Hevig aan het geloof twijfelende Protestante dominees

Geloof

Volgens Edward van der Kaaij heeft Jezus Christus nooit bestaan. Hij is niet de enige die die mening is toegedaan, maar Van der Kaaij is predikant te Nijkerk. Zijn baas Arjan Plaisier, de scriba van de generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland PKN, heeft de dominee te kennen gegeven 'dat zijn opvattingen niet houdbaar zijn'.

De hiernavolgende scène speelde zich, volgens een interview met afvallige dominee in Trouw, zeven jaar geleden af. De dominee leest een boek, tegenover hem zit zijn echtgenote, ongetwijfeld ook met een boek. In het boek dat de dominee leest, staat dat Jezus geen historische figuur is.

De dominee richt zich geschokt tot zijn vrouw: 'Wat ik nu toch lees. De historische Jezus heeft nooit bestaan.'

Mevrouw van der Kaaij: 'Wat krijgen we nou weer?'

Uit die laatste woorden spreekt een zekere vermoeidheid; mevrouw Van der Kaaij heeft kennelijk al heel wat te stellen gehad met haar man. Maar dit slaat alles. Nu zet hij de bijl aan de wortel van hun geloof en als hij dit van de kansel gaat roepen, is hij ook nog zijn broodwinning kwijt.

Een jaar of wat geleden had je de Zeeuwse dominee Klaas Hendrikse die verkondigde dat God niet bestond en nu krijgen de gelovigen dus dominee Van der Kaaij voor de kiezen, die Gods zoon in twijfel trekt.

De Nederlandse protestanten kennen een lange traditie van hevig aan het geloof twijfelende dominees, van wie de beroemdste François Haverschmidt is, beter bekend als de dichter Piet Paaltjens. De bekendste moderne twijfelaar is Harrie Kuitert, de voormalige Zeeuwse dorpsdominee die zich in een imponerende reeks van publicaties God en diens Zoon van het lijf schreef en uiteindelijk tot de conclusie kwam dat het geloof een product van de menselijke verbeelding is - zonder overigens zijn geloof volledig kwijt te raken.

Want het bijzondere van de protestantse twijfelaars is dat zij, in plaats van over te gaan tot een helder atheïsme of agnosticisme, manmoedig op zoek gaan naar een nieuwe waarheid, naar herinterpretatie van de oude zekerheden en inventieve vernieuwing van niet langer houdbare opvattingen. Menen ze die te hebben gevonden, dan schrijven ze er een boek over, want het boek is baken en fundament van het protestantse denken.

De Amsterdamse dominee Nico ter Linden kwam in zijn geschriften met de volgende doordenker: 'De verhalen in de bijbel zijn niet echt gebeurd, maar wel waar.'

Volgens dominee Hendrikse (van Geloven in een God die niet bestaat) bestaat God dan weliswaar niet, maar 'gebeurt hij in het contact tussen mensen'.

In zijn boek De ongemakkelijke waarheid van het christendom - inmiddels een bestseller in Nijkerk en wijde omgeving - legt Van der Kaaij zijn eigen vernieuwde theologie uit. Het verhaal van Jezus, schreef hij, is een uit Egypte overgewaaide mythe. Maar dat geeft niks. Oké, de historische Jezus bestaat niet, maar 'de bijbelse Jezus is gestorven en opgestaan'.

In het huisorgaan van de orthodoxe Gereformeerde Bond, dat niet toevallig De Waarheidsvriend heet, trok VU-theoloog Gijsbert van den Brink meteen ten strijde. Van der Kaaij tastte 'het belijden van de kerk aan' en de betekenis van zijn opvattingen was 'wetenschappelijk nihil'. Volgens Arjan Plaisier hing Jezus 'niet aan een mythisch kruis. Hij hing aan een echt kruis en droeg zo de last van de echte wereld.'

Onruststokers versus de verdedigers van het instituut: de geschiedenis van de kerk is één lange herhaling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.