Het X-effect

Meer dan ooit willen kinderen later beroemd worden. En de entertainmenindustrie speelt daarop in. Voorbeeld: het glamourfotoshootkinderpartijtje.

'Dat is, eh, Angela toch?' Direct bij binnenkomst heeft de brutale Fleur van Werven (9) de foto van Angela Groothuizen, jurylid van X-Factor, tussen alle andere afbeeldingen op de muur gespot. Haar ogen glinsteren nieuwsgierig. Je ziet haar denken: hoe kent deze mevrouw haar? Maar dan is ze snel afgeleid. 'Oh, nagellak!' Van haar moeder mag ze die rare kleuren niet op. 'Ik mag altijd alleen maar naturel', vertelt ze bloedserieus. Maar vandaag, tijdens de glamourfotoshoot bij GlamourKidz Fotografie in Apeldoorn voor de verjaardag van Juliët, mag het wel.


'Vandaag hebben we een glamourparty, als een echt fotomodel', zegt fotografe Willie Kers als ze aan de houten tafel zitten met felroze limonade en chips. De keuze voor dit kinderfeestje was snel gemaakt, legt moeder Anouk van Kampen uit. Haar vriendin had het gedaan, dus wilde Juliët ook. 'De meiden houden van tutten en mooie kleding. Ze nemen stiekem tasjes met make-up mee naar school. Dan gaan ze lipglossen in de wc.'


Alle vier de meisjes willen 'wereldberoemd model' worden. Wie hun voorbeelden zijn? 'Selena Gomez van het programma Sonny with a Chance', zegt Noa Leemkuil (9). 'Ze is een leuk typetje en ze heeft van die mooie jurken.' Zangeres Taylor Swift, zegt vriendin Anne. 'Ik vind d'r haar heel mooi.' Jarige job Juliët wil graag op musicalles 'zodat ze in een serie kan spelen.' 'Ik moedig het niet aan, zoals sommige ouders', zegt moeder Van Kampen. 'Ze pikt het zelf op, van klasgenoten en van Disney Channel. Het lijkt allemaal heel bereikbaar, op die leeftijd moet je ze lekker in die waan laten.'


Dit soort kinderfeestjes zijn hartstikke hot, vertelt Willie Kers. Naast haar gewone werk als fotograaf heeft ze iedere week wel een paar kinderfeestjes. Vergelijkbare bedrijfjes schieten als paddenstoelen uit de grond. Wat is er gebeurt met koekhappen en de dierentuin? 'Beroemd zijn en veel aandacht, kinderen willen zijn zoals de sterren op televisie.' Maar Kers wil het expres gemoedelijk houden. Geen opgedirkt gedoe. Per kind wordt 18,50 betaald. 'Ik wil niet dat alleen welgestelde gezinnen hier komen. Het moet toegankelijk blijven.'


Dan is het tijd voor de eerste fotoshoot. De windmachine gaat aan en de haren van Fleur fladderen om haar gezicht. 'Je hebt vast geoefend', plaagt Kers haar. 'Dan kijk ik voor de spiegel of ik mijn hoofd er goed op heb', bekent Fleur. Met een grote kwast en camouflagepoeder worden de rode plekjes op haar hoofd bijgewerkt. Niet te veel, want ze moet wel 'als haar mooie zelf' op de foto.


Kers heeft een tip. 'Modellen houden ook altijd hun buik in. Of ze nou heel dik of heel dun zijn, dat staat mooi. Gaan we dat even proberen.' Bij het spontaan poseren, bij iedere klik een andere pose, is Fleur opeens verlegen. Ze houdt een hand op haar heup, de andere twijfelachtig langs haar been. 'Ik weet amper wat ik moet doen', zegt ze met licht paniekerige blik in haar ogen.


Aan het eind van de middag hangt er in de fotostudio in Apeldoorn een penetrante geur van nagellak. Juliët houdt haar handen sierlijk in de lucht. 'Je nagellak is nu echt wel droog', zegt haar moeder lachend. 'Je kunt je handen normaal houden.' De laatste foto's worden geschoten. De meisjes trekken gekke bekken of poseren in modellenpose.


'Als ze elf jaar zijn, houdt het op', zegt Willie Kers. 'Op die leeftijd worden ze bewust van zichzelf en hun lichaam en durven ze niet meer.' Kers ziet kinderen van tien jaar die vinden dat hun linker neusvleugel te groot is, of dat hun oog hangt. 'Daar zijn ze dan echt van overtuigd en je krijgt je het er niet meer uit.'


De groepsfoto komt in een lijstje dat de meisjes zelf mogen versieren met gekleurde hartjes en glitters. Voordat ze weggaan, krijgen ze nog een waarschuwing van Kers mee. 'Als je je foto's op Hyves zet, alleen met een afgeschermd profiel.' Kers kreeg van een aantal moeders te horen dat hun dochters via Hyves benaderd waren door een louche bedrijf om voor een paar honderd euro modellenfoto's te laten maken. 'Dat wil je echt niet.' Maar de vier meisjes hebben nog geen Hyves. 'Dat mag pas als ik tien jaar ben', zegt Juliët. Vooralsnog komt het fotolijstje gewoon naast haar bed te staan.


Beroemd

Kinderen willen steeds vaker model, zanger, acteur of gewoonweg beroemd worden. Dat bleek des te meer toen ik laatst, per toeval, een vriendenboekje van een 9-jarige opensloeg en die naast mijn eigen vriendenboekje uit 1994 legde. In deze boekjes vullen klasgenoten in wat hun 'lievelingsvak' of 'favoriete popgroep' is en wat ze later willen worden. Groot is het verschil in beroepskeuze. Ik werd eraan herinnerd dat ik ooit politie te paard wilde worden, maar ook de rest van mijn klas van de Vrije School in Zeist koos traditionele beroepen zoals: 'iets met dieren', boerin, zuster of schooljuf. Zo goed als geen van deze beroepen keerden terug in de twee vriendenboekjes van de Montessorischool Pinksterbloem in Amsterdam. Helena Tosic wil 'zangeres, actrice, gitarist' worden. Shivani Ganga danseres. Elise Ballais actrice of modeontwerpster en Susy van den Berge wil een beroemde danseres worden. Maureen Blommestijn actrice of journaliste.


Vijfentwintig jaar geleden wilden de meeste kinderen, 25 procent, een baan voor de klas blijkt uit Brits onderzoek. Nu is dat slechts nog vier procent. Tegenwoordig wil 12 procent van de jongeren voetballer worden. Bij elf procent staat popster bovenaan het lijstje. Hetzelfde aantal droomt van een toekomst als acteur of actrice. De Britse kinderpsycholoog Laverne Antrobus waarschuwt in een artikel in The Daily Mail voor de onrealistische dromen van kinderen. 'Het is moeilijk voor kinderen te realiseren dat het glamourous eindproduct dat ze zien, keihard werken en veel talent vereist.'


Ook in Nederland wil 61 procent van de kinderen beroemd worden, zo blijkt uit een enquête van Stichting Mijn Kind Online onder 500 kinderen van 11 tot 17 jaar. Waarom kinderen beroemd willen worden? Maar liefst 33 procent geeft als reden 'om anderen blij te maken'. Gevolgd door 'rijk zijn en in een mooi huis wonen' (25 procent), 'dat iedereen het over mij heeft' (15 procent), en 'dat ik een goed figuur heb' (11 procent).


De fame-game

In het kielzog van talentenjachten als X-Factor heeft zich een industrie gevormd rondom de wens beroemd te worden. Tientallen websites bieden topmodelparty's aan. Van het laagdrempelige GlamourKidz uit Apeldoorn tot aan het over-the-top My Greatest Party uit Amsterdam, waar ouders tot duizenden euro's neerleggen voor het Catwalk-verjaardagspartijtje van hun kind. Die feestjes doen denken aan My Super Sweet Sixteen op MTV; het feestvarken en haar vriendinnen worden opgetut door een visagist en een stylist, krijgen les van een model en stellen op de catwalk hun portfolio samen.


Met leuzen als 'jouw kans om in de spotlights te staan' bestaan er talloze websites waar jongeren die willen doorbreken hun filmpjes kunnen uploaden.' Youstars.nl belooft bij 500 fans of 100.000 views een eigen platencontract. 'Youtube is al te uitgebreid, daarop wordt jong talent zelden meer gevonden', zegt Tom Leeflang, oprichter van sterrenmaker.nl.


'Dromen over beroemd zijn is iets van alle tijden. Ik wilde vroeger ook een bekende voetballer worden', zegt Maarten Reesink (47), docent Media en cultuur aan de Universiteit van Amsterdam. 'Wat veranderd is, zijn de middelen om het te bereiken. Door de talentenshows zijn er veel mogelijkheden bijgekomen.' Volgens Reesink zijn de rolmodellen van kinderen veranderd. 'Vroeger keek je op tegen de mensen om je heen; publieke figuren als de docent of de pastoor, die vertelden hoe je moest leven.' Nu de samenleving anoniemer is geworden, komen de voorbeelden uit de media. En: 'Hing je vroeger als puber pas posters op je kamer, nu doe je dat al op je vierde. Je kunt heel dicht bij iemand komen, via filmpjes op internet. De celebrity-cultuur is overal.'


Beroemd willen zijn is ook een gewild onderwerp in kinderboeken. Het nieuwe boek van Marion van de Coolwijk, Topjob, Actie! gaat over de jonge Iris die een rol krijgt in een grote film. Van de Coolwijk merkt dat de interesses van kinderen ongeveer hetzelfde zijn gebleven. 'Dieren, vriendschap, avonturen en de beroemde held zijn.'


Maar de samenleving is veranderd. 'We leven in een sterk individualistische maatschappij waar uiterlijk en aandacht centraal staan. Dit geeft kinderen het gevoel dat ze ergens in moeten uitblinken. Daarom is ontsnappen aan de middelmaat zo belangrijk geworden.' Wie vertelt kinderen nog dat ze uniek en waardevol zijn, precies zoals ze zijn?'


Meer over