AnalyseCrisis KLM

Het wordt een hete herfst voor de snelkookpan die KLM heet

Om de ‘zwaarste crisis in vredestijd’ te overleven schrapt KLM tussen de 4.500 en 5.000 van de 33 duizend banen. De achterblijvers zullen versoberde arbeidsvoorwaarden moeten slikken die passen bij een luchtvaartmaatschappij die door de coronapandemie met een kwart in omvang krimpt.

Wachtende reizigers bij een KLM-balie op 27 juli, de dag die normaal gesproken drukste van het zomerseizoen zou zijn geweest op Schiphol.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het moet goedkoper, luidde vrijdag samengevat de boodschap van topman Pieter Elbers.

Elbers heeft haast. Hij moet voor 1 oktober een herstructureringsplan rond hebben dat de concurrentiepositie van KLM verbetert ‘door onder andere de kosten te verlagen’. De eisen staan in het akkoord dat de luchtvaartmaatschappij een maand geleden met het kabinet bereikte over 3,4 miljard euro aan noodsteun. Dat betekent dat Elbers krap twee maanden heeft om de bonden aan zijn zijde te krijgen.

Die lijken zich niet zonder slag of stoot neer te leggen bij het zwartste scenario dat KLM kon treffen, nadat het bedrijf zijn tweede kwartaal had afgesloten met een dramatisch verlies van bijna een half miljard euro.

Gouden strepen op de mouw

Het verzet richt zich in eerste instantie niet eens op de broodheer, maar op het kabinet. Dat heeft tot achter de komma aangegeven hoe groot het offer is dat elke groep werknemers zou moeten brengen om een kostenreductie tot stand te brengen van 15 procent. De sterkste schouders moeten de zwaarste lasten dragen, vindt de regering. Die ‘sterkste schouders’ verdienen minimaal drie keer modaal, en moeten tenminste 20 procent inleveren. Die sterkste schouders steken voornamelijk in een blauw uniform met een tot vier dikke gouden strepen op de mouwen en de schouders: dat van de piloten.

Zo’n looneis is in strijd met het internationaal arbeidsrecht, protesteert de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV). De piloten hebben als aandeelhouder in Air France-KLM, het moederbedrijf, zelfs hun 2,51 procent stemrecht in de strijd gegooid om te eisen dat KLM opnieuw gaat onderhandelen. Ze weten zich gesteund door de andere vakbonden met leden bij de KLM, die ook vinden dat ‘Den Haag’ met zijn neus moet blijven uit het overleg tussen werkgever en werknemers. Bij de Europese Commissie ligt sinds een aantal weken een klacht met dezelfde strekking.

Topman Elbers probeerde vrijdag olie op de golven te gooien. ‘In de media is die voorwaarde van de overheid al snel een loonoffer genoemd. Maar het akkoord spreekt specifiek over een 20 procent vermindering van de arbeidsvoorwaarden. Dat kan dus allerlei aspecten behelzen. Dat is precies wat de overheid betoogt met deze afspraak: het moet goedkoper worden. Maar de invulling daarvan ligt bij KLM en de vakbonden.’

Het ministerie van Financiën bevestigt dit. In theorie is er ook een akkoord als die 15 procent verlaging van de kosten op een andere manier wordt bereikt. Of dat een reële optie is, is een tweede: de lonen vormen samen met de vliegtuigbrandstof de grootste kostenpost, dus het ligt voor de hand dat er ‘iets’ met de salarissen gebeurt.

Zelfs als de KLM-leiding op dit vlak vrede weet te sluiten met de vakbonden, resteren er nog andere hobbels. Zo wil de Vereniging Nederlands Cabinepersoneel (VNC) een ontslagbeleid waarbij het personeel dat het kortst in dienst is er als eerste uitvliegt. De bond spande zelfs een kort geding aan tegen de directie om dat af te dwingen. In een machtige zwaai klaagde de VNC meteen ook maar zijn kleinere collega-bond FNV Cabine aan, die geen grond zag voor zo’n snoeiharde eis tot last in, first out. Tot chagrijn van de VNC de rechter ook niet.

Open kaart

De bonden hebben nog een ijzer in het vuur liggen. Twee weken geleden hebben ze geëist dat het kabinet open kaart speelt over de wijze waarop de overeenkomst met KLM tot stand is gekomen. Ze eisen inzage in de termsheets, documenten die de details bevatten over de voorwaarden waaraan de luchtvaartmaatschappij moet voldoen om de hand te leggen op 3,4 miljard euro noodhulp. 

Bij Financiën is er geen haar die op het hoofd die daaraan denkt: een gesprek met de thesaurier-generaal Christiaan Rebergen is de maximale handreiking die het ministerie wil doen. Er staan in die termsheets geen andere afspraken dan die vorige maand zijn geopenbaard, heet het, maar wel ‘bedrijfsgevoelige’ informatie. Dat is nou net het probleem in de snelkookpan die KLM heet: álle informatie ligt gevoelig.

1.500 gedwongen ontslagen

Hoe schrapt KLM 4.500 tot 5.000 arbeidsplaatsen? De luchtvaartmaatschappij liet kort na de lockdown in maart al weten de meeste tijdelijke contracten op te zeggen: dat scheelt 1.500 voltijdsbanen. Via de vrijwillige vertrekregeling verdwijnen 2.000 banen. Dit en volgend jaar gaan ook nog eens 500 werknemers met pensioen. Voor 1.500 arbeidsplaatsen dreigt gedwongen ontslag. Opgeteld zijn dat 5.500 fte’s die verdwijnen, maar voor 500 onmisbare functies waarvoor medewerkers vertrekken moet KLM nieuw personeel aannemen – intern of extern.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden