Het zwijgen doorbroken ANITA HILL GEEFT HAAR VISIE OP HAAR GETUIGENIS TEGEN THOMAS

ANITA HILL IS in de Verenigde Staten een symbool voor de strijd tegen ongewenste intimiteiten. In Speaking Truth to Power geeft ze haar visie op de hoorzittingen rond de benoeming van Clarence Thomas tot een van de hoogste rechters in Amerika, die haar tot een nationaal bekende figuur maakten....

Thomas werd in 1991 door president Bush voorgedragen als kandidaat voor een vrijgekomen post in het Hooggerechtshof. Dergelijke benoemingen moeten door de Senaat worden goedgekeurd, veelal na openbare hoorzittingen, waar vastgesteld moet worden of de kandidaat geschikt is voor de functie en van onbesproken gedrag is.

Aanvankelijk leek er voor Thomas geen vuiltje aan de lucht tot Hill, op dat moment hoogleraar rechten in Oklahoma, op 15 oktober voor de Senaatscommissie verscheen en hem van ongewenste intimiteiten beschuldigde. Die zouden hebben plaatsgevonden, toen ze van 1981 tot 1983 als zijn ondergeschikte werkzaam was geweest.

Het ging bij de beschuldigingen niet om handtastelijkheden, maar om vulgair taalgebruik dat zelfs bij een doorgewinterde seksist nog het schaamrood op de kaken zou jagen. Thomas gaf volgens Hill commentaar op haar uiterlijk, vertelde haar herhaaldelijk tot in de kleinste details over zijn eigen seksleven en beschreef pornografische films waarin verkrachtingsscènes voorkwamen en vrouwen seks bedreven met dieren. Hill voelde zich vernederd, probeerde Thomas zoveel mogelijk te ontlopen, maar zag zich ten slotte gedwongen ontslag te nemen.

Hill's aantijgingen waren buitengewoon ernstig. Thomas had zich niet alleen onfatsoenlijk gedragen. In 1986 had het Hooggerechtshof bepaald dat opdringerig gedrag van een superieur tegen een ondergeschikte strafbaar is, zelfs indien hierbij geen fysieke contacten plaatsvonden. Thomas zou dus een strafbaar feit hebben gepleegd. Hill merkt in haar boek terecht op dat ongewenste intimiteiten een vorm van machtsmisbruik zijn.

Hill legde haar getuigenis af voor een grotendeels vijandige Senaatscommissie, die voor het merendeel bestond uit politieke vrienden van president Bush, die Thomas zo spoedig mogelijk door de procedure wilden loodsen. Sommige senatoren maakten al voor de hoorzitting bekend haar niet te geloven of haar voor een onnozel, preuts meisje te houden.

In de pers werd Hill veelal afgeschilderd als een pion in de handen van linkse Amerikanen die de benoeming van de conservatieve Thomas wilden torpederen. Pikant aan de zaak was dat Hill en Thomas zwarten zijn. Met tranen in zijn ogen beschuldigde Thomas haar van een poging tot 'high tech lynching', een term die associaties opriep met de onderdrukking van de zwarten. Hij impliceerde daarmee dat zijn (Democratische en blanke) politieke tegenstanders een zwarte vrouw zouden gebruiken om hem in diskrediet te brengen.

Senator Edward Kennedy probeerde de zaak nog wel tot de juiste proporties terug te brengen. Het ging volgens Kennedy niet om racisme, maar om seksuele intimidatie. Dat was ook de opvatting van de duizenden demonstranten buiten het Senaatsgebouw, maar het hielp allemaal weinig. De steun voor Thomas in de Senaat verminderde wel door de hoorzittingen, maar zijn nominatie werd tenslotte toch met een kleine meerderheid van 52 tegen 48 stemmen goedgekeurd.

Er zijn nooit bewijzen geleverd dat Anita Hill inderdaad een pion in een politieke samenzwering was. Hill had juist conservatieve opvattingen. Ook haar vijanden erkennen bovendien dat ze niet zelf de publiciteit heeft gezocht, maar door de Senaatscommissie werd benaderd. Het is immers een vast onderdeel van de onderzoeksprocedure dat vroegere medewerkers van kandidaten worden ondervraagd. Zo kwam men Hill op het spoor.

Sprak Anita Hill de waarheid? Die vraag zal waarschijnlijk nooit definitief beantwoord worden, maar de 'circumstantial evidence' die Hill in Speaking Truth to Power aandraagt, is wel overtuigend. Het is duidelijk dat haar getuigenis geen achteraf verzonnen verhaaltje is. Tijdens de hoorzittingen bleek dat Hill zich al in 1982 tegenover vrienden en collega's over het gedrag van Thomas had beklaagd. Nieuw aan het boek is dat Hill andere medewerkers van Thomas noemt die in dezelfde periode soortgelijke ervaringen hadden, maar niet door de commissie werden gehoord. Bovendien weigerde de commissie getuigen op te roepen die beweerden dat Thomas al tijdens zijn studie de gewoonte had pornografisch materiaal uitvoerig met kennissen en collega's te bespreken. Vastgesteld kan worden, ook gezien de vooroordelen die bij sommige senatoren leefden, dat de hoorzittingen een aanfluiting waren.

Een volgende vraag is waarom Hill bijna tien jaar heeft gewacht met haar relaas in de publiciteit te brengen. Ook daar is haar antwoord overtuigend. In 1983 waren er nog geen duidelijke juridische uitspraken, waarin ongewenste intimiteiten werden veroordeeld. Pas in 1986 kwam de eerder gememoreerde ondubbelzinnige uitspraak van het Hooggerechtshof. Hill deed in deze periode wat de meeste vrouwen doen die dergelijke ervaringen hebben: zwijgen, in stilte de vernedering verwerken en zich er zoveel mogelijk aan onttrekken. Toen Thomas werd voorgedragen voor een invloedrijke post, nota bene in het Hooggerechtshof, besloot ze na lange aarzeling haar ervaringen openbaar te maken.

De affaire had grote gevolgen. Hill wilde met haar optreden in 1991 de stilte rond seksuele intimidatie verbreken. De publiciteit rond de hoorzittingen waren dan ook een krachtige impuls voor het feminisme. De National Organization for Women, sinds 1966 de organisatorische speerpunt van de vrouwenemancipatie in de Verenigde Staten, was in de jaren tachtig in de versukkeling geraakt. Door de commotie rond de hoorzittingen steeg het aantal leden van honderddertigduizend tot een kwart miljoen.

Terwijl de pers voorheen nauwelijks aandacht had besteed aan seksuele intimidatie, kwam het probleem vanaf 1991 volop in de aandacht. Opzienbarend was de opiniepeiling van CBS in oktober 1991, waaruit bleek dat vier van de tien vrouwen ooit het slachtoffer waren geweest van brutale seksuele avances door hun superieuren. Dat hier naar alle waarschijnlijkheid geen sprake was van aanstellerij, bleek uit een andere peiling, waarin de helft van de ondervraagde mannen toegaf zelf ooit opmerkingen te hebben gemaakt die door vrouwelijke collega's als ongewenste intimiteiten zouden kunnen worden opgevat.

Na 1991 kwam een reeks van zaken in de publiciteit met als meest recente hoogtepunt de beschuldigingen van Paula Jones aan het adres van president Clinton. Over het waarheidsgehalte van haar beschuldigingen spreekt Hill zich niet uit. Wel raadt ze Jones aan zich niet te omringen met conservatieven die nooit enige steun hebben gegeven aan de strijd tegen seksuele intimidatie en in sommige gevallen dezelfde personen zijn die Hill in 1991 voor leugenaar uitmaakten.

Jos van der Linden

Anita Hill: Speaking Truth to Power.

Doubleday, import Van Ditmar; 374 pagina's; ¿ 64,60.

ISBN 0 385 47625 6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden