Column

'Het wordt bijna abnormaal om geen psychiatrische aandoening te hebben'

Dat de GGZ-kosten onbeheersbaar zijn geworden, is niet meer dan logisch, schrijft columnist en psychiater Bram Bakker.

Vrouw in therapie. Beeld anp

De verschijning van de nieuwe, vijfde editie van het DSM-systeem, het 'stickerboek der psychiaters', kreeg de afgelopen tijd veel aandacht. En terecht, want de impact van dit systeem is enorm, en zo vaak wordt het ook niet herzien (de huidige editie stamt uit 1994). Vooral het boek 'Terug naar normaal' van de Amerikaanse psychiater Allen Frances kreeg veel publiciteit. Onder meer omdat Frances een van de hoofdontwerpers was van DSM-IV, terwijl hij nu zijn pensioen heeft onderbroken om te strijden tegen DSM-V. Deze enorme koerswijziging stemt natuurlijk nieuwsgierig.

Het belangrijkste kritiekpunt van Frances is de enorme inflatie van het aantal psychiatrische aandoeningen. Als een dierbare overlijdt en je slaapt daardoor een paar maanden slecht, krijg je een sticker opgeplakt en mag (of moet?) je aan de pillen. Inmiddels voldoet de meerderheid van de Amerikaanse pubers aan de criteria van tenminste één DSM-stoornis en wordt het al bijna abnormaal om geen psychiatrische aandoening te hebben. In Europa gaat het in hoog tempo dezelfde kant op.

Vergoedingen
Op de achtergrond spelen grote belangen, waarbij vooral die van de farmaceutische industrie worden vermeld. Maar de invloed van het DSM-systeem gaat veel verder dan de meeste mensen zich bewust zijn. Zo baseren de Nederlandse zorgverzekeraars hun vergoedingen volgens een systeem dat is gebaseerd op DSM-diagnosen. Terwijl de meeste Nederlandse psychiaters zeer kritisch zijn over het DSM-systeem (kijk de uitzending van het VPRO-programma Labyrint met professor Jim van Os maar eens terug), worden ze wel verplicht om er gebruik van te maken als ze declarabele behandelingen willen bieden aan hun patiënten.

De belangrijkste vraag is en blijft natuurlijk: hoeveel belang heeft een patiënt bij een diagnose? In de dagelijkse praktijk vaak niet zo heel veel, omdat voor zowel de psychotherapie als de psychofarmaca geldt dat ze niet zo heel specifiek werkzaam zijn.

In toenemende mate zie je mensen dan ook besluiten om zelf maar de portemonnee te trekken in plaats van op de wachtlijst van een GGZ-instelling te gaan staan. Als je dat kunt betalen lijkt het me ook beslist om aan te raden: je bepaalt zelf naar welke hulpverlener je gaat, en hoe vaak. Dat houdt ook de professional scherp, want die moet waar voor het geld bieden. En onnodig rekken van de behandelduur, omdat er omwille van het geld een bepaald aantal minuten behandeling moet worden bereikt, is er dan ineens ook niet meer bij.

Financieel maximaal rendement
Want misschien wist u het nog niet, maar in de elektronische patiëntendossiers (EPD's) wordt zorgvuldig geregistreerd hoeveel minuten er al behandeld is, en dan houd je niet bij 750 minuten op als er bij 800 minuten een bonus wordt uitbetaald. Je kunt als professional wel vinden dat je werk er op zit, maar de zorgmanager zal er op hameren dat je wel voldoende moet registreren om te zorgen dat de instelling ook financieel maximaal rendement haalt uit jouw inspanningen. Desnoods registreer je wat extra overlegtijd of doe je wat langer over een brief aan de huisarts.

Toen jaren geleden de DBC's (Diagnose Behandel Combinaties) werden ingevoerd kregen we op de werkvloer te horen dat het de doelmatigheid zou dienen, en de kosten zou drukken. Inmiddels weten we dat er van beide niets terecht is gekomen: de kosten zijn zelfs dramatisch gestegen. Er zit een perverse prikkel in het systeem: 'Hoe meer je registreert, hoe meer je binnenhaalt.'
Dat de GGZ-kosten onbeheersbaar zijn geworden, is dan ook niet meer dan logisch.

Regie
Wat zou kunnen helpen? De regie teruggeven aan de zorgprofessionals, door hen weer zelf te laten bepalen welke behandeling ze toepassen en hoe lang die mag duren. Dat systeem heeft vele decennia uitstekend gefunctioneerd, en was een stuk goedkoper dan de technocratische benadering vanuit een DSM-systeem dat aantoonbaar ondeugdelijk is.

Bram Bakker is psychiater en columnist voor Volkskrant.nl.

 
Je kunt als professional wel vinden dat je werk er op zit, maar de zorgmanager zal er op hameren dat je wel voldoende moet registreren om te zorgen dat de instelling ook financieel maximaal rendement haalt uit jouw inspanningen.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden