Column

'Het Zwarte Piet-debat is eigenlijk helemaal geen debat'

Mensen die kritiek leveren op de Sinterklaastraditie worden weggehoond, schrijft columnist Bart Smout. 'Hoe kan het oergezellige Sinterklaasfeest nou kwetsend zijn? Kom op zeg. Je bent zeker niet goed bij je hoofd als je zoiets denkt.'

Zwarte Piet. Beeld anp

Als een uitslaande bosbrand. Zo greep het debat over Zwarte Piet de afgelopen twee weken om zich heen. Op zich is daar niks mee. Breed gevoerde publieke debatten behoren tot de kern van een vrij en democratisch land. Alleen zou je willen dat zo'n debat ook iets oplevert. Daarvan is helaas geen sprake. De bosbrand laat geen vruchtbare grond achter. Ja goed, we hebben het voor elkaar gekregen dat de Verenigde Naties nu het Sinterklaasfeest gaan onderzoeken. Wat te treurig voor woorden is. Want waarom kunnen wij het in Nederland niet zelf voor elkaar krijgen om een passend antwoord te vinden op deze kwestie, die ieder jaar weer terugkeert?

De reden dat het Zwarte Piet-debat zo weinig oplevert is dat het eigenlijk niet over Zwarte Piet gaat. En het debat eigenlijk geen debat is. De drijvende kracht achter de uitslaande bosbrand komt ergens anders vandaan en heeft alles te maken met een grote behoefte aan gelijkschakeling en een diepe afkeer van alles wat ruikt naar morele superioriteit.

Boven de massa
'Alles is evenveel waard en wie daar anders over denkt heeft het mis.' Dat is, kort samengevat, de ideologie van de laatmoderne tijd, die ook Nederland in zijn greep houdt. Wat je dus vooral niet moet doen, is jezelf boven de massa plaatsen. De Amerikaanse essayist Susan Sontag omschreef het in haar Nadine Gordimer-lezing als volgt: 'Op het gebied van de kunst en van de cultuur in het algemeen, om nog te zwijgen van het politieke leven, kan men tegenwoordig geen grotere fout maken dan de indruk te wekken betere, strengere normen voor te staan. Die worden zowel door links als door rechts aangevallen omdat ze ofwel naïef, ofwel (een nieuwe kreet van het burgerdom) 'elitair' zouden zijn.'

Ik kan me een uitzending van De Wereld Draait Door herinneren, een paar jaar geleden, waarin Hugo Borst tekeer ging tegen Connie Palmen. Palmen geloofde dat een literair werk van betere kwaliteit was dan een thriller geschreven voor het grote publiek. Hugo Borst keek haar aan alsof ze niet goed bij haar hoofd was.

Voetstuk
Hetzelfde gebeurt jaar in jaar uit met Zwarte Piet. Mensen die kritiek leveren op de Sinterklaastraditie worden weggehoond. Niet in eerste instantie omdat ze onzin zouden praten, maar omdat ze zichzelf moreel op een voetstuk zouden plaatsen. En mensen die denken dat ze moreel een superieur inzicht hebben, daarvoor bestaat niet veel geduld. Die kun je het beste op grimmige toon weglachen. Hoe kan het oergezellige Sinterklaasfeest nou kwetsend zijn? Kom op zeg. Je bent zeker niet goed bij je hoofd als je zoiets denkt.

'Het moderne is gebaat bij standaardisatie, gelijkmaking,' zegt Sontag verderop in haar lezing. En juist daarom wordt het debat over Zwarte Piet nooit een echt debat. Er worden geen argumenten in stelling gebracht tegen de Zwarte Piet-criticasters. Nee, er wordt zo snel mogelijk geprobeerd de afwijkende geluiden gelijk te maken. Mensen die kritiek hebben op Zwarte Piet moeten zich niet zo aanstellen. Die moeten normaal doen. Gewoon doen. Inhaken en meedansen met de rest van Nederland.

De uitspraak van premier Rutte past prima in dat stramien: 'Zwarte Piet, dat zegt het al, die is zwart.' Oftewel: niet mokken. Piet is zwart en de Milka-koe is paars. Het is zoals het is, dus stop met huilen en ga lekker pepernoten rapen.

Door de ingebakken afkeer van iedereen die zichzelf verheft boven de massa, of dat nu op moreel, cultureel of esthetisch gebied is, komt een echt debat niet van de grond. Het wordt halverwege met verbeten hoongelach de strot doorgesneden. Tot hier en niet verder, wordt er zo gezegd. Of je viert zonder gezeik Sinterklaas mee, of je houdt je mond en blijft er met je tengels vanaf. Voor een oergezellig kinderfeest is dat een behoorlijk gewelddadige uitnodiging.

Bart Smout is schrijver en columnist voor Volkskrant.nl.
Twitter: @BartSmout

 
Piet is zwart en de Milka-koe is paars. Het is zoals het is, dus stop met huilen en ga lekker pepernoten rapen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden