Hier eindigt de levensreis in een graf zonder zerk, opgenomen door de natuur

Op het landgoed van Gé Peterink worden overledenen midden in de natuur ter aarde besteld. Hoe ziet zo'n natuurbegraafplaats eruit?

Op weg naar natuurbegraafplaats Weverslo in Limburg. Beeld Niels Stomps

'Landgoedeigenaar.' De 69-jarige Gé Peterink rekt de lettergrepen een beetje uit om enige zelfspot in dat woord te leggen. Zojuist is hij in een golfkarretje teruggekeerd van een korte inspectie. Nu laat Peterink tijdens een wandeling zien wat er van zijn landgoed geworden is.

We lopen over het Muzenpad dat de 7 hectaren doorsnijdt. Houten beeldhouwwerken en teksten langs de route stemmen tot bezinning. 'Dat ene gebaar, dat stille moment, maakt me duidelijk, dat ik weer op weg kan door het leven.'

Het zijn verwijzingen naar de graven die schuilgaan in het dichtbegroeide bos. Sinds ruim vijf jaar fungeert landgoed Weverslo, ten oosten van het Limburgse Venray, als natuurbegraafplaats.

Tekst gaat verder onder de foto

Afscheid op de natuurbegraafplaats. Beeld RV

Hoe dat zo gekomen is, vertelt de eigenaar in het houten gebouwtje dat dienst doet als ontvangstruimte. Peterink is een bedachtzaam mens met een onderkoeld gevoel voor humor dat voortdurend blikkert achter de glazen van zijn ziekenfondsbrilletje.

Dertig jaar geleden verhuisde hij met zijn gezin van Twente naar De Peel. Hun vastomlijnde plan om uiteindelijk weer terug te keren naar de geboortegrond werd 'een hutje op de hei' vlakbij Venray. Nadat de koop was gesloten, kwam de makelaar met een verrassend voorstel. Was het echtpaar ook geïnteresseerd in een aanpalend perceel verwaarloosd bos?

'Als ik mensen uit de buurt moet zeggen waar het is, heb ik het altijd over de motorcross. Zo staat het hier nog altijd bekend.' Tijdens de wandeling wijst Peterink naar een blauw bouwvalletje dat destijds dienst deed als waarnemingshok van de jury.

Vuilnisbak

'De mens is van nature een vuilnisbak', zegt Lucas Reijnders. Daarom is de vroegere hoogleraar milieukunde tegenstander van natuurbegraven. Een stoffelijk overschot bevat allerlei materialen, zoals amalgaam in de kiezen en lood in de botten. Daarop zit de natuur op een natuurbegraafplaats bepaald niet te wachten. Ook het evenwicht in de natuurlijke voedingsstoffen raakt er door verstoord. Gé Peterink, eigenaar van Weverslo, noemt dat onzin. Wegens de Wet op de lijkbezorging wordt zo diep gegraven dat het natuurlijk evenwicht niet verstoord raakt. 'Onderzoek heeft al uitgewezen dat de effecten minimaal zijn.'

Aanvankelijk worstelde het echtpaar Peterink met zijn onverwachte bezit. Wat te doen daarmee? Ergens in 2008 lazen ze een artikel over de mogelijkheden van natuurbegraven. Een aansluitende excursie naar Engeland, de bakermat van deze nieuwigheid in het uitvaartwezen, gaf de doorslag. Hun landgoed zou een natuurbegraafplaats worden.

Met een natuurbegrafenis eindigt de overledene zijn levensreis in een graf zonder zerk. Op Weverslo staan slechts bescheiden monumentjes. Die moeten gemaakt zijn van onbehandeld hout, nota bene van een type dat Weverslo al kent. Zo dient alles aan de teraardebestelling biologisch afbreekbaar te zijn, ook de kist of de lijkwade. De eeuwige grafrust die de natuurbegraafplaats belooft, is op de lange duur slechts in coördinaten te lokaliseren.

De opbrengst van een natuurgraf komt ten goede aan het behoud van de betreffende natuur. Peterink: 'Zo kun je als particulier een mooi buitengebied handhaven met een passend verdienmodel. Het begraven is dienstbaar aan de natuur. Zo houden we niet alleen het bos in stand, maar kunnen we het ook zorgvuldig beheren.'

Tekst gaat verder onder de foto

Bolderkar

Sprekend over haar schoonvader zegt Marieke van Oyen (45): 'Hij ligt daar goed.' Bij leven had Wim Roepers het nooit gehad over wat er met zijn lichaam moest gebeuren nadat de dood was ingetreden. Haar werk als vrijwilliger op Weverslo zette de familie op het spoor van natuurbegraven. 'En dit is zoals Wim was, een echte natuurliefhebber.' Op de open plek in het bos, speciaal daarvoor gecreëerd, nam de familie ruim een jaar geleden afscheid van Roepers. 'En daarna hebben we mijn schoonvader op de bolderkar naar zijn graf gereden.' Van Oyen karakteriseert Weverslo als warm en intiem. 'Ik krijg er altijd een rustig gevoel van.'

Gé Peterink bij een natuurbegraafplaats. Beeld RV

Met een businessplan wisten zijn vrouw en hij het gemeentebestuur van Venray te winnen voor het idee. Niet zo gek, want dat zogenoemde landgoed kon er alleen maar van opknappen. Te midden van het agrarische landschap was het in de woorden van Peterink 'niet meer dan een boerenbosje'. In 2011 werd de procedure van inspraak en bezwaarschriften afgesloten, waarna het eerste natuurgraf gedolven kon worden.

Het geeft een apart gevoel over een natuurbegraafplaats te wandelen. De natuur wordt er speciaal van, alsof het gewijde grond is. Zelf spreekt Peterink van meditatienatuur. We komen twee oudere, in zichzelf gekeerde echtparen tegen. Uit de folder van Weverslo: 'Gedachten krijgt u op elke Muzenplek vrijblijvend aangereikt, in de vorm van een gedicht, verhaal of een beeld.'

Dat van die vijf muzen (ontmoeting, beleving, bemoediging, inspiratie en bezinning) bedacht Peterink pas naderhand. 'Al doende leer je. Aanvankelijk zag je mensen toch veel meer door het bos struinen, op zoek naar graven.' Dankzij de vormgeving met het Muzenpad blijven bezoekers op de gebaande paden.

Een herdenkingsmonument bij de ingang wijst de argeloze voorbijganger erop dat hij op het punt staat meditatienatuur te betreden. 'Wij vieren hen die hier begraven zijn', staat geschreven bij het glazen boomblad. Boven op de nerven staan de namen van alle overledenen geschreven. Elke winter worden tijdens een speciale bijeenkomst verse overledenen toegevoegd.

Weverslo telt op dit moment ruim negentig graven. Dat aantal wordt nu nog overtroffen door de paar honderd reserveringen van levenden. Zij hebben hun laatste rustplaats alvast geboekt.

De belangstelling voor een natuurgraf komt volgens Peterink uit alle hoeken en rangen van de samenleving. De gemene deler is liefde voor de natuur. In meerderheid komen de aanvragen uit de directe omgeving, maar Weverslo lokt ook belangstellenden van elders.

'Laatst liep ik hier met een harpist uit Utrecht. Ze zocht een plekje voor zichzelf uit en op een gegeven moment bleef ze stokstijf stilstaan. Ze voelde dat ze het had gevonden. Dan ben ik er zo één die even verderop gaat staan en zegt: hier niet? Maar goed, als dat zo is, leggen we het vast. Ze was pas 30 jaar en nu al die zekerheid. Dat is ook voor veel mensen een motief. Ze willen hun nabestaanden niet opzadelen met de vraag wat er na de dood met hun lichaam moet gebeuren.'

Het eeuwigdurend grafrecht op Weverslo kost 4.000 euro. Dat is volgens Peterink goedkoper dan op een gewone begraafplaats, waar onderhoud en eventuele verlenging van dat recht extra kosten met zich meebrengen. Bovendien mag een uitvaart op een natuurbegraafplaats geheel naar eigen inzicht worden ingevuld, zolang de natuur er geen hinder van ondervindt.

Peterink vertelt over een 19-jarige jongen uit Alkmaar, wiens kist de hele reis naar Venray op een oplegger aflegde. 'Die jongen had iets met vrachtwagens.' De stoet arriveerde om half 1 en vertrok pas om half 6. Weliswaar moest de heavy metal in decibellen inleveren, maar verder verliep alles volgens zijn laatste wensen. 'Op het laatst was het net Lowlands hier. Iedereen lag in het gras, maar alles was heel integer en zuiver.'

Voortbestaanden

De eerste keer dat Waltraud Genet (61) kennismaakte met Weverslo, was ze in gezelschap van een oude vriendin. Vervolgens overleed Genets echtgenoot onverwacht. ‘We hadden niets geregeld, maar na dat bezoek met die vriendin hadden we al bedacht dat Weverslo ook wel wat voor ons zelf was.’ Dus zocht Genet een plekje uit, ook meteen voor zichzelf. Het idee op te gaan in de natuur en daarin tegelijkertijd voort te leven, spreekt haar nu al aan. Nabestaanden heten op Weverslo voortbestaanden en Genet is nog vaak genoeg in de nabijheid van haar overleden echtgenoot. ‘Er wordt van alles georganiseerd: een schildercursus, muziekmiddagen, noem maar op.’

Wanneer Peterink een onderscheid moet maken in de opvattingen over natuurbegraven schaart hij zichzelf in het kamp der preciezen. 'Ik zeg altijd: je hebt natuurbegraafplaatsen en je hebt begraafplaatsen in de natuur.' Bosjes bloemen, bijvoorbeeld achtergelaten op een sterfdag, worden op Weverslo slechts twee dagen getolereerd. Lichtjes en dergelijke zijn uit den boze. 'Daarin moet je gewoon consequent zijn.'

Het natuurbeheer beschouwt hij als een kwestie van lange adem. Door de vele reserveringen zijn de inkomsten op dit moment hoger dan de uitgaven. Een deel van die inkomsten verdwijnt daarom in een potje voor later, wanneer de grafrechten zo'n beetje vergeven zijn.

Hoe dat moet met Weverslo wanneer Peterink en zijn vrouw er zelf niet meer zijn? Daarvoor is een stichting in het leven geroepen. 'In het bestuur zitten twee schoonzoons. Blijft het toch een beetje in de familie.'

In de vlucht die natuurbegraven de afgelopen jaren heeft genomen, speelt Peterink een centrale rol. Hij stond aan de wieg van een branchevereniging die volgens strikte regels opereert. Daarvan maken nu tien begraafplaatsen deel uit. Overal in het land staan nieuwe initiatieven op stapel.

Toch zal het volgens Peterink altijd een niche in de markt blijven. 'De meerderheid zal altijd voor crematie kiezen. Alleen mensen die er wat bewuster over nadenken, komen mogelijk bij natuurbegraven uit.'

Protest

Protestbordjes staan langs de weg: 'Welkom in de Bonnenpolder... euh... Bottenpolder.' Daarmee keren actievoerders zich tegen de komst van een natuurbegraafplaats in Hoek van Holland. Dergelijke weerstand lijkt eerder regel dan uitzondering. Sabine Rietkerk belichaamt dat verzet. Dat het grotendeels ontoegankelijke weiland een wandelbos wordt, kan haar niet over de streep trekken. Daarin staat Rietkerk, getuige de 1.600 handtekeningen, niet alleen. 'Ze verpakken het mooi. Maar je wordt er als omwonende wel de hele dag mee geconfronteerd.'

Het verzet wordt vooral gevoed door angst voor het onbekende. Hoeveel graven komen er? Wat zijn de gevolgen voor het uitzicht als het land moet worden opgehoogd? Raakt het water niet vervuild, zodat tuinders in de problemen komen? Ook Weverslo heeft op bevel van de rechter korte tijd stilgelegen. Buren hadden dat met succes geëist op grond van gevreesde overlast. Inmiddels is de kou uit de lucht, aldus eigenaar Gé Peterink. 'De mensen met de grootste bezwaren kom ik nu het vaakst tegen op Weverslo.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden