Het zelfgebakken nieuwskoekje

Beeld Hilde Harsha000

Het bericht stond op de website van de NOS, dus het moest wel waar zijn: 'Onderzoeksjournalist Alberto Stegeman zegt dat hij met een pistool de rechtbank in Utrecht binnen is geweest. Volgens Stegeman is de beveiliging zo lek als een mandje.'

Het werd allemaal keurig toegeschreven aan de 'onderzoeksjournalist' zelf, maar hoeveel fouten mag een gerespecteerd medium maken op het ronkende gezag van een belanghebbende bron? We moeten het nog zien natuurlijk, maar wie de berichten volgde, weet dat de onderzoeksjournalist geen pistool naar binnen smokkelde, maar een neppistool. Misschien wel een klappertjespistool van plastic, waarop geen metaaldetectiepoortje aanslaat. Stegeman zelf was verkleed als nepadvocaat, en hij kwam via de 'achterdeur' binnen met behulp van een pasje van een oud-medewerker van de rechtbank. De beveiliging was dus niet 'zo lek als een mandje', er was enkel een administratieve slordigheid, waardoor de Rijkspas niet was geblokkeerd na het vertrek van de medewerker.

Stegeman en zijn werkgever SBS zullen hebben gesmuld van de aandachtsgolf die woensdag de media overspoelde. Het zelfgebakken nieuwskoekje kwam immers uit de trommel van een nieuwe reeks van Undercover in Nederland, dat zondagavond weer begint. Elke journalistiek is zinloos zonder aandacht. Dus valt Stegeman en zijn omroep niet te verwijten dat hij erom vraagt.

Maar de journalistiek wordt overspoeld door aandachtvragers, de taak is juist het belang (in beide betekenissen van het woord) te wegen. Doorgaans gaat het meer om de aandacht dan om de zaak.

Paardenmishandeling

Stegeman grossiert in vaak wat bizarre onthullingen. Boek zijn programma in voor acht afleveringen, en hij komt met exact acht pasklare zaken, doorgaans gebracht met behulp van vermommingen uit de keuken van de TV-Kantine. Onvergetelijk was de aflevering waarin hij in het nachtelijk duister naast een man stond die zijn bestiale lusten, gewapend met een handvol suikerklontjes, botvierde op een paard in de wei. Van de korrelige beelden moest je maar geloven dat het niet nep was. Van de misstand is na de uitzending nimmer meer vernomen; laat Stegeman zich nog eens buigen over de zieke paardenmishandeling van afgelopen maanden.

Onthullender is de praktijk van de pr-machine van programmamakers die overige media doet meebewegen. Afgelopen week ontdekte Opsporing Verzocht de BS'er: het Bekende Slachtoffer, zoals ooit Vinger aan de pols de Bekende Zieke introduceerde. Alles voor de kijkcijfers: de afleveringen met John en Linda de Mol en de betreurde Els Borst hadden de hoogste score sinds tien jaar.

RTL Late Night pikte een graantje mee met een bedrijfsongevalletje (Peter R. de Vries zou volgens een iets te enthousiaste aankondiging 's avonds onthullen waar de moordenaar van Els Borst zich bevindt). 'Zelfs' het NOS-Journaal leent zich steeds vaker voor product placement, mits uit de 'eigen' winkel. De geëmotioneerde dochter van Borst had geen nieuwswaarde, maar was louter bedoeld om de kijker vast te houden. De praktijk bestaat al langer. Het is een mediarealiteit, die de onschuldige consument maar moet doorzien. Meestal is dat geen probleem: wie schrijver X of acteur Y ziet aanschuiven in praatprogramma Z ziet doorgaans vanzelf het STER-logo voor zijn geestesoog opdoemen.

Argusogen

Ingewikkelder wordt het wanneer serieuze nieuwsrubrieken als ANP of het NOS-Journaal meebuigen met de trend in de marketingindustrie. Waar de onbevangen consument zich lang veilig waande voor vreemde invloeden van buiten de journalistiek, dient hij nu het nieuws te bekijken met dezelfde argusogen waarmee onafhankelijke media de wereld claimen te bezien.


De casus Stegeman toont hoe de machine werkt: eerst volgt per persbericht de 'onthulling' van het feit en de uitzending. Hoe de werkelijkheid eruitziet, valt pas morgen te zien bij SBS. Misschien wordt de soep niet zo heet gegeten na het zien van de beelden, maar dat valt te bezien. Die tijd is er niet, als onderwerp van het nieuws: volgens de handboeken voor de media is crisismanagement geboden.


Optreden, het brandje blussen de les naast het gebod 'Proactief handelen!' was de alerte reactie van de rechtbank dan ook kort na de 'onthulling': de beveiliging was 'aangescherpt'. Het alibi voor andere media het nieuws serieus te nemen: nu was er immers een feit. En zo wordt iedereen er beter van. Product geplaatst, reputaties gered.


Schokkend, morgen in het NOS-Journaal: man baande zich een weg door de poortjes van de nieuwsfabriek. Met een klappertjespistool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden