'Het woekeren gaat gewoon door'

Amsterdam - 'Vraag niet hoe het kan, maar profiteer ervan', las tussenpersoon René Graafsma (1959) in 2005 boven een brief van Nationale Nederlanden (NN). Deze verzekeraar moedigde hem aan de verkoop van beleggingsverzekeringen flink ter hand te nemen. Hij kreeg een nieuw verkoopargument in de schoot geworpen. De premies waren met 20 tot 30 procent verlaagd in vergelijking met de polissen die hij daarvoor verkocht.


'Die brief was een schok voor me', zegt Graafsma, die sinds 1995 een verzekeringskantoortje in Hollandsche Rading bestierde. 'Ik vroeg me af hoe ik dit kon uitleggen aan mijn bestaande klanten. Die hadden een paar maanden geleden nog een veel hogere premie betaald voor een vergelijkbare beleggingsverzekering.'


Het schrijven van NN was de druppel die de emmer deed overlopen. Graafsma had gemerkt dat het bij verzekeraars een administratieve puinhoop was. 'Het kostte een jaar om een adreswijziging door te geven. De verzekeraars hadden alleen maar verkocht, en hun administratie was daar niet op berekend.'


Graafsma heeft samen met economisch journalist Eric Smit (1967) een boek over woekerpolissen geschreven. Ze presenteren Woekerpolis Hoe kom ik er vanaf? vandaag in Den Haag aan enkele Tweede Kamerleden. Morgen is Graafsma een van de deskundigen die de Kamercommissie financiën komt uitleggen hoe het staat met de miljoenen lopende woekerpolissen en de compensatieregeling waar steeds meer kritiek op komt.


Graafsma wilde na het lezen van de brief van NN niet langer profiteren, maar juist weten hoe het mogelijk was dat de verzekeraar de premies opeens kon verlagen. 'Ik heb er niets op tegen iets te verkopen, maar ik wil wel weten wat ik doe.' Op vragen aan NN kwam geen bevredigend antwoord.


Met die verzekeraar met het bekende oranje logo had Graafsma sinds zijn 23ste een bijzondere band. 'Tijdens mijn studie medicijnen werd ik ernstig ziek. Ik staakte mijn studie en haalde onder andere een diploma voor de verzekeringsbranche. Een medewerker van NN nam contact met me op en hielp me in het begin van mijn loopbaan. Ik kon daar op het kantoor van NN bijvoorbeeld dossiers doornemen.'


Als onafhankelijk verzekeringsadviseur bleef Graafsma NN trouw. 'Ik plaste oranje.' De meeste beleggingsverzekeringen, die later vanwege de absurd hoge kosten woekerpolissen zijn gaan heten, sloot hij bij NN. 'Die lopende polissen wilde ik omzetten naar de voordeliger variant. Dat bleek heel moeilijk te zijn', zegt Graafsma.


De gang van zaken opende de ogen van Graafsma. Hij begon steeds meer instanties te bestoken met brieven over woekerpolissen. 'Ik vroeg de AFM bijvoorbeeld of ik niet verplicht was bestaande klanten te informeren over een goedkopere variant van hun verzekering?' Volgens Graafsma kon de AFM ook niet zeggen of dat al dan niet onder de zorgplicht valt.


Stukje bij beetje bouwde Graafsma, vader van zes kinderen, zijn verzekeringsportefeuille af. Hij moest daarvoor snijden in eigen vlees. 'Als een beleggingspolis binnen tien jaar wordt opgezegd, moet je een deel van de ontvangen provisie terugbetalen. Gelukkig verdiende ik daarnaast geld met het geven van trainingen.'


Smit en Graafsma vinden dat de zogeheten Wabeke-aanbeveling een wassen neus is. Deze regeling, die is vernoemd naar de voormalige Financiële Ombudsman Jan Wolter Wabeke, is de leidraad voor de compensatieregelingen die de belangenclubs van de verzekerden hebben gesloten met de meeste grote verzekeraars.


'De stichtingen hebben veel te snel ingestemd met de voorstellen van de verzekeraars', zegt Smit, die eerder een boek schreef over zakenvrouw Nina Brink. 'Het klinkt aardig als een verzekeraar 300 miljoen belooft, maar per polis stelt het niets voor blijkt nu.'


Volgens de auteurs en bijvoorbeeld ook ConsumentenClaim gaat het woekeren gewoon door. 'Bij de Wabeke-aanbeveling mag de verzekeraar elk jaar ten minste 2,5 procent van de totale opgebouwde waarde incasseren', zegt Smit, die zelf ook ooit een woekerpolis heeft aangeschaft bij zijn hypotheek. 'Naarmate de opgebouwde waarde groeit, ontvangt de verzekeraar steeds meer. Soms is het zo dat de verdiensten van de verzekeraar hoger zijn dan de jaarlijkse inleg.'


Smit en Graafsma pleiten voor 'ontwoekeren'. 'Je moet uitzoeken of het voordeliger is te stoppen of over te sluiten naar een goedkoper product', zegt Graafsma. 'Je moet wel uitkijken voor alle aanbiedingen die langskomen. We zien een agressieve oversluitmarkt opkomen. Polishouders moeten op hun hoede zijn en niet zomaar in een nieuw product stappen en bijvoorbeeld hun fiscale voordelen kwijt raken.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden