'Het worstenbroodje Nederlands erfgoed? Gooi die lijst toch weg'

Het worstenbroodje staat voortaan op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed, maar als het aan historicus en hoogleraar Etnologie Peter Jan Margry ligt, gooien we die hele lijst weg. Hij stapte uit de toetsingscommissie voor Immaterieel Erfgoed om inhoudelijke redenen. 'De toewijzing was soms emotioneel, de lijst zelf is commercieel én het huidige systeem werkt geschiedvervalsing in de hand.'

Beeld anp

Sinds vandaag is het worstenbroodje Nederlands erfgoed, samen met Tielse kermiskoek, Koningsdag en Sinterklaas. Terecht?
'Terecht, in die zin dat de erkenning heeft plaatsgevonden op de juiste manier, volgens het systeem zoals het is opgezet.'

Ik voel een 'maar'.
'Klopt, want tegen dat systeem in zijn algemeenheid maak ik bezwaar. Om verschillende redenen. Ik zat zelf in de toetsingscommissie voor Immaterieel Erfgoed, maar de methode van toekenning stuitte mij zo tegen de borst dat ik besloot mij terug te trekken.'

Peter Jan Margry Beeld Twitter

Waar had u de meeste moeite mee?
'Het waren vooral inhoudelijke problemen die ik had. Met de toekenning, maar ook met de lijst zelf. Soms werd iets als erfgoed erkend om emotionele of persoonlijke redenen. Met argumenten in de trant van: die mensen hebben zo hun best gedaan met dat worstenbroodje, ze vinden het allemaal zo mooi en zo prachtig. Vooruit dan maar.

'Problematischer nog is het commerciële aspect aan de lijst. Iemand die een bepaald ritueel als eerste indient bij het VIE (Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed, red.) kan dat erfgoed als het ware claimen. Zo staat er een mevrouw met haar henna-zaakje in Ridderkerk op de nationale erfgoedlijst die hennakunst als erfgoed heeft 'opgeëist'. Hetzelfde geldt voor een uitvaartonderneming met Allerzielen. En wat te denken van Coster Diamonds in Amsterdam, die heel slim als eerste diamantbewerking als erfgoed heeft ingediend, en dus nu dus tot in het einde der dagen met hun naam op die lijst prijkt?'

Krijgt erfgoed op de lijst ook subsidie?
'Dat niet, maar erkenning levert indirect geld op. Coster Diamands heeft zichzelf mooi op de kaart gezet, Brabantse bakkers gaan zeker niet minder worstenbroodjes verkopen. Ik kende het broodje niet, en met mij veel Nederlanders. Nu hebben we er toch weer over gehoord. Een plekje op de nationale lijst kan bovendien een plekje op de internationale lijst opleveren, en Unesco is pas echt een toverwoord. Iedereen wil dat Unescoschildje. Er is in Nederland bijvoorbeeld een sterke lobby van bloemencorso's, die via een plekje op onze lijst een Unesco-status proberen te krijgen. En dus bestaat een groot deel van de Nederlands erfgoedlijst uit verschillende lokale bloemencorso's.'

Stel, we gooien die lijst weg. Wat is het alternatief?
'Wat mij betreft gooien we de lijst helemaal open. Laat mensen via sociale media rituelen aandragen, voorbeelden van levende cultuur die volgens hen tot het Nederlands erfgoed moeten behoren. Verzamel die, en zet ze in een soort Wikipedia-achtig systeem. Erfgoed is van de mensen zelf, en moet je dus aan de mensen zelf overlaten. Al die hoge drempels en persoonlijke overwegingen van de toetsingscommissie maken het nodeloos ingewikkeld. Daardoor zitten we nu met een aselecte en atypische verzameling erfgoed, die ook nog eens pseudo-geschiedschrijving in de hand werkt.'

Dat laatste moet u even uitleggen.
'Bij een aanvraag moeten mensen zelf de geschiedenis van het erfgoed omschrijven. Maar het zijn geen historici, dus sommige mensen maken er een potje van. Belangrijker nog: mensen gaan de geschiedenis in hun eigen voordeel opschrijven. Zo krijg je bijvoorbeeld erfgoed waarbij staat dat een bepaalde cultuur al vijf eeuwen bestaat, en dus écht tot ons erfgoed behoort. In werkelijkheid bestaat zoiets dan pas vijftig jaar.'

Koning Willem-Alexander krijgt een worstenbroodje aangeboden Beeld anp

De lijst van het VIE is bedoeld om erfgoed te beschermen. Hoe bescherm je de cultuur rondom het worstenbroodje?
'Ja dat is onhandig. Zorgen dat iets kan blijven voortbestaan, bedoelen ze daarmee. Alleen: je kunt rituelen vastleggen, preserveren, maar niet gedwongen in leven houden. Net als talen sterven sommige gebruiken nu eenmaal uit, daar valt niks aan te doen. Rituelen blijven bestaan zo lang ze een functie hebben. Die functie kan ook zijn 'omdat mensen het leuk vinden'. Mensen doen nog aan folkloredansen omdat ze daar plezier in hebben. Maar zodra ze dat niet meer hebben kun je ze niet dwingen om zoiets te blijven doen, met een pistool op de borst.'

Gedwongen blijven folkloredansen, dat klinkt niet prettig. Laten we eindigen met iets vrolijks. Stel, we voeren uw lijst in. Welk gebruik draagt u aan?
'Stille tochten. Ze zijn typisch Nederlands en hebben een duidelijke functie en historie. Wat mij betreft is het een prachtig ritueel, dat zeker niet zou misstaan als erfgoed.'

Dit is aflevering 678 van de Nieuwsbreak, het nieuwsinterview van de Volkskrant, elke dag om 16 uur online.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden