Het witte belegen mannenkabinet

Als je het even totaal niet meer weet, is er maar één oplossing: Joke Smit herlezen.

Wat zou zij over ons nieuwe witte belegen mannenkabinet gezegd hebben? ‘Op de vraag waarom er zo weinig vrouwen zijn, is het antwoord vaak: we willen een bekwame kandidaat. Mensen die zoiets zeggen, trekken altijd een verlicht gezicht: zij zijn over die onbelangrijke onderscheidingen heen. Het draait om kwaliteit, is het argument steevast, sekse is onbelangrijk’, schrijft ze in Socialisme & Democratie.
Smit schreef dit in 1972. In 2010 is het nog reuze actueel. De bewindslieden die Rutte heeft uitgekozen, reproduceren braaf deze in 1972 reeds belegen teksten. ‘Is dat nu het allerbelangrijkste’, zucht Fred Teeven vermoeid tegen Nieuwsuur. ‘Ik denk niet dat het bij de mensen speelt’, zegt Gerd Leers. De kranten staan er bol van, maar de mensen interesseert het niet. Henk Bleker riposteert dat hij de gemiddelde leeftijd naar beneden haalt. Even onbelangrijk als sekse, zegt hij daarmee. ‘Het had wel een tikkeltje meer gekund’, vervolgt Bleker, daarmee de trivialiteit onderstrepend: welke minister maakt zich nu druk om tikkeltjes?
Ploeg
Edith Schippers wuift de vraag direct weg: het is een enthousiaste ploeg, zegt ze. Meer vrouwen= minder enthousiasme en meer gezeur? Ik heb goed gezocht, maar het gaat om kwaliteit, zegt Rutte. (Vrouwen en kwaliteit, dat vind je niet vaak…) Nieuwsuur vroeg niet naar allochtone kandidaten – en in 1972 speelde dat ook nog niet – maar ook daarop was het antwoord ongetwijfeld geweest: we zoeken kwaliteit, herkomst doet er niet toe.
Herkomst doet er wel toe: Rutte maakt een bewuste keuze voor oude vertrouwde bekenden. Rutte zoekt het avontuur niet in de ploeg, stelt ook deze krant. Ron Meerhof heeft daar zelfs begrip voor en somt vrouwelijke bewindslieden op met wie het slecht afliep (Ten eerste, 12 oktober). Alsof je zo’n lijstje niet voor mannen zou kunnen maken. Tegenover elke De Faria staat een Heinsbroek.
Nederland moet op de schop, vindt dit kabinet, maar het kabinet zelf is zo gevestigd als wat, constateert NRC Handelsblad (11 oktober). De nieuwe regering wordt gedoogd door anti-establishmentpartij PVV, maar is zelf één en al establishment. Volkomen in strijd met het beeld dat ze uit willen stralen. De nieuwe bewindslieden hebben bijna allemaal gewerkt aan de totstandkoming van dit kabinet. Ze hebben voornamelijk ervaring in het openbaar bestuur. Rutte koos alleen mensen die hij al goed kent. Uit de Tweede Kamerfractie neemt hij vijf mensen mee, onder wie maar één vrouw, vertrouweling Schippers.
Niets geleerd
Uit het regeerakkoord spreekt duidelijk dat men niets heeft geleerd van de crisis, schreef ik vorige week. Uit de samenstelling van de ploeg bewindslieden spreekt dat eveneens. Had Mark Rutte bijvoorbeeld de lessen van De prooi van Jeroen Smit ter harte genomen, dan had hij meer diversiteit tot prioriteit gemaakt. Zolang vrouwen of allochtonen tegenover kwaliteit worden gezet, verliezen ze het altijd. Een moderne manager weet echter dat diversiteit van een team een kwaliteit op zich is.
Het verschil met 1972 is dat de media er veel aandacht aan besteden, dankzij de verontwaardiging van machtige VVD-vrouwen als Kroes, Jorritsma en Dekker. Ja, Jorritsma en Dekker: waarom worden die geen minister? Of Erica Terpstra, Karla Peijs? Of, nu ze dan toch instemt, Kathleen Ferrier? Of, qua etnische diversiteit, CDA-Kamerlid Coskun Çörüs? Of het voormalige VVD-Kamerlid Sam Cherribi?
‘Een streefpercentage van een kwart voor ’74-’75 kan waarschijnlijk niet; voor ’78-’79 moet het te doen zijn’, schreef Joke Smit in 1972. Het ging toen om vrouwen op verkiesbare plaatsen voor de Tweede Kamerfractie van de PvdA. Wat zou haar streefcijfer geweest zijn voor bewindspersonen in 2010? Met Rutte halen we zelfs in 2078 nog geen evenredige vertegenwoordiging.
Teleurgesteld
Joke Smit verliet na een jaar teleurgesteld de politiek. In een terugblik schrijft ze: ‘Wat heb in het afgelopen jaar ontdekt? Dat wij in de politiek nog steeds grotendeels leven in het tijdperk van de apen.’ Politiek is een permanente krachtmeting met als inzet de vraag: wie heeft de grootste, constateert ze. Zulk apengedrag was mede debet aan de economische crisis, leren we van Jeroen Smit en van antropoloog Karen Ho, die Wall Street van binnenuit bestudeerde. De risico’s van de apenrots en belegen establishment neemt Rutte liever dan risico’s en voordelen van diversiteit. Nederland gaat op de schop: terug naar 1972.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.