'Het was altijd de schuld van de Indonesiërs'

In de expositie Koloniale oorlog 1945-1949 in het Verzetsmuseum in Amsterdam wordt 'gewenst' en 'ongewenst' beeld naast elkaar gezet.

Ongewenst beeld: KNIL-soldaten bij opgepakte en gesneuvelde Indonesische militairen, Oost-Java, 1947. Beeld Nationaal Archief

Tijdens de dekolonisatieoorlog in Indonesië (1945-1949) deden het Nederlandse leger en de militaire inlichtingendienst er alles aan om het beeld van een 'schone oorlog' hoog te houden. Louis Zweers promoveerde aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam over de rol van de media in het conflict. Samen met René Kok en Erik Somers schreef hij Koloniale Oorlog 1945-1949. De expositie in het Verzetsmuseum is deels gebaseerd op dat boek.

Gewenst beeld: Op Midden-Java begroeten Indonesiërs de Nederlandse troepen, 1948 Beeld Nationaal Archief

De ondertitel van de tentoonstelling is Gewenst en ongewenst beeld. Wat werd er gecensureerd tijdens de oorlog?

Zweers: 'Vooral foto's van het oorlogsgeweld, maar ook foto's van Nederlandse slachtoffers. Als er dan toch een foto van oorlogsschade naar buiten kwam - een verbrand huis bijvoorbeeld - dan was het altijd de schuld van de Indonesiërs. De militaire inlichtingendiensten zorgden er voor dat de pers of de soldaten geen ongewenste foto's naar Nederland konden sturen.'

Liet de pers zich zo gemakkelijk sturen door de overheid?

'Dat hing af van het medium. Progressieve bladen als Het Parool en Vrij Nederland schreven tussen 1947 en 1949 wel over de gruwelen van de oorlog in Indonesië. Maar omdat er geen beeldmateriaal beschikbaar was, kregen hun stukken niet veel weerklank.'

En na de oorlog?

'Nederland had de oorlog in Indonesië verloren en wilde zich in de jaren vijftig concentreren op de wederopbouw van het eigen land. Veteranen die uit Indonesië terugkwamen, hielden hun verhalen voor zich. Tot in 1969 het televisieprogramma Achter het nieuws een interview deed met veteraan Joop Hueting. Hij had het over martelingen en executies 'zonder militaire noodzaak': oorlogsmisdaden. Ja, daar waren de Nederlandse overheid en de conservatieve goegemeente niet blij mee. De Telegraaf noemde zijn onthullingen 'zinloos en misselijk.'

In 2012 plaatste de Volkskrant op de voorpagina twee foto's van Indonesische strijders die door Nederlanders werden geëxecuteerd. Wat heeft dat losgemaakt?

'Sindsdien is er inderdaad een aantal fotoboeken van veteranen naar boven gekomen, met heel confronterende beelden. Het zijn ook die albums die veel beeldmateriaal hebben geleverd voor de tentoonstelling in het Verzetsmuseum. Maar het is niet zo dat de albums vol staan met oorlogsgruwel. Er staan vooral kiekjes in van soldaten die in Indonesië uitstapjes maken.'

Koloniale oorlog 1945-1949. Gewenst en ongewenst beeld. Verzetsmuseum, t/m 3/4/2016.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden