtenares tot grote hoogten aan het stijgen was?

Schuldbeladen Europa
Verontrustend is dat deze 'anti-zionistische' ambtenaar geen weet lijkt te hebben van de morele Leitkultur van Nederland en Europa. Laat staan dat ze daarin geïntegreerd is geraakt. 'In naoorlogs Europa is geen plaats voor antisemieten.' Die strofe ontbreekt blijkbaar in de Inburgeringscursus.

Ingewikkeld is, dat in het schuldbeladen Europa antisemitisme een veel sterkere gevoelswaarde heeft gekregen dan andere vormen van discriminatie en uitsluiting. De Holocaust staat centraal in de morele Leitkultur. En bepaald niet het 'Zwarte Piet-racisme'. Of islamofobie. Ook omdat dat begrip meervoudig is. Naast 'racisme' tegen moslims vanwege hun afkomst bevat het ook legitieme religiekritiek en godsdienstangst.

De integratie zal ermee gediend zijn als moslimmigranten zich meer rekenschap geven van de morele Leitkultur van naoorlogs Europa. Maar gevreesd moet worden dat de maatschappelijke vrede in Europa afhangt van wat de satellietschotels over het Midden-Oosten berichten.

René Cuperus is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden