'Het zou zomaar kunnen dat de volgende paus uit Afrika komt'

Paus Benedictus laat zien zijn functie serieus te nemen door vroegtijdig af te treden, zegt Volkskrantjournalist Henk Müller. 'Voor de organisatie is het heel goed dat hij vertrekt. De kerk heeft een gezonde, charismatische figuur nodig, iemand die veel kan reizen, een soort Obama.' Müller was jaren lang verslaggever religieuze zaken en schreef een boek over homoseksualiteit in de Rooms-Katholieke Kerk. Het vertrek van Benedictus betekent nog niet dat er een hervormer zal komen zoals sommige gelovigen in Nederland graag zouden willen, zegt Müller. 'De Kerk houdt vast aan een middeleeuws wereldbeeld.'

De paus kijkt uit over het Sint-Pieters plein Beeld ANP

Het is zeldzaam dat een paus opstapt voor zijn dood, het vorige vrijwillige vertrek is van ruim zeven eeuwen geleden. Maar het valt te prijzen, vindt Müller. 'Het werk van een paus is intensief. Hij begint om 7.30 uur met een ontbijt, daarna ontvangt hij ieder uur nieuwe groepen. Alles gaat langs de paus, hij tekent ieder besluit.' De paus wil het aftakelen voor zijn. Hij maakt nu al gebruik van een elektrische rollator en schijnt snel moe te worden. Müller noemt het aftreden 'chic'. Eerdere pauzen liepen op late leeftijd bij wijze van spreken kwijlend door de gangen van de Sint-Pieter.

Vandaag kwam de boodschap als een verrassing. Toch waren er eerder aanwijzingen geweest. In 2010 al zei Benedictus in gesprek met een journalist dat hij aanbleef zolang hij het fysiek en mentaal aankon. De gesprekken verschenen in het boek Het licht van de wereld: de paus, de kerk en de tekenen des tijds. Nu is dat moment daar. 'Hij trekt het niet meer.' Tussen diens aftreden en het aantreden van de volgende paus bevindt de Kerk zich in een tijdelijk vacuüm. 'Alles ligt stil, alle activiteiten, alle beslissingen.' Maar Müller denkt dat een nieuwe paus nog voor Pasen kan worden gekozen, zodat het traditionele Urbi et Orbi doorgang kan vinden.

Rottweiler
Müller kent de paus nog van de tijd toen hij nog zijn aardse naam Joseph Ratzinger droeg en prefect was van de Congregatie van de Geloofsleer, één van de dicasteries (kerkelijke ministeries) van de Rooms-Katholieke Kerk. Ratzinger stond bekend als de 'rottweiler van de Geloofsleer, de waakhond'. De Duitser had de naam zeer conservatief te zijn. Müller: 'Als paus was hij minder hard dan ik van tevoren dacht, zijn toon was milder, veel minder keihard politiek.'

Als paus toonde Benedictus vooral zijn spirituele kant en was hij minder geïnteresseerd in het aardse. 'Hij hield een teleologische leer aan, het geloof dat alles een doel heeft, namelijk de gerichtheid op God. Een middeleeuws wereldbeeld eigenlijk, ontleend aan Aristoteles en Thomas van Aquino, dé officiële kerkleraar.' Vanuit die gedachte deed hij controversiële uitspraken over homo's en plaatste de katholieke leer boven de islam. Zijn reactie op het misbruik in de kerk kwam laat. 'Als kardinaal was hij aan het lijntrekken, als paus was hij er niet vreselijk in geïnteresseerd, maar zag dat hij iets moest doen.'

Afrikaanse paus
Een intensieve lobby rond Benedictus' opvolger zal de komende weken op gang komen, weet Müller. 'Officieel kiest de heilige geest, maar het draait allemaal om onderlinge afspraken.' Terwijl Het rooms-katholieke geloof krimpt in Nederland, groeit het in China, Afrika en Latijns-Amerika. Het zou zo maar kunnen dat de volgende paus uit Afrika komt. In Nederland mag men hopen op een vernieuwer, maar Nederland is niet belangrijk in de ogen van het Vaticaan. 'Onze kardinalen, Simonis, Eijk, dat is geen pausmateriaal.' Nederland speelt bij de opvolging dan ook geen rol, meent Müller.

Hij vindt dat de kerk bij zichzelf te rade moet gaan over het personeel. 'Er komt een bepaald soort mensen op af. Mannen die houden van jurken en mooie boorden. Het ambt trekt veel homo's. Dat schept een broeierige sfeer, waar onderwerpen als misbruik niet gemakkelijk aan de orde komen.' Maar de organisatie zelf 'groeit en bloeit' buiten Europa. Müller verwacht geen hervormingen, al onze ideeën in het seculiere Nederland ten spijt. 'Rome heeft wel wat anders aan haar hoofd dan een missiegebiedje in de polder.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.