'Het wonder rukt op, je ziet het overal'

'Het wonder hangt in de lucht', zegt Hijme Stoffels, hoogleraar sociologie van kerk en godsdienst. Hij kent weinig vakbroeders die zich op het glibberige terrein van het religieuze wonder durven begeven....

'Je kunt het vermetel noemen of grotesk, maar onderzoek naar de maatschappelijke betekenis van het religieuze wonder is relevant', zegt hij en verwijst daarbij naar opmerkelijke empirische gegevens.

Uit een recent onderzoek van de Rotterdamse Erasmus Universiteit onder Nederlandse jongeren tussen 15 en 24 jaar blijkt dat 47 procent instemt met de stelling dat sommige mensen wonderen kunnen verrichten. Een internationaal onderzoek uit 1998 onder alle leeftijdscategorieën stelt dat 40 procent van de Nederlandse bevolking in religieuze wonderen gelooft.

Stoffels: 'Vergeleken met Amerika, waar 79 procent in wonderen gelooft, lijkt dat niet veel. Maar de groep wondergelovigen in Nederland groeit. Bij een eerdere peiling in 1991 toonde 32 procent zich positief.'

Aanvankelijk was Stoffels niet van plan zijn oratie in het teken van het wonder te zetten. Hij wilde iets doen met Nederlandse buitenkerkelijken door de eeuwen heen. Maar een bezoek vorige zomer aan een opwekkingssessie in de Jaap Edenhal in Amsterdam bracht hem op het pad der wonderen.

Stoffels: 'Daar trad de vrouw op van de Zuid-Afrikaanse opwekkingsprediker Rodney Howard-Browne, wiens sessies verwant zijn aan de Toronto Blessing. Bij zo'n religieuze samenkomst voelen mensen zich aangeraakt door de Heilige Geest. In extreme vorm kan het ertoe leiden dat deelnemers op de grond vallen, stuiptrekkingen krijgen, in lachen uitbarsten en dierengeluiden maken: dan gaan ze kakelen, brullen.'

In Amsterdam werden van de zevenhonderd participanten tweehonderd beroerd door de Heilige Geest. 'Ze moesten langs de kant van de zaal gaan staan. Brownes vrouw, die eerder in tongen sprak, legde haar hand op de hoofden. Als dominosteentjes vielen ze om.'

Tijdens die sessie werden ook spontane genezingen gerapporteerd. Stoffels vond die ervaring spectaculair, verbond deze met andere maatschappelijke signalen. 'De Amerikaanse Cursus in wonderen vindt ook in Nederland gretig aftrek', zegt hij. 'Ex-topman Rutten van Economische Zaken verwacht op 11 april in het Noord-Spaanse Garabandal een wonderteken aan de hemel te zien dat de wederkomst van Christus aankondigt. Rob Kamphues ging voor de jongerenomroep BNN op bezoek bij Jan Zijlstra van de Levensstroom Gemeente uit Leiderdorp.'

Tijdens zijn oratie toonde Stoffels beelden van Zijlstra's genezingen. Van een jongetje dat zijn krukken weggooit en gaat rennen en van een vrouw die opstaat uit haar rolstoel.

'Het wonder rukt op. Je ziet het bij Zijlstra, bij Jomanda. Door Afrikaanse groepen in parkeergarages in de Bijlmer worden aan de lopende band wonderen verricht. Heksen duiken weer op en nieuw-heidense groepen.'

Hij wijst op de groeiende belangstelling voor bovennatuurlijke films. 'The Green Mile bijvoorbeeld met Tom Hanks als cipier die de zwarte John Coffey bewaakt. Coffey heeft speciale gaven, geneest een blaasontsteking, wekt een dode muis tot leven en zuigt een dodelijke hersentumor uit. In trek zijn re-enchantment-films als Harry Potter en The Lord of the Rings.'

Uit die manifestaties van heiligen en het bovennatuurlijke concludeert hij dat 'de Verlichting en de ratio de grens hebben bereikt'. 'De mens kan niet leven bij rationaliteit alleen.'

Het is niet Stoffels' bedoeling het bestaan van die wonderen te bewijzen, noch ze te ontkennen. 'Je kunt beweren dat het allemaal tussen de oren zit', zegt hij. 'En wellicht zit het daar ook tussen. Want wie niet in wonderen gelooft, zal er op zijn weg nooit een ontmoeten.'

Als socioloog is hij geïnteresseerd in de context waarin die vermeende wonderen zich afspelen. Wat zegt het over de mensen, over de milieus waarin ze leven? Hoe komt het dat van alle generaties de babyboomers het minst geloven in wonderen?

'En waarop stoelt de fascinatie met mystiek van de jongste, post-kritische, neospirituele generaties, die duidelijk de intellectuele schaamte voorbij zijn?

'Kortom: wat zegt dit alles over de postmoderne samenleving?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden