Het Wereldtijdschrift

Het meisje achter de computer heeft nog nooit van Het Wereldtijdschrift gehoord. Niet van de geniale directeur-generaal Boorman. Niet van Laarmans die zijn baard moest laten afscheren en zijn naam veranderen in Teixeira de Mattos....

MARTIN SOMMER

Maar er moeten hogere machten in dit kantoor zijn die hun Elsschot van binnen en van buiten kennen. Ik bevind me in het pand Van Eeghenstraat 77, tegenover het Vondelpark, niet de ongelukkigste buurt van de hoofdstad. Vanaf een affiche in de hal kijkt een vermagerd Afrikaans moedertje de bezoeker verwijtend aan. Volgens de gedrukte mededeling heeft ze recht op haar eigen informatie. Dit is het hoofdkwartier van Inter Press Service (IPS), onder te verdelen in Stichting IPS Europe, BV IPS Nederland, IPS Cooperative, IPS Third World, Stichting Trustfund IPS Europe/European Foundation for Communication and Development.

Die mondvol kan het gemakkelijk opnemen tegen het Algemeen Wereldtijdschrift voor Financiën, Handel, Nijverheid, Kunsten en Wetenschappen, waarmee Boorman zijn klanten ongevraagd diensten bewees.

De Boorman van Inter Press Service heet directeur-generaal Roberto Savio en resideert in Rome. Hij heeft het allemaal bedacht. De plaatselijke Teixeira de Mattos heet mevrouw Van der Pol-Bourjaily. De hoofdredacteur van IPS-Worlddesk verblijft te Genève, die van IPS-Europe te Kopenhagen.

U moet niet denken dat IPS niets doet. Integendeel. Er wordt keihard gewerkt. 'We staan dichter bij het oorspronkelijke idee dan ooit. We hebben zestienduizend abonnees op onze persdienst, vorig jaar kwamen er tweeduizend bij, vorige week nog drie kranten in Turkije.'

Mevrouw Van der Pol-Bourjaily legt het uit. Inter Press Service begon in 1964 als persdienst voor de Derde Wereld. Het bureau wilde met 'ander nieuws' een balans bieden tegen het cultureel imperialisme van vooral de Amerikaanse persbureaus. Het standpunt van het Zuiden moest doorklinken door artikelen aan te leveren die uitsluitend waren geschreven door journalisten uit de landen zelf. Een idee dat tot vandaag leeft. De zo pas ontslagen hoofdredacteur van IPS-Nederland had ruim een jaar geleden in Cuba een kritisch vraaggesprek gemaakt dat niet op het telexnet mocht, omdat het als twee druppels water leek op de propaganda van de Cubaanse ballingen in Miami.

Het was een briljant idee. Roberto Savio wist net als zijn literaire tegenhanger met groot talent geld los te praten voor zijn geesteskind. Wie hem kent zegt dat hij de telefoon maar hoeft op te nemen of de kassa gaat rinkelen. Hele reeksen afkortingen van de Verenigde Naties schoten geld. In Nederland naast het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking de NCO, ICCO, Novib. De goodwill van IPS, ook bij gevestigde media als de Volkskrant of de NOS, was enorm. Wat kon er fout zijn aan een goede zaak?

De grote klapper kwam eind jaren tachtig. Toen kreeg de toenmalige directeur van IPS-Nederland de ingeving de Nationale Postcodeloterij op te richten, waarvan jaarlijks 10 procent van de opbrengst naar IPS zou vloeien. Dat liep al snel in de miljoenen. Alle diensten van IPS zouden naar Amsterdam verhuizen. De progressieve hoofdstad zag ook wel wat in zo'n mooi initiatief, en subsidieerde met een kwart miljoen de inrichting van het nieuwe pand en de huisvesting van de medewerkers.

Pand klaar, vloerbedekking gelegd, computers on line. Een uniek experiment kon beginnen: Nederland had nu eens een ontwikkelingsproject in eigen huis. De bijbehorende problemen lieten niet lang op zich wachten, of beter, die waren nooit weggeweest. De waar van persbureau IPS was en bleef stelselmatig beneden de maat. De correspondenten in de buitengewesten waren te slecht opgeleid en beschikten niet over faciliteiten. Ze werden zo beroerd betaald dat ze bij de eerste gelegenheid overliepen naar de cultuurimperialistische concurrenten van AP of Reuter. De andere mogelijkheid was dat ze financieel afhankelijk bleven van regeringskranten en zodoende vooral de woorden en gebaren van de lokale caudillo's aan de telex toevertrouwden.

Ondanks de toenemende inkomsten vanwege de goudgerande relatie met de Postcodeloterij werd er in het geheel niet in het correspondentennet geïnvesteerd. Het 'hoofdkantoor Afrika' in Harare had de meest elementaire naslagwerken niet in huis. De geabonneerde kranten (waaronder een tijdje de Volkskrant) gaven het al snel weer op. Vier achtereenvolgende hoofdredacteuren van IPS-Nederland in tien jaar tijd klaagden steen en been en vertrokken. De laatste hield vorig voorjaar een redevoering waarin hij uitgebreid een klachtenlijst citeerde die de hoofdredacteur van zes jaar daarvoor had opgesteld. Er was sindsdien niets veranderd.

De relatie met de Postcodeloterij kwam na tweeënhalf jaar aan zijn eind, met als gevolg dat IPS-Nederland nu moet sluiten. Reden van de breuk was onder meer dat IPS niet in staat was een adequate voortgangsrapportage te laten zien. Het adviesbureau dat begin 1993 de goede doelen van de Postcodeloterij onder de loep nam, schreef dat de verhouding tussen de verschillende onderdelen van IPS onhelder was en de bestemming van betalingen ondoorzichtig.

Waar was dat extra geld gebleven? Gaandeweg verschoof het hoofddoel van IPS van kopij-produktie naar het in de wacht slepen van subsidies. De laatste hoofdredacteur, Rieks Holtkamp, zei in een vraaggesprek met het dagblad Trouw: 'Binnen IPS had ik vaak het gevoel dat men journalisten haatte.' Als het slechter gaat, zoals nu, is niet de eerste aansporing dat er beter gewerkt moet worden. Er moeten meer fondsen worden aangeboord. De directeur die in Amsterdam werd aangesteld met postcodegeld, had als eerste taak niet management maar fundraising.

Hoe is het mogelijk dat jaar in jaar uit subsidiemiljoenen gaan naar een instelling die - voor zover aantoonbaar - slecht functioneert, waarvan de geldstromen duister zijn en de beweringen over successen oncontroleerbaar? Dat kan alleen maar wanneer de normale maatstaven van kwaliteitsbeoordeling niet worden gehanteerd. En inderdaad, dat was het uitgangspunt. IPS ìs toch anders? IPS hóeft helemaal niet beter te draaien, zolang er geld is. Wat dat betreft is het ook al net een gewoon ontwikkelingsproject. Wanneer de boeren langdurig voedselhulp krijgen, neemt de aandrang af om zelf rijst te verbouwen.

De Novib steekt al tijden jaarlijks ongeveer een half miljoen in IPS. De Novib zou het moeten kunnen uitleggen. De Novib zegt, bij monde van hoofd projecten Allert van den Ham, dat hun geld naar IPS Third World gaat, en niet naar IPS-Europa of IPS-Nederland waar de Postcodeloterijproblemen zich afspeelden.

Maar niet alleen het adviesbureaurapport van 1993 schrijft dat er onduidelijkheid bestaat over het onderscheid tussen de verschillende IPS-onderdelen. Dat hadden de vier afgedropen hoofdredacteuren ook kunnen vertellen. Zij werden juist zo treurig door de uitheemse voortbrengselen van IPS Third World. De hoofdredacteuren heeft de Novib nooit geconsulteerd, het ging immers om de Zuid-Zuid-verhoudingen? Dan vraag je geen noorderling om zijn mening, maar kijk je naar het aantal kranten in Azië dat een IPS-abonnement nam. En dat aantal neemt toe, zeggen IPS enNovib in koor.

Bij vertrek krijg ik een folder met wereldkaart en een fotootje van Roberto Savio, directeur-generaal van IPS. Een kleine man poseert voor een paar beeldschermen. Er staat een citaat van hem boven.

'There is no development without participation,

there is no participation without communication,

there is no communication without information.'

Ook Boorman had zijn aforismen. Uw waar zij waar, uw geld zij baar. Payez comptant, Soyez content.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden