Analyse

Het wordt spannend: gaat de lente het virus verdrijven?

Drukte in het Amsterdamse Vondelpark tijdens lente-achtige zondag.  Beeld Joris van Gennip
Drukte in het Amsterdamse Vondelpark tijdens lente-achtige zondag.Beeld Joris van Gennip

Vierde golven, virusmutanten, vaccintekorten. Gelukkig is er ook één lichtpuntje: het mooie weer, verwacht vanaf komende week. De nieuwste inzichten over het heilzame effect van het zomerseizoen.

Nog een week of twee, drie: dan is het zo ver. Opeens begint het aantal coronabesmettingen scherp te dalen. In alle leeftijdsgroepen, door heel het land. Minder corona.

Triomfantelijk zullen beleidsmakers verkondigen: de maatregelen werken! Maar het valt op dat het opeens allemaal wel érg soepel gaat. En niet alleen in Nederland. Ook in andere Europese landen slaat men de slinkende getallen verwonderd gade. Het is of er een storm is gaan liggen. Alsof het virus opeens domweg de kracht niet meer heeft om mensen te besmetten.

En dat is dan ook precies wat er gebeurt, vertelt datawetenschapper Martijn Hoogeveen aan de telefoon. Het seizoen verdrijft het virus. ‘De proof of the pudding zal zijn dat de derde golf niet doorzet. Uiterlijk half april verwacht ik dat het bultje dat we nu zien wegsmelt.’

Seizoensgebonden

Hoogeveen weet waarover hij het heeft – samen met zijn zus, internist Ellen Hoogeveen van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch, rondde de hoogleraar aan de Open Universiteit net een nieuwe academische analyse af van het ‘seizoenseffect’ van corona. Daaruit blijkt dat het verloop van de epidemie tot dusver heel precies samenvalt met het komen en gaan van andere luchtwegziektes in ons land, van verkoudheid tot griep.

‘We kunnen niet anders dan concluderen dat dit zeer seizoensgebonden is’, vertelt Hoogeveen. ‘Rond week 10, de week van 8 maart, is het kantelpunt, met een marge van vijf weken eromheen. Dan zet de daling in. En zo ongeveer vanaf half augustus komt het in gematigde streken weer op gang.’

Dat wil niet zeggen dat we de coronamaatregelen dus voor niets hebben, benadrukt hij. ‘Natuurlijk heeft gedrag enorm effect. Maar de maatregelen doorbreken niet het patroon; ze dempen het alleen.’ In de lente hebben we wind mee, in de winter wind tegen. ‘Het blijft frappant dat de dip die we hebben gezien keurig buiten het griepseizoen viel’, merkt hij op.

Dat er zoiets is als een seizoenseffect van corona, betwijfelt niemand: zo gaan de RIVM-modellen ervan uit dat het virus in de zomermaanden een procent of 9 zachter woedt dan in de winter. Ook andere, onschuldige coronavirussen slaan vooral toe in de maanden december, januari, februari en maart, bleek uit een Schotse overzichtsstudie.

Maar echt groot kan het effect niet zijn, nemen veel epidemiologen aan. Omdat er nog zoveel mensen bevattelijk zijn voor het nieuwe virus, ‘zal de zomer de pandemie niet substantieel inperken’, berekenden Amerikaanse modelleurs in vakblad Science. Zo groeide de pandemische Mexicaanse griep van 2009 aanvankelijk ook in de zomer gewoon door. En kijk eens naar Brazilië, India, Texas of Florida: volop zomer, en toch ging het virus er als een beest tekeer.

Gematigde streken

Maar dat laatste komt doordat het seizoenseffect vooral iets is van gematigde streken: Europa, de meer noordelijke Amerikaanse staten, het zuiden van Australië. En daar deint het virus wél mee met de seizoenen, zeggen voorstanders. Een net verschenen Chinese analyse, in vakblad Environmental Research, peuterde de seizoensinvloed wiskundig los van het effect van de coronamaatregelen: in noordelijke streken zal het zomerseizoen gemiddeld liefst 46 procent van de besmettingen hebben afgesnoept. Dat is niet genoeg om maatregelen overbodig te maken, benadrukt ook de Chinese groep. Maar het is wel een veel sterker effect dan de rekenmeesters van het RIVM verwachten.

Het zou helpen om te snappen wat precies het achterliggende mechanisme is, maar wonderlijk genoeg is de wetenschap daar nog niet helemaal uit. Voor een deel zal het gewoon komen doordat we ’s winters meer binnen op elkaars lip zitten, is de meer traditionele verklaring. Bovendien kunnen virussen niet goed tegen licht en kunnen luchtwegdruppeltjes bij droog, koud winterweer juist indrogen en langer blijven zweven.

Nieuwere ideeën zijn er ook. Zo meent Hoogeveen dat ons immuunsysteem onder invloed van zomers stuifmeel in de lucht alerter wordt, en dat luchtwegcellen hun ‘ACE2’-receptoren verliezen, de nopjes waaraan het virus zich vastzuigt. Een omstreden hypothese: een doortimmerde Duitse stuifmeelanalyse in 31 landen vond juist méér corona-infecties op plekken met veel stuifmeel in de lucht. ‘Een interessant idee, maar ook nog best speculatief’, noemt stuifmeelexpert Letty de Weger (LUMC) de theorie van Hoogeveen dan ook.

Vatbaarheid

Intussen is lang niet iedereen overtuigd dat het virus deze zomer verdwijnt. Daarvoor moet er eerst genoeg weerstand zijn in de bevolking. ‘Uiteindelijk wordt dit allemaal gedreven door de vatbaarheid van de populatie’, zegt infectieziektemodelleur Quirine ten Bosch (Wageningen Universiteit). ‘En ik weet niet of de immuniteit nu al voldoende is om een deuk in een pakje boter te slaan.’

De golven van de pandemie klotsen nog teveel heen en weer om het kalme komen en gaan van de getijden van zomer en winter te voelen, is ook de inschatting van hoogleraar klinische microbiologie Heiman Wertheim (Radboud UMC). ‘Ik denk dat er nog te veel andere krachten in het spel zijn en we gewoon nog even geduld moeten hebben. Pas over enkele jaren zullen we de seizoensinvloeden net als bij andere luchtwegvirussen pas echt gaan merken’, verwacht hij.

Eén voordeel: waar andere wetenschappers soms jaren moeten wachten op het antwoord, geldt dat niet voor de mooiweerpuzzel. Komende week al zal het kwik in ons land naar verwachting hier en daar boven de 20 graden stijgen. Eens zien of het virus daarvan terugheeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden