Het wordt koud onder de top

Geldschieters lopen weg, stadions vertonen lege tribunes, clubs draaien elke gulden om voor een sluitende begroting. Frans Derks, voorzitter van de vereniging van clubs in de eerste divisie: 'Als ze de eerste divisie om zeep helpen, is de eredivisie zijn opleiding kwijt.'..

ENE Robert schrijft in het gastenboek op internet, onder het kopje EVV Eindhoven mag niet kapot: 'Mijn vader heeft het blauw-witte hart van zijn vader. Ik heb het weer van mijn vader, hoewel hij veel fanatieker is dan ik.

'Het is van de zotte dat een club met zo'n historie ten onder kan gaan, voor wat in de voetbalwereld een luttel bedrag is. Gemeente Eindhoven, jullie moeten je schamen dat we hierover praten! Kom over de brug. Verhoog maar wat belastingen desnoods!'

Het is weer zover. De gemeente Eindhoven moet maandag met 1,6 miljoen gulden over de brug komen om de tweede voetbalclub van de stad te redden, maar EVV (van 1909) heeft groot alarm geslagen nu verschillende fracties hardop twijfelen aan het nut van de donatie. De term 'bodemloze put' is weer gevallen.

'Wij zijn maar een volksclubje', zegt Jacques Smulders, voorzitter van de supportersvereniging. Smulders is sinds 1949 lid van EVV en voor hem betekent de club 'alles'. 'Bij onze grote broer PSV praten ze niet over een bedrag van twintig miljoen, maar wij zijn al maanden bezig om 1,6 miljoen op tafel te krijgen.'

De clubleiding is bij de afzonderlijke politieke fracties gaan lobbyen om de kans op succes te vergroten. Ze had speciale Eindhoven-gebak meegebracht voor een goede toonzetting. De entreeprijs voor het duel met Haarlem van vanavond is gehalveerd; het stadion aan de Aalsterweg zal vanavond uitverkocht zijn.

Maandag demonstreren supporters vóór de raadsvergadering ('op een fatsoenlijke manier, want zo zijn wij', aldus Smulders), ze zijn een handtekeningenactie begonnen in de stad (8.000 stuks) en ze delen in cafés een cd-tje uit met een lied dat achttien jaar geleden tijdens de vorige crisis op vinyl uitkwam. We willen ze houwen, zingt Theo de Vries.

Inderdaad: de geschiedenis herhaalt zich voortdurend in de eerste divisie. Alleen al in de laatste twee, drie jaar vroeg Den Bosch na een dreigend faillissement ontslag aan voor acht spelers, steunde de gemeente Den Haag ADO noodgedwongen met drie miljoen, gingen ze in Volendam met de pet rond, kreeg FC Groningen een gemeentelijke subsidie van drie miljoen en werd Telstar met steun van buitenaf voor de ondergang behoed.

Vaak gaat het om clubs die zijn gedegradeerd uit de eredivisie en er vervolgens een klasse lager niet in slagen hun begroting aan te passen. Daarbij mag niet worden vergeten dat de financiële problemen in de eredivisie (miljoenen in plaats van tonnen) groter zijn dan in de eerste divisie.

Er is één belangrijk verschil. In de eredivisie zitten de stadions vol, de sponsors stromen toe en de wedstrijden krijgen ruime aandacht op de televisie. In de eerste divisie is het tegendeel het geval: weinig publiek en een afnemende interesse van tv en sponsors.

Terug naar EVV Eindhoven. Het Jan Louwers Stadion is, mede op verzoek van de gemeente en de KNVB, voor 6,3 miljoen gulden verbouwd. De club zelf hoestte voor de renovatie 2,5 miljoen op.

Eindhoven kan de verplichte aflossing op de leningen niet meer opbrengen en heeft de gemeente gevraagd bij te springen.

De begroting van Eindhoven kan model staan voor veel andere clubs in de eerste divisie. Van 3,9 miljoen vorig seizoen, via 3,3 miljoen deze jaargang, zet de dalende tendens zich volgend seizoen voort. Het budget bedraagt dan nog 3,1 miljoen gulden.

Voor spelerssalarissen is nog 1,6 miljoen beschikbaar. Eindhoven heeft 21 spelers onder contract, de selectie wordt aangevuld met een paar amateurs. De tijd van lonen ter hoogte van meerdere tonnen is, enkele uitzonderingen daargelaten, voorbij, en niet alleen bij Eindhoven.

Het Bosman-arrest van 1995 stuwde de lonen in hoog tempo omhoog. De loonkosten zijn variabel en daarom wordt daarop in tijden van schaarste beknibbeld. 'We zetten de tering naar de nering', zeggen clubleiders. De club heeft daarbij de keuze: minder salaris per speler òf minder contractspelers.

Nog altijd hollen de clubs, veel meer dan in de eredivisie, achter de gevolgen aan van het faillissement van tv-zender Sport 7, alweer vijf jaar geleden. De destijds als een godsgeschenk aanvaarde drie miljoen per seizoen is in de afgelopen jaren afgebouwd tot ruim één miljoen dit seizoen, een bedrag dat afkomstig is uit de tv-gelden van de eredivisie. De verwachting is dat de steun vanuit de hoogste klasse de komende jaren, door de afnemende solidariteit, verder zal dalen.

De eerste divisie had de laatste jaren over aandacht van de tv niet te klagen. Vandaar dat de recente mededeling van huiszender SBS om te stoppen met het wekelijkse programma van veertig minuten op zaterdag als een mokerslag aankwam. De clubs kregen vlak voor de kerst een kil briefje. De productiekosten zijn te hoog en de kijkcijfers enorm gedaald, schreef de commerciële zender.

Het gaat niet eens om veel geld. SBS betaalt 750.000 gulden per seizoen, ruim 40.000 per club. Een schijntje, eigenlijk. Na ampel overleg heeft de zender inmiddels besloten alle contractuele verplichtingen tot en met volgend seizoen na te komen.

Chef-sport Lex Muller: 'Maar hoe de verdere onderhandelingen ook aflopen, we zullen in ieder geval stoppen met het programma van veertig minuten op zaterdag.' Muller, die de concurrentie van de eredivisie op zaterdag (NOS) een belangrijk argument voor zijn besluit noemt, denkt aan hooguit een kwartiertje, als aanhangsel van het Hart van Nederland.

Een blik op het overzicht van kijkcijfers maakt duidelijk dat de terugval in belangstelling in absolute zin meevalt: van gemiddeld 549.234 in 1997 naar 496.926 in het huidige seizoen. Problematisch voor SBS, dat wil scoren bij de jeugd, is dat vooral in de groepen mannen van 20 tot 34 jaar (-35 procent) en 35 tot 49 jaar (-25 procent) de kijkdichtheid fors is gedaald. 'Deze ontwikkeling is zeer slecht en ook de belangrijkste reden om de aandacht voor de eerste divisie te verminderen', aldus Astrid Versluijs van SBS.

Muller voegt eraan toe: 'Bovendien bespeuren we een overkill aan voetbal op tv. De gevolgen daarvan voelt iedereen, ook de NOS.'

Eerder al was FOX gestopt met de rechtstreekse uitzendingen van wedstrijden uit de eerste divisie en hoewel de zender aan al zijn financiële verplichtingen heeft voldaan, is ook deze stap een streep door de (commerciële) uitstraling van de competitie.

Hoewel? Sportief is het waarschijnlijk een zegen. De kijker die de Champions League is gewend, moet wel erg veel van voetbal houden wil hij de rechtstreekse uitzending van de wedstrijden in de eerste divisie uitzitten.

Ervaringsdeskundige Fritz Korbach, trainer van Heracles, zei het dinsdag na het duel tegen Haarlem treffend: 'Bij zo'n wedstrijd als deze zet je de tv meteen uit. En als je ruzie hebt met je vrouw, gooi je ook nog een asbak door de beeldbuis.'

De oplossing voor de tv-problematiek is mogelijk het uitzenden van samenvattingen door de regionale omroepen, in samenwerking met de NOS. Veel geld zal dat niet opleveren.

Een derde tik voor de eerstedivisieclubs is het afhaken van de Stichting Nationale Sporttotalisator (SNS), die de competitie officieel omdoopte tot Toto Divisie.

'We houden ermee op. We zullen alleen nog om de tafel gaan zitten om de gemoederen te kalmeren', zegt commercieel directeur Van den Assem van SNS. Officieel liep het contract na afgelopen seizoen af, maar in afwachting van verdere besprekingen over verlenging bleef de naam voorlopig gehandhaafd.

Tot vorige week. Van den Assem is ontevreden over de tegenprestaties die de clubs bieden voor een bedrag van acht ton op jaarbasis. Vanwege eventuele juridische procedures wil hij niet ingaan op details. 'Feit is dat we een plan hadden neergelegd om méér uit de Toto Divisie te halen. Daarmee is weinig gedaan. Feit is ook dat het niet is gelukt om meer deelnemers naar de voetbaltoto te lokken.'

Hoe de partijen soms langs elkaar heen praten blijkt uit uitspraken van Frans Derks, voorzitter van Dordrecht '90 en preses van de Coöperatieve Vereniging Eerste Divisie: 'Ik ben geen defaitistisch mens en denk dat de onderhandelingen goed aflopen. De naam Toto Divisie is een begrip, bijna een zelfstandig naamwoord. Wat ze allemaal extra van ons wilden? Nou, meer exposure, meer kaartjes voor wedstrijden, stickers op de shirts. Het is een wirwar van probleempjes.'

Over SBS: 'We hebben pittig gereageerd en zijn op zoek naar alternatieven.'

De terugtrekkende bewegingen van sponsors werpen de vraag op wat er moet gebeuren om de eerste divisie weer gezond te maken.

Wessel Weezenberg van de Federatie van Betaald Voetbal Organisaties stelt vast dat de 'de clubs niet genoeg binnenhalen en dat de kosten voor de baten uitgaan.' De FBO hamert op gezamenlijke uitbating van de competities op 'professionelere wijze dan nu gebeurt.'

Natuurlijk is het succes van de Premier League in Engeland uniek, maar de clubs in het betaald voetbal zouden een voorbeeld kunnen nemen aan de Engelse aanpak: een professioneel bureau dat de competitie centraal uitbaat, op alle vlakken. Weezenberg heeft gemerkt dat hij weinig gehoor krijgt.

Weezenberg: 'Laten we eerlijk zijn: ook het fenomeen ENV (Eredivisie NV) heeft hopeloos gefaald. De grote clubs denken dat ze het alleen afkunnen, de kleine missen de kennis en de filosofie om het ze echt lastig te maken.

'Het is allemaal een kwestie van filosofie. Wat is de toekomst? Wat willen ze? De strategie is niet duidelijk. Wat bieden ze? Ja, ze voetballen elke week, maar verder? Voor de eerste divisie is het niet genoeg om naar de grote broer te blijven wijzen, want die gaat toch zijn eigen gang.'

Bovendien, en dat is een ontwikkeling die niet alleen voor voetbal geldt, stroomt het beschikbare geld steeds meer naar de top. Sponsors willen per definitie het beste en het beste voetbalt in de eredivisie. De eerste divisie moet oppassen niet alleen de plaatselijke middenstand over te houden als geldschieter.

Weezenberg heeft een suggestie. Maak van de eerste divisie een rookie-league, een competitie voor talenten, en buit dat zo ook uit, in al zijn facetten.

Het is niet zo moeilijk om een sterkte-zwakte-analyse te maken van de tweede profcompetitie. Waar de stadions in de eredivisie bijna vol zitten, zijn de tribunes een klasse lager relatief leeg. Alleen Veendam, Zwolle, Heracles, Cambuur en Emmen (allen clubs uit de 'provincie') trekken gemiddeld meer dan 4.000 toeschouwers. Tien clubs zitten tussen 1200 en 2500 (bron: VI).

JOHN ROOX, de bijna 40-jarige doelman van Helmond Sport, geldt ook als ervaringsdeskundige. 'De belangstelling is af en toe schrikbarend. Het moeilijke is dat je tegenwoordig vier, vijf wedstrijden achter elkaar goed moet spelen om 150 mensen meer te trekken.'

De sterktes van de eerste divisie zijn ook evident: het voetbal is aanvallend, de verdeling van de competitie in vier periodes betekent spanning voor elke club. Roox: 'Maar clubs met een spelverdeler zie je bijna niet meer. Veel clubs slaan het middenveld over.'

Derks over de sterkte: 'Intern is er bij ons meer solidariteit dan in de eredivisie. Wij hebben geen drie topclubs die iets anders willen dan de rest. Wij kennen ook niet, zoals de eredivisie, vijf subtoppers en daaronder de rest die meedoet voor degradatie. Daarom praten wij over een salary cap, een salarisplafond om de kosten in de hand te houden. Maar ook willen we de hand van de eredivisie blijven vasthouden.'

Daarbij heeft de eerste divisie één sterk wapen in handen. Van de huidige profs in de eredivisie is ruim een kwart zijn loopbaan begonnen in de eerste divisie. Onder hen zijn spelers als Bosvelt, Van Wonderen, Van Nistelrooij, Lurling, Lucius, Radomski, Moens, Timmer, Wapenaar, Van Galen en Sikora.

Tientallen anderen, onder wie Talan, Hansma, De Gier, Van der Weerden, Bouma en Kooistra voetbalden een of meer seizoenen in de eerste divisie, nadat ze hun loopbaan waren begonnen in de hoogste klasse. Tenslotte is ook een aantal vedetten in het buitenland (Stam, Konterman, Overmars, Van Hooijdonk) begonnen in de eerste divisie.

De topclubs nemen die opleiding serieus. Feyenoord werkt al jaren samen met Excelsior, PSV heeft zich verbonden aan Eindhoven en Ajax is in zee gegaan met Haarlem.

Fritz Korbach: 'De komende twee seizoenen zijn bepalend. Misschien hebben we straks geen eerste divisie, maar een afdeling van onafhankelijken onder de eredivisie. Clubs die willen en kunnen betalen, doen dat. Andere clubs werken dan mogelijk met een huishouding van anderhalf, twee miljoen gulden. Misschien komen er wel twee afdelingen, zoals vroeger, met een soort semi-professionalisme. We zullen creatief moeten zijn.'

Bij EVV Eindhoven hebben ze dezer dagen niets aan dergelijke bespiegelingen. Net nu het stadion zo mooi is opgeknapt (op een ontbrekende tribune achter het doel na) en net nu het samenwerkingsverband met PSV gestalte krijgt, dreigt de strop voor hun club.

Enigszins beschroomd vertelt supportersleider Smulders over de zuinigheid. De buschauffeurs die de talenten overal naartoe rijden, betalen zelf hun koffie en nemen hun eigen brood mee. 'Het is eigenlijk schandalig, maar de club kan ze niet betalen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden