Hier en nu

Op de mavo kregen we een lesuur per week godsdienstleer. Het waren wonderlijke lessen, die weinig van doen hadden met de religies van deze wereld. We gebruikten boek noch schrift. We deden maar wat, althans zo ervoeren wij leerlingen dat, omdat de docent iedere les met de volgende woorden begon: 'Zo, wat gaan we doen vandaag?' Later begreep ik dat het een didactische meesterzet was. Wij dachten verantwoordelijk te zijn voor de inhoud van het lesuur en het verloop van de 50 minuten. Pratenderwijs passeerden verschillende onderwerpen en werden we gestimuleerd daarover van gedachten te wisselen in treffende en originele zinnen. De leraar fungeerde als begeleider en sprong waar nodig bij met informatie.


Op een dag vroeg een leerlinge waarom wij overal iets van moesten vinden. De leraar antwoordde dat niets een mens zo in het hier en nu doet leven als het formuleren van een mening.


Jaren later zijn het de woorden van de docent die mij me doen afvragen: waarom is het aandeel van Nederlanders met een Marokkaanse achtergrond in de columnistiek en opinie opvallend groot? De deelname aan de wereld van de literatuur is eveneens fors. Een verklaring daarvoor kan de rijke Noord-Afrikaanse verhalende cultuur zijn, maar die lost het mysterie rondom de columnist niet op. Temeer daar Marokko tot op de dag van vandaag een dictatuur is waar uitspraken die niet in lijn zijn met die van de koning en zijn overheidsstaf worden bestraft.


Daarom dacht ik in prima instantia dat de kunst van het columnisme iets van de tweede generatie was. Zij hebben zich door onderwijs, de bibliotheek, Wim T. Schippers en Van Kooten en De Bie kunnen verheffen. Maar hiermee kreeg ik niet verklaard waarom kinderen van andere migrantengroepen niet in dezelfde aantallen deelnemen aan de schrijvende opinie.


Door het boekentijdschrift Uitgelezen kwam ik er tot mijn grote verbazing achter dat in de jaren tachtig een aantal Marokkaanse schrijvers actief was. Degene die het meest in het oog springt, is Hassan Bel Ghazi. In 1970 arriveerde hij in Nederland en ging hij bij de autofabriek DAF werken. Later werd hij columnist voor het communistische dagblad De Waarheid. Bel Ghazi publiceerde Van soek naar arbeidsmarkt, Mythen en Over twee culturen. Bij lezing van zijn werk kreeg ik antwoord op mijn vraag.


Het is belangrijk om te begrijpen dat Marokko een verdeeld land is met kaarsrechte onlogische grenzen waar de moderniteit alleen haar intrede heeft gedaan in de vorm van geavanceerde techniek. In het hoofd heeft de tijd stil gestaan. Het mooiste voorbeeld hiervan is dat de monarch nog altijd de rug van zijn hand door geknielde onderdanen laat kussen. Een middeleeuws tafereel.


In Over twee culturen schrijft Hassan Bel Ghazi over zijn vertrek uit Marokko, maar vooral over zijn aankomst in Nederland. De woorden die hij aan het achterland wijdt, zijn statisch, plichtmatig en doods, maar elke uitspraak over zijn nieuwe land is bezeten van passie en vuur. Hij maakt zich druk over zijn persoonlijke situatie, de politieke en economische verhoudingen. In het schrijven van Hassan Bel Ghazi is Marokko verworden tot een plek van daar en toen en Nederland symboliseert het hier en nu - het nieuwe vaderland. Precies wat ik bij de Marokkaans-Nederlandse schrijvers lees.


Asis Aynan is schrijver, columnist, docent en oprichter van de Berberbibliotheek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden