Het zou goed zijn als de politiek weer terrein terugwint op het bedrijfsleven

Beeld de Volkskrant

Het leuke van de laatste weken van het jaar zijn de lijstjes, van de top 200 van meest invloedrijke Nederlanders in de Volkskrant, tot de top 2000 van populairste popnummers op Radio 2. Lijstjes geven je weer even het idee dat er nog enige structuur in het leven zit. Er kunnen mij niet genoeg lijstjes in de krant staan. Altijd fijn om aan het kerstdiner te meuten over welke boeken dan wél tot de beste 51 van het jaar behoren en dat de beste film van 2017 ontbreekt.

De top 200 van invloedrijkste Nederlanders is elk jaar weer een hoogtepunt in het lijstjesfestijn. Over dat lijstje valt ook te discussiëren - is Ed Nijpels (22) inderdaad ietsje invloedrijker dan Annemarie Jorritsma-Lebbink (23)?

Wat er in elk geval uit blijkt is dat je er verstandig aan doet economie te gaan studeren aan de Rijksuniversiteit Groningen, net als Hans Wijers (1), Paul Polman (2) en Klaas Knot (4). Ook laat de lijst mooi zien dat de Nederlandse samenleving behoorlijk egalitair is: de invloedrijken komen niet per se uit invloedrijke milieus. De vader van Wijers was technisch bedrijfsleider, die van Polman boekhouder bij Vredestein; de vader van Klaas Knot was handelaar in veevoer, die van Ben van Beurden (Shell, op 6) werkte in de Ligafabriek, de oude Putters (zijn zoon de SCP-directeur staat op 7) was binnenvaartschipper en die van Herna Verhagen (PostNL, op 10) technicus bij Daf. De oude Lebbink was molenaar in de Achterhoek. Wie hard werkt en een beetje geluk heeft, kan zich hier vanuit het niets bij de elite voegen. Alleen de koning is op grond van familierelaties elk jaar aanwezig bij de Bilderberg-conferenties, waar politiek en bedrijfsleven elkaar ontmoeten.

'Wie is hier eigenlijk de baas?' stond er boven het begeleidende artikel in de bijlage Zaterdag. Het antwoord was niet zo moeilijk: het grote bedrijfsleven oefent via de netwerken van ceo's de grootste invloed uit op het regeringsbeleid. Dat wisten we al een tijdje, minstens sinds vakbondsman Jan Mertens het in oktober 1968 tijdens een toespraak in Sneek had over een 'old boys network' van ongeveer tweehonderd invloedrijke mannen uit het bedrijfsleven - voor vrouwen was het bastion nog gesloten. Mertens' observatie leidde tot veel ophef.

De Volkskrant 200 is geen old boys network meer en het is ook niet langer louter bedrijfsleven wat de klok slaat. Maar de kern van Mertens' analyse staat recht overeind. In de top buitelen de topposities en commissariaten bij Akzo, Unilever, Shell, ING, DSM, ABN Amro en Philips over elkaar heen - iets wat vermoedelijk pas zal veranderen als ook de laatste multinational is opgeslokt door buitenlandse roofridders of naar elders is verkast.

De banden met de politiek zijn innig: dat zag je mooi aan kabinetsinformateur Gerrit Zalm, voorheen ceo van ABN Amro en nu commissaris bij Shell. Als Mark Rutte zegt dat hij de noodzaak tot afschaffing van de dividendbelasting tot in zijn diepste wezen voelt, bedoelt hij dringende telefoontjes van Polman (Unilever), Van Beurden en Hans de Boer (VNO-NCW, nummer 9).

Die verstrengeling van politieke en de economische elite is hoogstwaarschijnlijk in 2017 nog sterker dan in 1968. Hoe integer ceo's en politici ook zijn, dat leidt per definitie tot botsende belangen: het door de overheid te beschermen algemene belang en het particuliere van de multinationals en hun aandeelhouders.

Het zou daarom goed zijn als de politiek weer piketpaaltjes slaat, terrein terugwint en helder vaststelt wie hier de baas behoort te zijn: we, the people.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.