ANALYSE

Het ziekenhuis als bedrijf: de voors en tegens

Mogen ziekenhuizen straks winst uitkeren? Het kabinet ziet er wel heil in. Met grote beleggers in de zorg wordt er beter gelet op de kosten en gaat de kwaliteit omhoog. De SP, felste tegenstander van het voorstel, vreest kapitalistische uitwassen. En hoe denkt de sector zelf eigenlijk over het plan?

Beeld anp

Het kabinet wil het mogelijk maken dat ziekenhuizen winst uitkeren aan investeerders. Het voorstel ligt in de Eerste Kamer en wacht al anderhalf jaar op afronding van de behandeling. In december 2014 schortte de senaat behandeling op. Een nieuwe ronde gaat komend najaar van start.

Nu zijn ziekenhuizen stichtingen die wel winst mogen maken, maar niet mogen uitkeren. In andere zorgsectoren mag nu al wel winst worden uitbetaald aan aandeelhouders of externe financiers, zoals de huisartsenzorg, fysiotherapie, tandzorg, Wlz-zorg en geestelijke gezondheidszorg die buiten de instellingen worden verleend.

Overigens zijn er constructies waardoor een ziekenhuis nu al indirect winst kan uitkeren. Als alle inkoop door een dochterbedrijf wordt gedaan dat vervolgens hoge tarieven aan het ziekenhuis rekent, kan zo de winst van het ziekenhuis worden afgeroomd door het inkoopbedrijf dat wel winst mag uitkeren. Dat kan ook met andere dochterbedrijven die bijvoorbeeld de was doen of tijdelijk personeel regelen.

Nu kunnen ziekenhuizen al obligaties uitgeven of zogenoemde achtergestelde leningen aantrekken, maar daarmee krijgt de financier geen zeggenschap. Het kabinet ziet het als een essentiële stap in de vervolmaking van het zorgstelsel dat ziekenhuizen ook externe financiers kunnen aantrekken, zeggenschap geven en hun winst kunnen uitkeren.

De vraag is vooral: zal het werken? En is er belangstelling genoeg? Daarover verschillen voor- en tegenstanders sterk van mening.

Tegen

De zorg is geen markt en op zorg mag geen winst worden gemaakt. Ziekenhuizen zijn geen bedrijven die gericht zijn op winst, ze moeten goede zorg leveren. Dit zijn de algemene stellingen van de SP, de felste tegenstander van het wetsvoorstel.

Door de winstdoelstelling worden verkeerde accenten gelegd. Er liggen veel gevaren op de loer. Het ziekenhuis kan ervoor kiezen patiënten te selecteren en alleen diegenen te behandelen aan wie verdiend kan worden. De nadruk komt te liggen op productie, het leveren van zoveel mogelijk declareerbare zorg. Het ziekenhuis kan ook duurdere behandelingen uitvoeren dan strikt nodig is (upcoding) of juist minder goede zorg leveren. Daarnaast kan het ziekenhuis de beloning van het bestuur sterk verhogen. De premiebetaler draait op voor de rekening en de winst gaat naar de aandeelhouder.

Het kabinet stelt weliswaar een verbod op verticale integratie voor, maar dat kan ooit geschrapt. Dan mag de patiënt alleen nog naar het ziekenhuis waarvan de verzekeraar eigenaar is.

Een zakelijk bezwaar tegen het plan is de zeer complexe zorgmarkt en de enorme overheidsinvloed. Het kabinet stelt nu al voorwaarden voor vóórdat winst mag worden uitgekeerd, dat kan morgen anders zijn.

Peiling

Is er belangstelling voor winstuitkering in de zorg bij pensioenfondsen en ziekenhuizen? Lees hier het artikel.

Voor

Ziekenhuizen zijn nu bij de financiering van bezittingen als gebouwen en apparatuur aangewezen op leningen van vooral banken. Die zijn door de kredietcrisis terughoudend geworden om ziekenhuizen te financieren. Ze stellen strengere eisen aan de financiële positie van ziekenhuizen. Omdat die daar meestal niet aan kunnen voldoen, wordt hun vaak een hogere rente berekend. Steeds vaker raken ziekenhuizen hierdoor in financiële problemen. Denk aan het Ruwaard van Putten Ziekenhuis in Spijkenisse en De Sionsberg in Dokkum.

Als ziekenhuizen in plaats van een stichting een bedrijf worden, bijvoorbeeld een bv of nv, kunnen zij investeerders aantrekken die helemaal of gedeeltelijk eigenaar worden. Daardoor zal efficiënter gewerkt worden en de kwaliteit verbeteren. De investeerder zal volgens het kabinet 'sterk hechten' aan de continuïteit van het ziekenhuis. Nu neemt een ziekenhuisbestuurder alle beslissingen maar loopt geen risico. Dat risico ligt bij de bank die het ziekenhuis geld leent.

'Bestuurders', zo schrijft het kabinet, 'kunnen een prikkel hebben om risicovol gedrag te vertonen (denk aan prestigieuze investeringen en nieuwbouw), omdat ze hiervan wel de voordelen ondervinden (bijvoorbeeld prestige), maar niet zelf de risico's dragen.'Dit verandert als de kapitaalverstrekker mede-eigenaar van het ziekenhuis wordt en invloed op het bestuur heeft, verwacht het kabinet.

Ziekenhuizen kunnen als een aantrekkelijke investeringsmarkt worden gezien. Er zijn weinig conjunctuurinvloeden, de vraag naar zorg is vrij stabiel en zal waarschijnlijk toenemen door nieuwe technieken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden