Column

Heumensoord: het afschuwelijke kamp waar ze zoveel van houden

Een reünie van vluchtelingen: from Heumensoord with love.

Voormalig bewoners van AZC-Heumensoord op het podium.

Het stonk naar pis en verveling toen Younes me zeven maanden terug het kamp liet zien waar hij woonde, op kamers met zeven onbekende mannen, omringd door honderden andere kamers, gescheiden door kartonnen muurtjes. Het grootste vluchtelingenkamp van Nederland bestaat niet meer, alsof het er nooit was, opgestegen en in splinters neergedaald over de rest van het land. Younes wilde daar weg, iedereen wilde daar weg, het was er geen leven - maar nu zijn ze terug en hebben ze heimwee. Naar Heumensoord en naar de stad, naar het begin.

De eerste die ik tegenkom tijdens de drukke vreemdelingenreünie in theater Lux is Younes. Hij drinkt een biertje en zegt: 'Ik mis de Nijmegen-people, het is alsof ik thuiskom hier.' Younes woont in Amsterdam nu, heeft een verblijfsvergunning en een baan - zo kan het dus ook gaan in vreemdelingenlevens. Hij wordt na de zomer onderzoeker bij de vakgroep sociologie van de Vrije Universiteit, onderwerp: de omgang van Nederlanders met asielzoekers. Zijn vriend Adnan, de apotheker uit Aleppo, begint met een traineeship bij een farmaceutisch bedrijf en is een paar dagen geleden herenigd met zijn gezin - snel, in een land waar procedures jaren kunnen duren.

De tweede die ik tegenkom is Mohannad, de Syrische Palestijn die Volkskrantlezers kennen uit de serie over hem en zijn gezin; hij woont nu in Arnhem maar is extra vroeg naar Nijmegen gekomen om te kunnen vissen in de Waal, onder de brug, de plek die hem het dierbaarst is. Nu staat hij in de volgepakte theaterfoyer, omhelst zijn vrienden uit Heumensoord alsof het jeugdvrienden zijn; elke keer dat iemand 'Naimeken' zegt of 'Gjoemensoord' legt Mohannad zijn rechterhand op zijn hart of maakt met duim en wijsvinger het oké-teken - hij is een duiker en solliciteert nu bij duikbedrijven, net als Younes niet van plan ooit een uitkering aan te vragen, 'straatveger is ook goed'. Mohannad komt uit Latakia maar zegt: 'Nijmegen is mijn hometown. Hoe ellendig het leven in Heumensoord ook was, deze stad is bijzonder, het heeft iets... ik kan dat niet uitleggen.'

Nijmegen is mijn geboortegrond en nog altijd voel ik me er beter dan elders. Het is een linkse stad, zeggen mensen die er nooit komen - zelf denk ik dat het een menselijke stad is, gebouwd op de emancipatiestrijd van arme katholieke arbeiders. Net als de Volkskrant trouwens. Die toevallig vandaag tijdens een plenaire vergadering de mooiste woorden schrapt uit haar oude redactiestatuut: 'opkomen voor verdrukten en ontrechten'. Er komt een modern statuut voor in de plaats.

De krant verandert, de stad ook, maar gelukkig verdwijnen genen een stuk minder gemakkelijk dan woorden.

Mohannad uit de Volkskrantserie is ook van de partij. Hij is `oke`.

Wat er in Nijmegen gebeurde toen daar drieduizend vreemdelingen kwamen wonen is bijzonder. De stad ging om haar ontrechten en verdrukten staan. Het was geen opgelegde hulp of professionele bemoeizorg, het waren Nijmegenaren die daadwerkelijk vrienden maakten onder vluchtelingen, en vice versa. Een antidotum tegen de in lawaai verpakte angst die in de krant meestal meer aandacht krijgt, wat logisch is maar ook weer jammer. Younes zegt: 'Vriendschap ontstaat alleen als het van twee kanten komt.'


Het begon met de facebookpagina 'Welcome to Nijmegen' van Hendrik-Jan Derksen en zijn vriendin Marinka Dohmen, zeg maar precies het omgekeerde van destructieve websites als 'AZC-alert'. We zijn het gewoon gaan doen, zegt Hendrik-Jan, 'ik dacht: Nijmegen moet toch in staat zijn dit te laten lukken'. Het lukte. De pagina werd een marktplaats en een debatcentrum tegelijk, vertakte zich naar andere steden.

Asielzoekers vervelen zich in het oude Heumensoord.

Hendrik-Jan werd er Nijmegenaar van het Jaar mee, en om zich heen in het theater ziet hij wat het werkelijk veroorzaakt heeft: heimwee naar Heumensoord. Theaterzaal 7 is vol vluchtelingen, teruggekeerd uit de diaspora, hier naartoe gereisd uit Deventer, Groningen, Lelystad, Zoetermeer, Blauwestad. Sommigen klimmen op het podium en presenteren powerpoints over hun land, een Iraakse journaliste over Irak, een Syrische over Syrië - ze laat oude toeristische foto's zien van Latakia, Aleppo, Damascus en Raqqa, hoe het was en ooit weer moet worden, mensen maken muziek. Het is een bonte avond: From Heumensoord with love. Iemand zingt vertaalde Arabische gedichten. Iemand heeft een film gemaakt: Nijmegen - and now... thankful for everbody help us to laughed in very bad time.

Ze spreken af elk jaar een reünie te houden, op 2 mei, de dag dat hun vreemdelingenkamp werd opgedoekt, dat afschuwelijke kamp waar ze zoveel van houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden