Het wordt druk aan de grens

Een uittocht is het nog niet te noemen, toch komen er steeds vaker afgeladen bussen en auto's uit Benghazi aan de grens met Egypte. 'Ik moet mijn kinderen beschermen.'

UMSAAD - Aan de grens tussen Libië en Egypte gaat amateur-grenswacht Abdel met zijn vinger langs de bladzijde: een, twee, drie, vier. Hij telt de pagina's in het boek en concludeert: 1768 Libiërs zijn vandaag langs zijn provisorische douane gekomen, op weg naar Egypte. Drie keer zoveel als gisteren, en het is pas vier uur 's middags.


Na weken van rotsvast vertrouwen in de revolutie, in de aanstaande hulp van het Westen, in een mogelijk geheim wapen van de rebellen, vertonen de eerste scheuren in de vastberadenheid van de Libiërs zich in Umsaad, het laatste gehucht voor je de grens met het veilige Egypte over kunt. Van een massale uittocht is nog geen sprake, maar sinds de bombardementen van Ajdabiya drie dagen geleden begonnen, rijdt hier iedere paar minuten een afgeladen auto of bus voorbij met Libische gezinnen die verhalen vertellen over bommen en plunderingen, over de angst dat hun kinderen wat overkomt, en de hoop dat het over een week weer voorbij is.


Sommigen weten maar al te goed waarvoor ze vluchten. 'Ik heb acht jaar in een politieke gevangenis gezeten', zegt de veertigjarige Tareq - vandaag geen achternamen - terwijl hij zijn twee kleine dochters in een Mercedes-busje hijst. 'Dat was alles wat je je kunt voorstellen: honger, kou, marteling, het was verschrikkelijk. Ik weet wat Kadhafi doet met zijn tegenstanders, en ik zie hoe hij nu gijzelaars neemt in Misrata, in Zawiya, in Ajdabiya. Ik ga hier niet zitten wachten tot hij mij te pakken krijgt, of mijn dochters.'


Maar Kadhafi krijgt steeds meer mensen te pakken. Volgens ooggetuigen is Ajdabiya, de strategische oostelijke stad die door zijn ligging in het wegennet de poort vormt naar de rest van 'bevrijd' Libië, volledig omsingeld door het leger. Gisteren gonsden ook de geruchten over regeringstroepen aan de rand van rebellenhoofdstad Benghazi, al zijn die moeilijk te verifiëren: rond vijf uur donderdagmiddag hielden plotseling alle telefoons in het land ermee op.


De afgelopen drie dagen ontvluchtten vooral gezinnen uit Ajdabiya het geweld maar hoewel daar vandaag hevig werd gevochten, waren er aan de grens vandaag opvallend weinig auto's uit die stad. 'Ze kunnen er niet meer uit', verklaart een rebel. 'Kadhafi's troepen hebben alle wegen rond de stad in handen. Alleen God kan ze nu nog helpen.'


In de loop van de middag bereiken steeds meer mensen met nummerplaten uit Benghazi de grens, en met hen de verhalen over de eerste aanvallen op de rebellenhoofdstad. 'Kadhafi bombardeerde vanmorgen het vliegveld, naast mijn huis', zegt een man. 'En later vielen er bommen op de legerbases van de revolutionairen, in het midden van de stad. Ik heb mijn spullen ingepakt en ben weggegaan. Ik vind het vreselijk om alles zo achter te laten, maar ik ben getrouwd, ik moet mijn kinderen beschermen, wat kan ik anders doen?'


Vandaag passeerden vooral gegoede burgers de grens: artsen, ingenieurs, zakenmensen, relatief veel Engels-sprekenden. Maar zo begint het: wie het kan betalen en een plek heeft om heen te gaan, vertrekt als eerste. Ondertussen marcheert het Libische leger door naar de rebellenhoofdstad, op weg naar de laatste plaatsen in het oosten die nog onbetwist in handen van de opstandelingen zijn.


Het lijkt er steeds meer op dat de rebellen simpelweg niet in staat zijn hem tegen te houden. De kans is dan ook groot dat Abdel en zijn papieren douanesysteem het binnenkort nog knap druk zullen krijgen.


Er is geen Libiër die eraan twijfelt dat Kadhafi het hele oosten gruwelijk zal straffen voor de opstanden van 2011.


Wanneer Hossam, een 53-jarige arts uit Benghazi, wordt gevraagd om in één woord te omschrijven hoe hij zich voelt nu hij huis en haard halsoverkop verlaten heeft, denkt hij lang na, kijkt naar de huilende peuter aan zijn benen, naar de auto met het volgepakte dak, slikt, en zegt: 'Nachtmerrie. Dit is een nachtmerrie.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden