Het wordt voor Rutte dit keer een opgave om dit kabinet overeind te houden

Premier Rutte op de fiets naar het Binnenhof. Als gebruikelijk. Maar voor hoe lang? Het zal een opgave worden dit kabinet overeind te houden.

Premier Mark Rutte begint aan een nieuwe klus. In alle vroegte arriveert hij op het Binnenhof voor de ministerraad. Beeld Marcel van den Bergh

Als eerste van zijn team reed hij vrijdagochtend met zijn fiets het Binnenhof op. De plichtplegingen achter de rug, de eerste gewone werkdag in de nieuwe constellatie voor zich. Meteen met de eerste reguliere ministerraad en de eerste besluiten: drie nieuwe raadsheren voor de Hoge Raad en een interim-baas voor uitkeringsinstantie UWV. Alsof het leven gewoon doorgaat waar het gebleven was in maart, bij de laatste missionaire ministerraad voor de verkiezingen.

Geen vergelijking

Maar schijn bedriegt. Mark Rutte vindt zichzelf zeven maanden later terug in een nieuwe wereld. De derde dag van zijn derde kabinet is vandaag zijn 2572ste dag als minister-president. Niemand in de ploeg die daarbij ook maar een beetje in de buurt komt. In ervaring en overzicht torent hij in de Trêveszaal hoog boven iedereen uit. Als dit kabinet de rit uitzit, moet hij op de ranglijst van langstzittende premiers alleen Ruys de Beerenbrouck nog voor zich dulden. En natuurlijk recordpremier Ruud Lubbers - de man die een minstens zo groot imago had als onvermoeibaar fikser. Maar ook de man die in zijn derde kabinet helemaal opnieuw moest beginnen en na zeven voorspoedige jaren opeens tegen grote politieke problemen opliep.

De premier houdt niet van zulke vergelijkingen. Elk tijdperk heeft genoeg aan zichzelf. Maar toch was het donderdag onder de aantredende bewindslieden een belangrijk gespreksthema: het wordt een opgave om dit kabinet overeind te houden. Het monsterverbond van vier partijen, de minieme meerderheid in beide Kamers: bij elke stemming kan het misgaan. 'Ieder Kamerlid heeft nu een soort nucleaire knop', erkent ook CDA-fractieleider Buma. 'Een Kamerlid dat nee zegt, doet dat namens ons allemaal, want dan zijn we de meerderheid kwijt.'

Op zoek naar draagvlak

Veel hangt af van de voortvarendheid waarmee de nieuwe bewindslieden, binnen en buiten het parlement, werk maken van de ambities van hun partijleiders. Het regeerakkoord wemelt van het streven naar akkoorden. Van een 'nationaal preventieakkoord' tegen roken en overgewicht, een sportakkoord, akkoorden in de zorg om de kostenstijging te beteugelen en een nationaal klimaat- en energieakkoord tot een akkoord met gemeenten en provincies. Zelfs Wouter Koolmees, minister van Sociale Zaken namens anti-polderpartij D66, wil een akkoord met vakbeweging en werkgevers over de arbeidsmarkt.

Akkoorden, daar was Rutte II bedreven in. Maar de voortekenen voor Rutte III zijn anders. Voor de vakbeweging lonkt samenwerking in een gezamenlijk front met de oppositie: maximale profilering door harde tegenactie. In het debat over de regeringsverklaring zal Rutte komende week onvermoeibaar benadrukken dat hij zijn tegenstanders de hand wil reiken, dat breed draagvlak nodig is. Maar daarin begon hij met een valse start. Aan de noodwet om het eigen risico in de zorgverzekering te bevriezen, bleek niets meer te wijzigen. Bij de oppositie stonden de haren direct overeind door het ontbreken van een inhoudsvol debat over dit 'decreet'.

Een geharnaste oppositie

Het zal niet Ruttes intentie zijn om het nog een keer zo aan te pakken, maar het heeft de toon wel gezet. In de Eerste Kamer is 50Plus-voorman Jan Nagel - ook op zijn 78ste nog voorzien van een scherp oog voor de zwakke plekken van zijn tegenstanders - alvast begonnen met een lobby onder de oppositiepartijen om te stoppen met pairen. Dat is het traditionele beleefdheidsgebaar waarmee een lid van een oppositiepartij zich van stemming onthoudt als een lid van een coalitiefractie ontbreekt door ziekte of andere verplichtingen. Niet meer pairen is vooral effectief bij hoofdelijke stemmingen, als elke zetel telt. Die wil Nagel vaker gaan aanvragen, zoals Geert Wilders en Thierry Baudet nu in de Tweede Kamer al bijna wekelijks doen, steeds in de hoop om tenminste één opstandige VVD'er, CDA'er, of D66'er uit de tent te lokken. De premier kan slechts hopen dat het nog een tijdje duurt voordat het lukt.

Ook daarom zijn Buma en zijn D66-evenknie Pechtold vanaf nu de belangrijkste factoren voor de premier. Ze blijven in de Kamer om de eenheid te bewaken, zeggen ze. Maar ook om te voorkomen dat het blazoen van de eigen partij al te besmeurd raakt door kabinetsbeleid dat slecht valt in eigen kring. Hen mag niet gebeuren wat PvdA-voorman Samsom overkwam. Rutte heeft zich erbij neergelegd, zei hij deze week, maar wel met tegenzin: 'Ik vond het eerst helemaal niks.'

Ook hij ziet immers wat het verschil is met Samsom. Het was hun vriendschappelijke chemie, hun onvoorwaardelijke trouw aan de samenwerking die Rutte II overeind hield op de moeilijkste momenten. Maar Samsom stapte erin met zijn hele ziel en zaligheid en was bereid alles ondergeschikt te maken aan het slagen van het project. Van de gewaarschuwde mannen Buma en Pechtold, sowieso behept met meer cynisme, verwacht niemand nu eenzelfde opstelling. Zij zullen voortdurend over hun schouder blijven kijken of de achterban nog volgt.

Premier Mark Rutte en Diederik Samson in 2016. Beeld anp

Dit schreven we eerder over Rutte III

De belangrijkste plannen van het nieuwe kabinet
Na een historisch lange formatie is het kabinet Rutte III er eindelijk. Hoe wordt het geld verdeeld? Wat hebben de partijen binnengesleept? En op welke punten gaat de coalitie het moeilijk krijgen? Wij gidsen je door het regeerakkoord.

Doet Rutte III meer voor de rijken of de armen?
Voor de oppositie is duidelijk dat jan modaal de rekening betaalt, maar uit deze analyse blijkt dat het niet zo eenduidig is.

Zijn vrouwen in Rutte III 'bijzaak'?
Mark Rutte vindt het aantal vrouwen in het kabinet 'bijzaak'. Zijn streven is 'de beste mensen' te vinden. Heeft hij gelijk?

Rutte III, kom eens met een eerlijk verhaal over de EU
De EU-paragraaf in het regeerakkoord rammelt, schrijft Adriaan Schout.

Rutte met onderhandelaars Pechtold, Buma en Segers in de Stadhouderskamer. Beeld Freek van den Bergh
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden