'Het wemelt van drugsagenten uit de VS'

Nederland en de VS werken steeds intensiever samen tegen drugshandel. Maar de aanwezigheid en werkwijze van de drugspolitie uit de VS leidt tot veel kritiek....

De uitlevering van de Zwolse dj Raymond K. en zijn vriend, begin dit jaar, lijkt het startsein voor een serie uitleveringen aan de Verenigde Staten. Volgens het ministerie van Justitie hangt dit jaar zeven andere Nederlanders transport naar de VS boven het hoofd. Tot nu toe werden jaarlijks 1 à 2 Nederlanders aan Amerika uitgeleverd. De recente zaken draaien veelal om het smokkelen en verhandelen van xtc.

De toename is een direct gevolg van de geïntensiveerde samenwerking tussen de VS en Nederland op het gebied van xtc-bestrijding. In 2000 beklaagde de toenmalige Amerikaanse president Clinton bij premier Kok over de rol van Nederland als grootste exporteur van xtc. Bart Stapert, tot september vorig jaar advocaat in de VS: 'Amerika wil vooral de import van xtc keihard aanpakken, niet zozeer het gebruik.'

Volgens Stapert, nu verbonden aan de Universiteit Utrecht, zit in die aanpak een element van racisme. 'Crack, vooral gebruikt door zwarte Amerikanen, wordt bestreden op gebruikersniveau. Maar xtc is populair bij rijke, witte kinderen.'

Volgens hem bestaat het gevaar dat we in de Amerikaanse War on Drugs gesleept worden. De wetenschapper verwacht dat de Amerikanen in de toekomst veel vaker om uitlevering van xtc-verdachten zal vragen. 'Ze hebben eerst afgetast hoe de Nederlandse rechter met hun verzoeken zou omgaan. Nu hebben zij gezien dat wij toch wel meewerken.' Stapert vindt dat Nederland het onderzoek en de berechting van de Amerikanen moet overnemen.

'Nederland zet zijn eigen onderdanen in de uitverkoop', zegt Gerard Spong, de advocaat van Gabriël E. die ook dreigt te worden uitgeleverd. Hij constateert een grote spanning tussen de opsporingstechnieken in beide landen. 'Wij laten de Amerikanen grasduinen op ons grondgebied. Daarmee geven we onze rechtsnormen op voor die van de Amerikanen.'

'Het wemelt in Nederland van de DEA-agenten', zegt Spong. De Nijmeegse hoogleraar strafrecht Ybo Buruma bevestigt dat. 'Die Amerikanen rennen hier maar rond. Ik ken genoeg zaken om te weten dat zij vaak onderzoek doen in Nederland.' Recente uitleveringszaken tonen aan dat de Amerikaanse Drug Enforcement Administration (DEA) zelf onderzoek doet op Nederlands grondgebied. Dit gebeurt onder verantwoordelijkheid en met toestemming van het Nederlandse Openbaar Ministerie (OM). Spong: 'Maar de Hoge Raad heeft bepaald dat toestemming achteraf ook voldoende is.'

Volgens het OM bestaan wel regels over de begeleiding van buitenlandse agenten, maar die zijn niet openbaar. Stapert denkt niet dat buitenlandse agenten bij onderzoek worden vergezeld door een Nederlandse collega, zoals de DEA beweert. 'Daar geloof ik helemaal niets van.'

In Nederland opererende DEA-agenten weigerden in het verleden informatie te geven over de gebruikte methoden. De parlementaire enquêtecommissie-Van Traa, die onderzoek deed naar opsporingsmethoden, had daar om gevraagd. De agenten beriepen zich hierbij op hun diplomatieke status. In het eindrapport van februari 1996 drong de commissie aan op nadere reglementering voor onder meer het DEA-optreden in Nederland. De Leidse hoogleraar strafrecht Theo de Roos concludeert dat dit onvoldoende is gebeurd. 'Het is nog steeds een onduidelijk terrein.'

De DEA houdt kantoor in Den Haag. Drie DEA-agenten zijn permanent gestationeerd in Nederland. Hun baas is David Borah, de drugsattaché aan de Amerikaanse ambassade in Nederland. In een reactie zegt hij dat zijn agenten nooit onderzoek doen zonder medeweten van de Nederlandse autoriteiten. Alles gebeurt binnen de Nederlandse regels, aldus Borah.

Bij de rechter wordt het bewijs in uitleveringszaken niet of nauwelijks getoetst. Alleen een overduidelijke schending van de Nederlandse soevereiniteit of het recht op een rechtvaardig proces kan daarin verandering brengen. Buitenlandse opsporingsambtenaren worden zelden als getuigen gehoord. Is de verdachte eenmaal in de VS, dan worden de meeste zaken afgedaan met een plea bargain. In ruil voor een lagere straf bekent een verdachte schuld (Stapert: 'Terwijl ze vaak onschuldig zijn'). Ook hier speelt de rechtmatigheid van bewijs geen rol.

In een zaak die wel voor de rechter komt, past de Amerikaanse rechter het Amerikaanse strafrecht toe. De opsporingsbevoegdheden zijn daarin veel ruimer. Het gevolg kan zijn dat Nederlanders veroordeeld worden met bewijs dat in Nederland is verzameld, op hier niet toegestane wijze. Stapert: 'Ik vraag me af in hoeverre Amerikaanse agenten zich gebonden voelen aan de Nederlandse regels. Wetende dat door hen verzameld bewijs moeilijk kan worden getoetst, zullen zij misschien net even verder gaan.'

Yvonne Baaijens, docent strafrecht aan de Katholieke Universiteit Brabant, relativeert alle kritiek. 'Daar waar wordt samengewerkt, is een compromis tussen de regels van beide landen nodig.' Zij is van mening dat de uitleveringspraktijk in veel gevallen goed werkt. 'Wij kunnen ook om uitlevering vragen in zaken die wij belangrijk vinden.'

Voorbeelden van uitlevering aan Nederland zijn niet bekend. Strafpleiter Spong verwacht geen medewerking. 'Amerikanen leveren hun onderdanen echt niet uit.' Stapert valt hem bij: 'De VS wil niet meewerken aan het Internationaal Strafhof omdat ze vinden dat ze zelf het eerlijkste strafsysteem hebben. Als je die lijn doortrekt, is het twijfelachtig of ze hun eigen mensen zullen uitleveren.'

Dat Amerikaanse argument doet Stapert ook betwijfelen of Amerika zich zal houden aan de afspraak dat uitgeleverde Nederlanders hun straf hier mogen uitzitten. Volgens D66-Kamerlid Boris Dittrich moet in dat geval de Nederlandse uitleveringspraktijk onder de loep worden genomen. 'Als de Amerikanen alle verzoeken afwijzen, dan is hun toezegging niets meer waard.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden