Het vruchtgebruik van scholieren

Bewering:

'Leerling eet meer fruit als andere leerlingen dat proberen'


Vorige week hebben we gezien hoe psychologen denken dat we 6-jarige kinderen meer bloemkool en broccoli kunnen laten eten: niet te kort en niet te lang koken (de groente). Deze week buigen we ons, naar aanleiding van een artikel van Marijn Stok en Denise de Ridder in de British Journal of Health Psychology, over de vraag hoe we 16-jarigen meer fruit kunnen laten eten.


Met haar onderzoeksgroep toog Stok naar een middelbare school ergens in het land. Ze legde 96 geschikte en bereidwillige scholieren eerst wat vragen voor over geslacht en leeftijd en zo, en vervolgens een tekstje over gezondheid, diabetes, hart- en vaatziekten en hoe belangrijk fruit daarbij is. Voor 31 leerlingen bleef het daarbij (de 'controleconditie'). 31 anderen kregen te horen dat de meeste leerlingen voldoende fruit proberen te eten. De rest vernam dat de meeste leerlingen vinden dat anderen voldoende fruit moeten eten. Het ene noemen psychologen een 'descriptieve norm' (doe zoals anderen doen), het andere een 'injunctieve norm' (doe zoals anderen voorschrijven). Mensen houden niet zo van injunctieve normen, is het idee.


Drie dagen later stonden de onderzoekers weer voor de klas, om iedereen te vragen hoeveel fruit ze de afgelopen twee dagen hadden gegeten. Merkwaardig genoeg hadden ze die vraag niet gesteld toen ze de eerste keer langskwamen - waarom niet blijft onduidelijk. Of misschien hadden ze de vraag wel gesteld maar konden ze niets met de antwoorden. In ieder geval maakt deze omissie het onmogelijk te zien welke boodschap de fruitconsumptie nu omhoogstuwt: we kunnen alleen achteraf de controleconditie vergelijken met de twee interventies.


Lastig is verder dat in de ene tabel de helft van de cijfers niet klopt met de cijfers in de tekst, en dat in de andere de fruitconsumptie van 96 kinderen wordt gegeven terwijl er slechts 80 leerlingen op school waren in de tweede ronde.


Maar goed, in de twee dagen na het bezoek van de wetenschappers aten de kinderen die niet extra gemotiveerd waren, gemiddeld, naar eigen zeggen, 1,7 stuks fruit per dag. De groep die injunctief was gemotiveerd ('doe wat ik zeg'), zat net iets lager: op 1,5 stuks. Degenen die descriptief waren gemotiveerd ('doe als anderen') kwamen uit op 2,3 stuks fruit per dag. Helaas is dat al evenmin significant verschillend van de controlegroep, maar daar konden de onderzoekers een mouw aan passen. Het verschil tussen injunctief en descriptief was gelukkig wel significant. Een medicijn dat amper werkt, doet het al gauw beter dan een middel waarvan iedereen dood neervalt. 'Een descriptieve gezondheidsboodschap beïnvloedde de fruitinname van adolescenten positief', noemen zij het (al kunnen ze dat dus niet weten, omdat ze geen 'meting vooraf' hebben). In de samenvatting maken ze het al te bont; daar beweren ze glashard dat 'adolescenten die de descriptieve norm kregen, significant meer fruit aten dan de controles'.


Nog een paar kleine dingen. Over effecten van de boodschap op de langere termijn, zeg een week of een jaar, laten de onderzoekers zich niet uit. Zou de descriptieve gezondheidsboodschap elke drie dagen herhaald moeten worden, of zou die zijn kracht verliezen?


Het vruchtgebruik was over alle tachtig kinderen gemiddeld 1,8 per dag. Er moeten kinderen zijn geweest die zeiden meer dan 5 à 6 stuks fruit per dag te eten. Zouden die de vraag wel begrepen hebben? Of zouden ze denken dat die pitloze druiven die tegenwoordig zo populair zijn allemaal apart meetellen? Hebben ze er van schrik eentje extra genomen nadat ze het tekstje over het belang van fruit ter preventie van diabetes en hart- en vaatziekten hadden gelezen?


En alle jok op een stok - net als bij de bloemkool en de broccoli van vorige week is de gemiddelde consumptie wel een makkelijke, maar niet erg zinvolle maat voor het effect van de interventie. Niet het gemiddelde moet omhoog, het aantal kinderen dat te weinig fruit binnenkrijgt moet omlaag. Daar kan goed psychologisch onderzoek vast wel aan bijdragen.


Oordeel:

Een hoger aantal meer-fruit-eters zegt niets over het aantal te-weinig-fruit-eters


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden