Column

'Het zal niet lang meer duren voor Beatrice de Graaf weer in Putten gaat wonen'

Ondanks de vele fragmenten met en over terroristen in bijna alle soorten en maten kwam haar stokpaardje (deradicalisering van terroristen) niet echt uit de verf, schrijft columnist Martine de Jong over de derde aflevering van Zomergasten met hoogleraar Beatrice de Graaf.

Beatrice de Graaf.Beeld Screenshot Zomergasten

Het beloofde een onderhoudende avond te worden, met gast Beatrice de Graaf. Als een hoogleraar Conflict en Veiligheid (in historisch perspectief) aanschuift zou het zomaar spannend kunnen worden.

Het wérd een spannende - voornamelijk of ze het einde van haar zinnen zou halen zonder te verdwalen in haar veelvuldig ingezette bijzinnen - avond, maar ik dwaal af.

Zaadje
Dat 'in historisch perspectief' bleek een groot deel van de avond te beslaan en de leader van Tour of Duty werd gestart. Deze inmiddels historische serie over de Vietnamoorlog was toen hij op tv was ook al historisch. Ondanks haar gelovige opvoeding mocht ze er naar kijken, op een historisch oud tv'tje, en haar vader keek mee. We kregen meteen een helder beeld van het zaadje dat toen geplant werd en haar uiteindelijk zou veranderen in de Beatrice de Graaf van nu: een hardwerkende, intelligente vrouw met een grote fascinatie voor geschiedenis, Duitsland, Putten, terrorisme en de combinatie van die vier dingen.

De Graaf vertelde bevlogen over de razzia in Putten, waarbij 660 mannen werden afgevoerd. Slechts 48 zouden terugkeren. Haar opa wist zich succesvol te verstoppen in een struik, maar zag nog wel hoe minstens zeven anderen de dood vonden in vluchtpogingen. Haar vader richtte met anderen een stichting op om deze razzia te herdenken, wat nog steeds elke eerste oktober gebeurt.

In een interview met psychiater Van Dantzig en journalist Idema - beiden overlevenden van concentratiekamp Neuengamme, waar veel van de Puttenaren heen waren gedeporteerd - spraken ze laatdunkend over de 'Puttense mentaliteit'. De Graaf noemde het 'randstedelijke arrogantie' om deze mensen zo af te schepen als 'domme boertjes'. Een 'belediging aan de nabestaanden', aldus De Graaf, en toen was het wel weer mooi geweest met die 'air quotes'.

Wat volgde was een indrukwekkend fragment waarin De Graaf zelf op zoek ging naar getuigen aan Duitse kant van die razzia. Ze spreekt uiteindelijk met Albert Naumann, een oud SS-adjudant en zijn vrouw Annemarie. Ze hadden een moeizaam gesprek, waarin Naumann zich eerst niets, maar na aandringen van zijn vrouw behoorlijk veel kon herinneren van de wegrijdende trein en de huilende achterblijvers.

Specialist
Zomergasten belandde in Berlijn, lievelingsstad van geïnterviewde. We zagen een bijna uit elkaar gevallen aflevering van Neon uit 1980 met Jules Deelder bij de nog in tact zijnde Berlijnse muur. Een deel van Deelders tekst bleek weggepiept door de VPRO, in 1980, omdat hij iets pro-RAF's scandeerde. Gelukkig mochten we wel zien hoe hij 'Beter maf dan mof' op de muur kalkte. Ook hierin bleek De Graaf specialist: 'Aan de westkant hoor, veiliger kan niet.'

We zagen een stukje uit de film Des hommes et des dieux waarin paters het aan de stok krijgen met Algerijnse jihadisten. Mooi, vond De Graaf, omdat ze echt tot elkaar lijken te komen. De abt wilde onder geen beding martelaar worden, het leed op zich was niet een doel. Wilfried merkte op dat de pater wel dood gaat, later in het verhaal. 'Ja,' zei ze, 'dat kan gebeuren.'

Interessant waren de Nederlandse commando's in Afghanistan die democratisch probeerden te vechten, wat leidde tot haast ambtelijke afwegingen tussen leven en dood. Afwegingen waar in het heetst van de strijd ongetwijfeld geen tijd voor is.

Stokpaardje
Haar stokpaardje (deradicalisering van terroristen) kwam niet echt uit de verf, ondanks de vele fragmenten met en over terroristen in bijna alle soorten en maten.

De Jong probeerde te peilen hoe De Graaf in haar religie staat. Eerst met een soort quiz 'Hoe christelijk ben jij? Van nul tot tien' en later met een vraag naar de inhoud van haar gebeden. Dat vond ze te persoonlijk, maar gelukkig vertelde ze nog wel over haar buikloop in Egypte.

Het zal niet lang meer duren voor De Graaf weer in Putten gaat wonen; haar bungee-elastiek staat strak gespannen om haar terug te katapulteren. Psalm 84 sloot de avond, maar hielp niet om de catchy anasheed uit ons hoofd te krijgen. Snel Rammstein aanzetten, want daar had ze dan geen verstand van.

Martine de Jong is blogger en schrijver. Afwisselend met columnist Martijn Simons recenseert zij Zomergasten voor Volkskrant.nl.

 
De Jong probeerde te peilen hoe De Graaf in haar religie staat. Eerst met een soort quiz 'Hoe christelijk ben jij? Van nul tot tien' en later met een vraag naar de inhoud van haar gebeden
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden