Het wordt echt geen lijst van zwaan-kleef-aan

Most wanted mag je ze niet noemen, maar sinds deze week hebben wij ook een lijst criminelen. Is het een digitaal schavot of juist rechtvaardig?...

Lidy Nicolasen

Je bent pas schuldig in Nederland als de rechter je heeft veroordeeld. Dit onschuldbeginsel is nu in het geding. Ons rechtsgevoel wordt aangetast.

‘Op de lijst staan vier personen die veroordeeld zijn en van wie de rechter de schuld heeft vastgesteld. De andere vier personen zijn verdachten, van wie uit de feiten en omstandigheden is vastgesteld dat ze in hoge mate van waarschijnlijkheid schuldig zijn aan het misdrijf. De wettelijke term daarvoor is ernstige bezwaren. Op basis van die ernstige bezwaren kunnen die personen aangehouden en opgespoord worden. Dat is dus niet in strijd met het onschuldbeginsel.’

Het is nog niet eens zo lang geleden dat een verdachte en zelfs een veroordeelde werd geportretteerd met een balkje voor de ogen. Hij is nu vogelvrij voor de rest van zijn leven.

‘Als je mensen wilt opsporen, moet je ze niet onherkenbaar in beeld brengen. Anders gaat dat niet lukken en bijt je in je eigen staart. We deden dat ook al via posters op politiebureaus of op tv. Nieuw is het gebruik van internet. Je kunt niet meer zeggen: dat willen we niet, digitale informatie is een kenmerk van onze maatschappij. Als Opsporing Verzocht, Hart van Nederland of het Journaal een opsporingsbericht heeft, staat het gelijk op internet. De krant ging vroeger de prullenbak in, nu staat alles op internet. Het betekent dat de inbreuk op de privacy veel groter is dan vroeger. Wij moeten ons daarvan bewust zijn. Ons altijd afvragen: kan ik andere middelen inzetten? We maken ook afspraken om het bericht na opsporing zo goed mogelijk van internet te verwijderen. Nee, met wortel en al lukt dat niet, daarvan zijn we ons heel erg bewust.’

Zo’n openbare lijst jaagt mensen op, creëert desperado’s. Sommigen spreken al over een digitaal schavot.

‘We denken goed na voordat we een opsporingsbericht maken, ook over de vraag wat het effect is op gevaarlijke mensen. Gaat deze man of vrouw juist niet hele gekke dingen doen? We maken gebruik van een soort profiel en zoeken alle informatie op die we hebben over die persoon, ook over hoe iemand zich gedraagt. Soms moet opsporing in stilte plaatsvinden, bijvoorbeeld als het effect is dat iemand zich nog onzichtbaarder maakt, zich nog beter zal schuilhouden.

De lijst is niet onfeilbaar. Een van de genoemden zit al vast.

‘Je kunt ook zeggen: het eerste succes is er. Nu weten we dat deze man vast zit in Brugge. Voor de slachtoffers is dat heel belangrijk.’

De overheid schakelt burgers steeds vaker in bij de opsporing. Niet alleen via tv-programma’s. Utrecht heeft een site met cold cases. Amsterdam heeft op Veroordeelden.nl 42 criminelen staan. We kennen Politiezoekt.nl. Er is een burgernet, in sommige wijken worden burgers per sms-alert opgeroepen uit te kijken naar de misdadiger. U moet wel overtuigd zijn van het effect, nu u ook al naar dit middel grijpt.

‘Het is effectief. Twee dagen nadat we de lijst openbaarden, hadden we al zestig tips. Het is ook de ervaring van Opsporing Verzocht. Een op de drie tips blijkt bruikbaar. Mensen laten zich er ook bij betrekken en door internet is dat makkelijker geworden. Je ziet ook andere ontwikkelingen op internet. Zo’n pedosite bijvoorbeeld. Burgers die ongeleid het heft in eigen handen nemen en zelf allerlei informatie naar buiten brengen. Daarover maak ik me meer zorgen dan over wat wij als justitie in gang hebben gezet.’

In Amerika kennen ze privédetectives en premiejagers. Mensenjagers, die leven van de beloning voor het opsporen van criminelen. Soms komt de politie er niet eens meer aan te pas. Het lijkt nog maar een klein stapje.

‘Nee, die kant gaan we echt niet op. Wij hebben onze lijst niet gekoppeld aan beloningen of aan geldbedragen. Het is niet zo dat je voor Dino S. een beloning van zoveel krijgt en voor een ander zoveel. Wij leggen ook duidelijk uit dat het ons gaat om tips, zodat wij tot aanhouding kunnen overgaan. Wij roepen de burger op mee te denken en mee te kijken, de opsporing zelf gebeurt door de politie.’

Ik kan me voorstellen dat zo’n lijst snel groeit. Er hoeft maar iets te gebeuren of de Kamer zal druk op u uitoefenen om andere criminelen aan de lijst toe te voegen.

‘Ik heb al eerder gezegd: de lijst kan me niet snel genoeg leeg worden. Nee, het is niet de bedoeling dat het aantal alleen maar stijgt, het wordt geen zwaan-kleef-aan-lijst. Het moet echt om de zware zaken gaan en zaken die niet zonder tips van burgers kunnen worden opgelost. Heel bewust spreken wij ook niet over most wanted. We willen elke vorm van wildwest voorkomen. Het is ook geen toptien. De mensen staan in willekeurige volgorde op deze lijst.’

Onomkeerbaar dus, deze stap.

‘Niets is onomkeerbaar, maar als er van een lijst één of twee mensen worden aangehouden, zou ik dat enorm succesvol vinden.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden