Het wordt chaos

Al weer wat nieuws? De gekozen burgemeester in Alphen aan den Rijn, terwijl het duale bestel nog niet van de grond komt....

Dinsdag beslist de senaat over de gekozen burgemeester. Veel gemeenten hopen vurig op een paar jaar uitstel. Want de vorige ingrijpende reorganisatie, het dualisme, is nog nauwelijks geland. Neem nou Alphen aan den Rijn. 'Het dualisme werkt voor geen meter', zeggen raadsleden en wethouders. 'Laten we nu niet nóg meer overhoop halen.'

Kandidaten zijn er genoeg voor het gekozen burgemeesterschap . Ronald Pleij, de man van de SRV, is favoriet bij de SP. Huisarts en VVD-raadslid Ruud Gebel wordt genoemd. Veruit de grootste kanshebber - als hij zich kandideert - is de huidige burgervader, de D66'er Nico Schoof. Want Alphen is een tevreden gemeente. Welvarend, relatief veilig en een beetje saai. Geen broedplaats dus voor politieke aardverschuivingen.

Toch hopen de meeste wethouders en raadsleden vurig dat ze de gekozen burgemeester niet al in 2006 hoeven in te voeren. Want ze worden nog helemaal in beslag genomen door de invoering van het dualisme; het stelsel waarin de gemeenteraad weer het hoogste orgaan van de gemeente wordt in plaats van aan de leiband te lopen van het college van B en W.

Twee jaar na invoering is de Alphense politiek geen 'spat' veranderd, zegt het VVD-raadslid Robert Blom. 'En van VVD-raadsleden in andere gemeenten hoor ik precies hetzelfde.' SP-raadslid Jo Schriek is het met Blom eens. 'De sturing moet vanuit de raad komen. Maar dat gebeurt helemaal niet. In Alphen niet. En nergens niet.'

Het grootst is de verwarring over de taak van het raadslid. Het raadslid 'nieuwe stijl' moet meer contact leggen met de burger en beleid maken op hoofdlijnen. Dus wel zijn oor te luisteren leggen in de samenleving, maar zich niet bemoeien met details als dakkapellen en verkeersdrempels. Dat wringt.

Afvalcontainer

'Vorige week belde een vrouw die tegenover een afvalcontainer woont. Bam-bam-bam hoort ze de hele dag. Gek wordt ze ervan. Tuurlijk help ik die vrouw. Dat is lokale politiek', vindt VVD-er Blom. De meeste raadsleden zijn het roerend met hem eens. 'Je wilt graag iets voor mensen betekenen. Anders ga je toch niet in de raad?', vindt Schriek.

'Ik weet precies over welke vuilnisbak u het heeft', reageert CDA-wethouder Hans Groen in 't Wout droogjes. 'Er staan tig van die bakken en nergens hebben we klachten, op die ene mevrouw na. Dat raadslid moet die mevrouw verwijzen naar het 0800-servicenummer van de gemeente. Dan is het binnen vijf dagen opgelost.'

Het raadslid dat zo handelt, heeft bij de volgende verkiezingen gegarandeerd een stem minder. Maar daar zit de wethouder natuurlijk niet mee.

De witte, leren stoeltjes op de publieke tribune in de raadszaal van Alphen zijn steeds vaker leeg als de raad vergadert. Niet alleen omdat de hypermoderne zitting iedereen rugpijn bezorgt, maar vooral omdat de verkeersdrempels en dakkapellen van de politieke agenda zijn gehaald. 'Op dat soort onderwerpen kwam juist volk af', weet Sarie Katsman die voor de Rijn en Gouwe over de Alphense politiek schrijft. 'Het dualisme moest het debat terugbrengen. Maar in Alphen is het debat juist doodgeslagen.'

Burgemeester Nico Schoof (D66) haalt de schouders op. 'Je kunt je afvragen of dat een kerntaak van de gemeente is: levendige debatten organiseren.' Hij vindt dat de criticasters de kern van de zaak missen. 'Raadsleden moeten weten wat er leeft onder de bevolking. En dat omzetten in beleid. Dan is één losse stoeptegel niet interessant. Pas als het in Alphen wemelt van de scheve stoeptegels, is het een zaak voor de Raad.'

Kortom, raadslid zijn is er niet gemakkelijker op geworden. 'Als je eerlijk zegt dat je het niet snapt, denken ze dat je dom bent', vertelt Wil Verschuur van Beter Alphen. Als horecavrouw weet Verschuur goed wat er leeft onder de Alphenaren. Maar het lukt haar niet om een prijsvechter als de Aldi of de Liddl naar Alphen te halen om haar achterban ter wille te zijn.

Evenmin lukt het haar de visboer een plekje voor zijn haringkar in het stadshart te bezorgen. Want in het duale stelsel is de marktverordening toevallig de exclusieve verantwoordelijkheid van B en W. En om een prijsvechter te huisvesten moet het bestemmingsplan gewijzigd worden. Ook dat is het alleenrecht van B en W. 'Ik kom er niet doorheen', sputtert Verschuur gelaten.

Ook de wethouders hebben hun nieuwe rol nog niet opgepakt. Op de eerste duale raadsvergaderingen zaten de wethouders op de tweede rij - als ze al uitgenodigd waren. Dat was echt een schok voor Alphen. Maar het gaf goed de duale verhoudingen weer. De gemeenteraad is immers de baas. De wethouders moeten uitvoering geven aan de wensen van de Raad.

Maar inmiddels zitten de wethouders in Alphen weer op de eerste rij. Ze nemen nog altijd deel aan het fractieberaad van hun partij - ook al vloekt dat met het principe van gescheiden verantwoordelijkheden. De gevolgen laten zich raden. Een wethouder die met een voorstel komt, krijgt vrijwel automatisch de steun van zijn eigen fractie en die van de collegepartijen.

'De meeste raadsleden zitten de hele week te oefenenen op dezelfde zin', klaagt de SP'er Schriek. 'En die zin luidt: wij zijn het helemaal eens met het voorstel van de wethouder.' Ook VVD-raadslid Blom geeft toe: '99,9 procent van de collegevoorstellen wordt gesteund door de collegepartijen in de raad. En die hebben nu eenmaal de meerderheid.'

Stadshart

Alphen heeft een ambitieus college. Niet veel middelgrote gemeenten durven het aan het oude stadscentrum plat te bulldozeren ten gunste van een compleet nieuw stadshart. Maar hier gebeurt het wel. Het oude stadhuis heeft al plaatsgemaakt voor een gedurfd, eivorming complex van glas en zink. Alphen groeit, bedrijventerreinen zijn in aanleg, de stationsomgeving gaat op de schop. Kortom, het college ligt goed op stoom. En de raad heeft het nakijken, hoe machtig de raad op papier ook is.

'De raadsleden beseffen niet hoe machtig ze zijn', denkt wethouder Stan Lyczak. 'Als collectief, bedoel ik. 'Maar het blijft natuurlijk wel politiek. Als je geen meerderheden voor je plan kunt organiseren, houdt het op. Kijk, laatst had de SP een heel goed voorstel over de bibliotheken. Maar dat werd door mijn fractie, de VVD, automatisch getorpedeerd. Want de SP had niet van te voren overlegd. Tja, dat is dus niet slim.'

De SP voelt zich gevloerd door het gebrek aan informatie. Elke keer weer. 'Ik wil een armoedebeleid formuleren', vertelt Schriek. 'Daarvoor moet ik weten wie er in de bijstand zit, en hoelang, en wat de risicogroepen zijn. Maar nee hoor. Er komt en flinterdun rapportje per jaar. Daar kan ik onmogelijk op sturen.'

In de glasbak, zoals het nieuwe stadhuis in Alphen wel heet, voeren raad en college een bittere strijd om de macht, zoals in zoveel gemeenten. De wet op het dualisme was juist bedoeld om daar een eind aan te maken. Door een heldere taakverdeling vast te leggen zouden raad en college gaan samenwerken in plaats van elkaar tegen te werken. Maar Alphen wanhoopt niet.

'Dit vergt een cultuuromslag. Geef ons twee raadsperiodes', zegt raadslid Blom. 'Maar kom alsjeblieft niet al volgend jaar met een gekozen burgemeester.'

CDA-wethouder Hans Groen in 't Wout: 'Aan een gekozen burgemeester in 2006 is Alphen nog lang niet toe. Dat wordt politieke chaos.'

Alleen burgemeester Nico Schoof loopt niet te hoop tegen de invoeringsdatum van 2006. 'Het moet kunnen in Alphen, als de mensen er geen potje van maken', vindt Schoof. Maar Schoof is dan ook van D66.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden