Analyse

Het wapengekletter is verstomd, maar een oplossing voor het conflict tussen Israël en de Palestijnen lijkt verder weg dan ooit

Na elf dagen van bommen en raketten zijn er meer dan 230 Palestijnen en twaalf Israëliërs omgekomen, liggen er honderden gewonden in het ziekenhuis en zijn duizenden inwoners van Gaza dakloos, zonder dat er eigenlijk iets is veranderd in de situatie tussen Israël en Hamas. Hoe nu verder?

Palestijnen in Gaza-Stad vieren het staakt-het-vuren met Israël. Hamas claimde het na Egyptische bemiddeling bereikte bestand meteen als een overwinning.  Beeld Mahmud Hams / AFP
Palestijnen in Gaza-Stad vieren het staakt-het-vuren met Israël. Hamas claimde het na Egyptische bemiddeling bereikte bestand meteen als een overwinning.Beeld Mahmud Hams / AFP

Niets dan verliezers, zou je zeggen, en toch claimde Hamas enkele minuten nadat het staakt-het-vuren in de nacht van donderdag op vrijdag inging al de overwinning. Mensen juichten vanaf hun balkons, sommigen reden toeterend over de kapot gebombardeerde straten, en er werd geparadeerd met vlaggen.

Hamas heeft ook reden tot vreugde, de honderden burgerdoden aan Palestijnse kant even buiten beschouwing gelaten. Het Israëlische leger heeft weliswaar een aantal tactische overwinningen behaald (het tunnelnetwerk en de faciliteiten waar Hamas zijn raketten produceert zijn ernstig beschadigd), maar het aantal raketlanceerinstallaties is nauwelijks verminderd en de meeste hoge Hamasleiders zijn ongedeerd uit de strijd gekomen.

Bovendien is de terreurorganisatie erin geslaagd zichzelf neer te zetten als degene die tegen Israël is opgestaan toen de spanningen in Jeruzalem hoog opliepen en de Israëlische politie traangas en lichtgranaten gebruikte in de heilige Al Aqsa-moskee. Daarmee hebben zij punten verdiend bij veel Palestijnen, ook in gebieden waar Hamas voorheen niet populair was.

Gesputter in Israël

In Israël wordt door sommigen gesputterd dat premier Benjamin Netanyahu veel te snel heeft ingestemd met een bestand. Hij had Hamas veel meer schade moeten toebrengen, of het leger had Gaza moeten binnentrekken om de organisatie van de kaart te vegen. Maar zeker dat laatste is voor Netanyahu nooit een optie geweest. Hij ziet geen alternatief voor Hamas en vreest de totale chaos die in de Gazastrook zal ontstaan als deze beweging omver wordt geworpen. De mogelijkheid dat een nog extremere organisatie het stokje overneemt, is weinig aantrekkelijk.

Toch heeft Netanyahu op de korte termijn ook gewonnen – al gaat het in dit geval alleen om zijn eigen persoon. Vlak voordat het geweld van start ging, dreigde hij binnen enkele dagen, of misschien zelfs uren, van het pluche te worden gewipt door de oppositie, die de formatie al bijna rond had. De nieuwe coalitie bestond echter uit rechtse én Arabische partijen, en nadat Hamas raketten op Jeruzalem had afgevuurd, haakten die rechtse partijen af. Dat opent de deur naar een vijfde ronde van verkiezingen, en dus weer een kans voor Netanyahu om politiek te overleven.

Wachten op de volgende vonk

En zo blijven Israël en Hamas tot elkaar veroordeeld en is het wachten op een volgende vonk die bij de lont wordt gehouden. Dan zal Hamas weer raketten op Israël afvuren, waarop Israël weer met grote overmacht zal reageren. Een gruwelijke vicieuze cirkel, die telkens weer mensenlevens kost.

Toch is er bij deze laatste ronde van de strijd wel degelijk iets veranderd. Het geweld bleef dit keer niet beperkt tot Hamas en Israël, maar sloeg over naar het hele gebied tussen de Middellandse Zee en de rivier de Jordaan. Dat legde het falen van zowel het Israëlische als het Palestijnse politieke kamp pijnlijk bloot.

Allereerst de situatie in Israël. Kolonisten en ultrarechts bevonden zich vroeger aan een flank van het Israëlische politieke spectrum, maar in een poging politiek te overleven, heeft Netanyahu hen steeds dichter aan de borst gedrukt. Deze partijen zijn totaal niet geïnteresseerd in het vredesproces en vinden dat het bezette gebied ook deel hoort uit te maken van de staat Israël. Ondertussen is het aantal kolonisten dat zich heeft gevestigd op de Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem, waar de Palestijnen hopen ooit hun eigen staat te krijgen, de afgelopen jaren enorm toegenomen.

Tweederangsburgers

Daarnaast zijn er wetten aangenomen die Israëlische Arabieren als racistisch beschouwen. Deze mensen maken 20 procent uit van de bevolking, hebben een Israëlisch paspoort en mogen gewoon stemmen, maar voelen zich weggezet als tweederangsburgers. Nadat het geweld tussen Hamas en Israël was losgebarsten, gingen zij in Israëlische steden de straat op, uit woede over het geweld waarmee de Israëlische politie de Al Aqsa-moskee in Jeruzalem was binnengevallen.

Tegelijkertijd is aan Palestijnse zijde duidelijk geworden hoe gehaat en tandeloos de Palestijnse Autoriteit is, die de Westelijke Jordaanoever bestuurt. De PA had beloofd om in mei verkiezingen te houden, de eerste sinds 2008, maar op het laatste moment werden ze tot woede van de bevolking en Hamas toch weer geschrapt. Toen vervolgens de spanningen in Jeruzalem begonnen op te lopen, hield de PA het bij een mondelinge veroordeling van het Israëlische politiegeweld, terwijl Hamas in de ogen van velen wel echt voor de Palestijnen opkwam. Ook op de Westelijke Jordaanoever kwam het tot rellen, waarbij doden zijn gevallen.

Opgesloten

Nu hebben veel Israëliërs lang gedacht dat zij het wel zouden redden zonder dat het onopgeloste conflict met de Palestijnen zou worden aangepakt. De Gazastrook is veranderd in een soort kooi waarin ook Hamas zit opgesloten, en de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever wonen achter een hoge muur. Maar dat de Palestijnen dat lot niet rustig hebben aanvaard, is de afgelopen weken eens te meer gebleken. En ook al leven zij versnipperd onder drie verschillende regeringen, ze voelen zich nog steeds met elkaar verbonden.

Maar hoe nu verder, met een Israël waar extremisten steeds meer politieke invloed krijgen, een tandeloze Palestijnse regering die geen steun heeft van de bevolking, en een terreurorganisatie die aan populariteit heeft gewonnen? De afgelopen dagen werd gevreesd dat het geweld zich verder zou verspreiden, zowel binnen als buiten de grenzen van Israël. Dat is dit keer niet gebeurd, maar de angel zit nog heel diep in het vlees. En er is niemand die hem eruit kan trekken.

Eerdere Gaza-oorlogen volgden eenzelfde patroon

Het huidige conflict tussen Israël en Hamas in Gaza is niet het eerste. Sinds de radicale islamitische beweging in 2007 het autonome Palestijnse gebied overnam, waren er drie andere oorlogen.

GAZA-OORLOG 2008-2009

Aanleiding:
De blokkade van Gaza door Israël en Egypte leidt tot smokkelactiviteiten en illegale grensoverschrijdingen, onder meer via tunnels. Raketaanvallen van Hamas op Israël worden in februari-maart 2008 beantwoord met Israëlische luchtaanvallen waarbij zeker 120 Palestijnen om het leven komen.

Verloop:
Een bestand dat juni 2011 tijdelijk een eind maakt aan de vijandelijkheden wordt in december na talloze raketaanvallen van Hamas opgeblazen door Israël. Operatie ‘Cast Lead’ begint met luchtaanvallen. Begin januari 2009 trekt het Israëlische leger Gaza binnen, en is een grondoorlog een feit.

Slachtoffers:
Zo’n 1200 tot 1400 Palestijnen komen om, onder wie driehonderd tot negenhonderd burgers, alsook dertien Israëli’s. De materiële schade in Gaza is enorm. Tienduizenden woningen zijn verwoest, de stroom- en watervoorziening liggen plat.

Afloop:
Na talloze oproepen, onder meer vanuit de Verenigde Naties, om het ‘disproportioneel geweld‘ te staken neemt Israël na drie weken op 18 januari een eenzijdige wapenstilstand in acht. Hamas volgt schoorvoetend. De blokkade blijft in stand. De internationale gemeenschap belooft 4,5 miljard dollar voor de wederopbouw.

GAZA-OORLOG 2011-2012

Aanleiding:
Het conflict rond Gaza laait vanaf augustus 2011 weer op na aanvallen van militante jihadisten vanuit de Egyptische Sinaï-woestijn op Zuid-Israël, onder meer op een bus en een personenauto. Daarbij vallen vier Israëlische doden. De militanten hebben niet alleen banden met al Qaida, maar ook met Hamas.

Verloop:
Medio maart 2012 begint het Israëlische leger Operatie Returning Echo. Luchtaanvallen op doelen van Hamas, onder meer op de leider van de militaire tak, worden gevolgd door raketaanvallen van Hamas op Israëlische steden. In november lanceert Israël Operatie Pillar of Defense, met een invasie van de Gazastrook.

Slachtoffers:
Zeker 158 Palestijnen komen bij de Israëlische legeracties om, waaronder 102 burgers en 30 kinderen. Volgens Israël gaat het om 177 Palestijnen, van wie er 120 militante strijders zouden zijn.

Afloop:
De Verenigde Staten en de Europese landen steunen Israël in haar recht op zelfverdediging, terwijl Arabische en islamitische landen de Israëlische acties veroordelen als agressie. Eind 2012 komt er een wapenstilstand

GAZA-OORLOG 2014

Aanleiding:
Israël voelt zich bedreigd door de vanuit Gaza gesteunde activiteiten van militanten in de Sinaï, en door raketaanvallen van Hamas op Israëlische steden. Ook de tunnels blijven een steen des aanstoots.

Verloop:
Het Israëlische leger begint juni 2014 Operatie Protective Edge, om de tunnels en de raketwerkplaatsen van Hamas te vernietigen. Luchtaanvallen worden uitgevoerd en troepen trekken de Gazastrook binnen.

Slachtoffers:
Zeker 2200 Palestijnen komen om, waaronder 1500 burgers, en 71 Israëli’s, van wie zes burgers. Heel Gaza ligt in puin, met tienduizenden huizen en honderden ziekenhuizen, moskeeën en scholen verwoest.

Afloop:
Na vijftig dagen vechten komt er eind augustus een wapenstilstand, maar de situatie blijft onveranderd: de Israëlische blokkade blijft overeind, en beschietingen over en weer worden al snel weer hervat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden